InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Binnenland > Groningen - Friesland: route Winsum - Kollum - Ee - Dokkum

Groningen - Friesland: route Winsum - Kollum - Ee - Dokkum

Groningen - Friesland: route Winsum - Kollum - Ee - Dokkum Wierden en terpen – twee woorden voor dezelfde woonheuvels die vanaf plm. 500 voor Chr. tot plm 12e/13e eeuw na Chr. werden opgeworpen in het noordelijk kustgebied. Hieronder wordt (een deel van) een route beschreven, langs en vooral ook óver die oude woonheuvels in Lauwersland (NW-Groningen en NW-Friesland). Het betreft het traject van Winsum Gr) naar Dokkum waarbij onder andere ook Garnwerd, Niehove en Ee kunnen worden bezocht,

Inhoud


De route begint in het wierdendorp Winsum (Gr.). Via Ezinge en Niehove komen via de zuidkant van de Lauwersmeer in het Friese Kollum. Vandaar gaan we naar Ee en vervolgens via Dokkum en Hegebeintum naar Anjum. Daarvandaan gaan we terug naar de provincie Groningen: via Lauwersoog. We bereiken Vierhuizen en rijden via ULrum en Eenrum naar Baflo. Als laatste gaan we van Baflo via Middelstum, Loppersum en Bedum weer terug naar Winsum.

Winsum

Eigenlijk is het Winsum-Obergum. Het is een mooi wierden-tweelingdorp, gunstig gelegen aan water- en landwegen. De twee delen zijn gescheiden door het Winsumerdiep, maar toch verbonden: in het centrum door ‘De Boog’ en de Jeneverbrug. Twee dorpen, dus twee wierden en twee historische kerken. Ook zijn er twee historische molens, maar die staan beide in het dorp Winsum. Eigenlijk drie dorpen trouwens: ook Bellingeweer, aan de zuidkant van Winsum, is op een aparte wierde gebouwd. In Obergum staat de historische dorpskerk waar je hem verwacht in deze soort dorpen: bovenop de wierde. In Winsum niet. Daar leidt de Hoofdstraat over de wierde en staat de historische kerk terzijde. Evenzogoed een fraai monument, mogelijk wel zo’n duizend jaar oud, dat vooral opvalt door een hoge trap aan de buitenkant van de toren. Bellingeweer had tot in de 19e eeuw ook een eigen kerk. In 1824 werd het gebouw afgebroken. Het kerkhof is er nog.

Van Winsum naar Garnwerd rijden we door een, cultuur-historisch gezien, bijzonder interessant gedeelte. Dit is het gebied waar eens de oude Hunze kronkelde en waar sinds plm 1000 na Chr. aanpassingen in de loop van de waterwegen plaatsvonden die sporen in het landschap hebben nagelaten die ook nu nog zichtbaar zijn.

Garnwerd

We gaan door dat Reitdiepdal via een bochtige B-weg naar het pittoreske dorp aan de rivier: Garnwerd. De historische kerk bevindt zich ook hier op de wierde. Befaamd is het Burg. Brouwersstraatje, waarvan gezegd wordt dat het de smalste (auto)weg van het land is. En over befaamd gesproken, dat predikaat geldt in Garnwerd in de eerste plaats voor Café Hammingh, prachtig gelegen op de oever van het Reitdiep. Ook verderop aan de oever vindt de bezoeker horeca en gelegenheden om te recreëren.

Via het kleine, sfeervolle Feerwerd naar Ezinge. Een must in deze route, want hier is het Wierdenlandmuseum. Tegenwoordig is het gevestigd in een nieuw, groot onderkomen aan de Van Swinderenweg. Zo wordt de bezoeker op een riante en boeiende wijze geïnformeerd over de wierden/terpen, de opbouw van het landschap, archeologische vondsten en het wierdenonderzoek van professor Van Giffen in de jaren 1931-1934 in dit dorp. Wie het in werkelijkheid wil zien kan terecht bij de historische kerk – met losstaande toren - aan de Torenweg. Vanwege de afgravingen en onderzoek door Van Giffen, bevindt het gebouw zich nu op de rand van de hoogte.

Niehove

Via Saaksum en Oldehove (ook wierdendorpen en ook de moeite waard) rijden we naar Niehove, een prachtig voorbeeld van een goed bewaard gebleven radiair wierdendorp. Het heeft een bijzonder authentieke sfeer; is vereeuwigd op de bekende schoolplaat die een beeld geeft van een terpdorp. Niehove is een van de ‘villages of tradition’, een internationale netwerk van bijzondere plattelandsdorpen . Maar liefst drie dorpen in Lauwersland (van de totaal acht in Noord-Nederland) mogen zich tooien met dit predikaat: Niehove, Veenklooster en Eenrum. (zie www.villagesoftradition.nl).
Het bezoekerscentrum in Niehove is gevestigd in de eeuwenoude kerk bovenop de wierde.

Vanaf Niehove gaan we aan de zuidkant van de voormalige Lauwerszee van de provincie Groningen naar de provincie Friesland – twee provincies, maar landschappelijk gezien in deze regio een eenheid. Van Niehove kunt u ‘binnendoor’ via Kommerzijl (geen wierde-, maar een dijkdorp, met een zijl=sluis), Munnekezijl, Pieterzijl naar Kollum. Of via Niezijl en een stukje N355 langs Grijpskerk naar Buitenpost en vandaar naar Kollum.

Van Kollum via Ee naar Dokkum

Kollum ligt op de grens van de wâlden en het terpengebied. In de Voorstraat bij de historische hervormde Maartenskerk is duidelijk te zien dat ook Kollum in oorsprong op een terp is gebouwd. Kollum zou ooit officieel een stad worden. ‘t Is niet doorgegaan, maar de stedelijke allure heeft het nooit verloren en ’t is in ieder geval het koopcentrum van de regio.
In het streekmuseum ’Oudheidkamer Mr. Andreae’ aan de E. Wendstraat is het nodige te vinden over de historie van Kollum. Van Kollum gaan we verder via Dokkumer Nieuwe Zijlen. Die ’nieuwe sluizen’ werden hier in1729 gebouwd. Ze vervingen de zijl in Dokkum, die zijn functie had verloren vanwege de afsluiting van de zeearm (Dokkumer Grootdiep).

Binnendoor kronkelen we naar Dokkum. We gaan via Engwierum naar Ee. Het is een knus, heel mooi bewaard gebleven terpdorpje – heeft niet voor niets een beschermd dorpsgezicht.

Lees verder

© 2009 - 2017 Petervandenburg, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Kanovaren op de Groninger MarenIn vroeger tijden, toen er nog geen dijken bestonden, stroomde het water bij vloed vanuit de Waddenzee het Noord-Groning…
Wierden/terpen in het noordelijk kustgebiedWierden/terpen in het noordelijk kustgebiedHet Lauwersland omvat Noordoost-Friesland en Noordwest-Groningen, met de Lauwersmeer als centraal gebied. Het is grotend…
Artistiek Garnwerd: gezien door kunstenaarsogenArtistiek Garnwerd: gezien door kunstenaarsogenEen beschermd dorpsgezicht aan het Reitdiep in het lege Groninger land: Garnwerd. Geen wonder dat de leden van De Ploeg…
Groningen - Friesland: route Anjum - Ulrum - BafloGroningen - Friesland: route Anjum - Ulrum - BafloHet noorden van Friesland en Groningen is bezaaid met wierden/terpen. Ooit, voor de periode van de bedijking, werden dez…
Lauwersland - VakantielandLauwersland - VakantielandBij de verkiezing van “de mooiste plek van Nederland” (NCRV-TV) in het najaar van 2004 won in de provincie Groningen het…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Groningen - Friesland: route Winsum - Kollum - Ee - Dokkum"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Dick Wiebenga, 09-12-2015 01:00 #1
Volgens mij is er wel degelijk verschil tussen Wierden en Terpen. Ik kijk dan naar plaatsnamen. Zowel in Groningen als in Friesland zijn wierden door mensen opgehoogd. Kijk naar de plaatsnamen eindigend op werd, ward wierde, deze kom je tegen in Friesland en Groningen.
Terpen zijn natuurlijke zandruggen in veengebieden waar men zich op ging vestigen. Bijvoorbeeld Ureterp.
Sommige mensen zeggen dat je ook plaatsnamen met werd, ward of wierd tegenkomt. Dit kan wel kloppen, want daar was de Middelzee. Ook daar werden wierden gemaakt tegen het dan ook stijgende zeewater.
Ik hoop op een reactie.
met vriendelijke groet, Dick Wiebenga Reactie infoteur, 09-12-2015
Beste Dick,
Zover ik weet - maar dat zegt ook niet alles, natuurlijk - klopt jouw stelling "Terpen zijn natuurlijke zandruggen in veengebieden waar men zich op ging vestigen" niet. De gangbare opvatting is (zie bijvoorbeeld ook "Geschiedenis van Groningen" - deel I) dat de benaming voor een kunstmatige door mensen opgeworpen woonheuvel in de 'Friese landen' (= inclusief Noord-Groningen), in oude tijden "wierden" was. In het huidige Friesland ontwikkelde zich de situatie dat die gehele wierde genoemd werd naar het dorp ("tjerp") dat er bovenop was gebouwd, dus zo ontstond daar i.p.v.'' wierde", de benaming "terp".
Vandaar get verschil in benaming in Groningen en Friesland voor hetzelfde verschijnsel: de kunstmatig opgeworpen woonheuvel in het noordelijk kleigebied. En ook elders in het land werd de benaming "terp" gangbaar. (Dat de Groningers die heuvel weer "wierde" zijn gaan noemen, is m.i. een redelijk moderne ontwikkeling - het valt mij wel eens op dat 'gewone' en oude Groningers vaak de benaming "terp" gebruiken…).
Met vr.gr.

Peter v, d, Burg

Infoteur: Petervandenburg
Laatste update: 25-08-2017
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Binnenland
Bronnen en referenties: 3
Reacties: 1
Schrijf mee!