InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Bezienswaardigheden > Top 50 oudste kerken van Zeeland

Top 50 oudste kerken van Zeeland

In Zeeland zijn nog een vijftigtal oude middeleeuwse kerken bewaard gebleven. De oudste kerken van Zeeland hebben nog romaanse elementen of zijn gebouwd volgens de iets jongere baksteengotiek. Weer iets later kwam de voor deze regio kenmerkende Scheldegotiek in zwang. In de top vijftig oudste kerken van Zeeland staan alle middeleeuwse kerken van Zeeland voor zover er nog oorspronkelijke delen van de kerk bewaard gebleven zijn.

Criteria voor opname in de lijst

Om in deze lijst opgenomen te worden moet een kerk aan een aantal voorwaarden voldoen. Ten eerste moet de bouw van de kerk voor 1500 n.Chr. gestart zijn. Alleen middeleeuwse kerken worden meegenomen in deze lijst. Een andere voorwaarde is dat de kerk deels in oorspronkelijke staat moet zijn. Dit criterium is bij de samenstelling van de lijst vrij ruim genomen. Ook wanneer slechts een bescheiden deel van de kerk in de oorspronkelijke stijl resteert, dan wordt hij opgenomen in de lijst.

Datering ouderdom kerk

Deze lijst is gerangschikt op bouwjaar. Om preciezer te zijn, het jaar waarin gestart werd met de bouw van de kerk. Het kan natuurlijk voorgekomen zijn, dat de bouw van een kerk vele decades stil gelegen heeft, voordat hij voltooid werd. Echter, voor deze lijst is het interessanter om de startdatum van de bouw te gebruiken. Verder is van de meeste kerken niet precies bekend wanneer de bouw precies begonnen is. Historici en archeologen hebben dan vaak een schatting moeten maken op basis van bouwstijl, materiaalgebruik of dendrologische gegevens (jaarringen in het hout). In feite zijn er dus veel kerken als ex aequo geëindigd in de lijst, omdat de stichtingsdatum slechts bij benadering bekend is.

Voor de samenstelling van de lijst is gebruikgemaakt van gegevens van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Het is mogelijk dat de lijst ondanks de zorgvuldige samenstelling toch niet compleet is. Dat is mogelijk omdat door historisch onderzoek de bouwdatum van een kerk kan worden aangepast of omdat de juiste gegevens in 2016 nog niet bekend zijn.

Oudste kerk van Zeeland: Sint-Bavo in Aardenburg

De oudste kerk van Zeeland is de Sint-Bavo kerk in Aardenburg. De Sint-Bavo die ook vaak Sint Baafs genoemd wordt, werd gebouwd vanaf het jaar 1220 op de restanten van een nog oudere kerk. Sommige delen van de vloer zijn mogelijk ouder dan 1000 jaar. Met recht dus de oudste kerk van Zeeland en aanvoerder van de top vijftig.

De kerk is de enige in Zeeland die in zuivere Scheldegotiek is gebouwd. Typische Scheldegotiekelementen in de kerk zijn het driedelige westvenster, de omgang voorlangs de vroeggotische lancetvormige middenbeukvensters en de zuilen met knopkapitelen. Heel bijzonder in de kerk zijn de grafkelders die zijn versierd met 14e-eeuwse schilderingen van onder andere de kruisiging en de heilige maagd. De kerk is in eigendom van het RCE.


Hof te Zandekerk Kloosterzande

De Hof te Zandekerk in Aardenburg is de op een na oudste kerk van Zeeland. De stichtingsdatum ligt rond het jaar 1250. De kerk is in een bijzondere stijl gebouwd, namelijk de zogenaamde baksteengotiek, een romano-gotische overgangsstijl waarbij veel gebruikgemaakt werd van bakstenen. Deze stijl kwam laat in de twaalfde eeuw in opkomst, omdat men relatief kort daarvoor had geleerd om een goede kwaliteit baksteen uit klei te vervaardigen. Hierdoor werd de import van het veel duurdere tufsteen overbodig. In Zeeland zijn helaas geen andere voorbeelden van deze oude stijl meer te vinden.

Oorspronkelijk maakte de Hof te Zandekerk deel uit van een veel groter kloostercomplex. Dit klooster dat werd opgericht door de kloosterorde van de cisterciënzers heette het Hof te Zande, vandaar ook de naam van de kerk. De kerk werd zwaar beschadigd tijdens Tachtigjarige oorlog. In 1579 was wat tegenwoordig Zeeuws-Vlaanderen heet, de frontlinie tussen het deels protestante noorden en het katholieke zuiden. Rondtrekkende geuzen vernielden vele katholieke kerken in Kloosterzande en in de rest van Zeeland. In 1609 werd de kerk weer herbouwd, grotendeels met dezelfde stijlkenmerken. Vooral het koor van de kerk heeft dezelfde stijlkenmerken die karakteristiek zijn voor de baksteengotiek.

Ook in later jaren kende de kerk perioden van verval. In het begin van de 20e-eeuw was het verval dusdanig dat men in 1922 voorstelde om de kerk in zijn geheel maar af te breken. Gelukkig besloot men anders en gaf men de kerk een uitvoerige restauratie.

Geerteskerk te Kloetinge

De derde plek wordt ingenomen door de Geerteskerk in Kloetinge. Het dorp Kloetinge is een oude nederzetting uit de 10e eeuw en is deels gebouwd op een terp. Dit is voor Zeeland een bijzonder gegeven. De vliedbergen buiten het dorp, veelal afkomstig uit de 8e en 9e eeuw zijn in Zeeland dan weer relatief gewoon.

Op het hoogste punt van de terp staat de Geerteskerk waarvan het koor is gebouwd tussen 1250 en 1300 n.Chr. Het schip van de kerk en de toren dateren van iets later datum.

De top vijftig oudste kerken van Zeeland

Hieronder vindt u ranglijst met de top vijftig oudste kerken van Zeeland.

Positie ranglijst Plaats Naam kerk Bouwjaar Opmerking
1 Aardenburg Sint-Bavokerk 1220
2 Kloosterzande Hof te Zandekerk 1250
3 Kloetinge Geerteskerk 1275 Tussen 1250 en 1300 noordelijk bijkoor en het hoofdkoor.
4 Middelburg Koorkerk 13e eeuw Slechts restanten van oorspronkelijke kerk.
5 Middelburg Wandelkerk of Tussenkerk 13e eeuw
6 Groede N.H.Kerk 'Staat van Mandagen' (Grote Kerk) 13e eeuw Kleine delen
7 Zoutelande Catharinakerk Laat 13e eeuw Delen toren.
8 Kapelle Nederlands Hervormde Kerk 1300
9 Brouwershaven Grote- of Sint-Nicolaaskerk 1300
10 Vlissingen Grote of Sint-Jacobskerk (Vlissingen) 1308-1328
11 Baarland Sint-Maartenskerk Begin van de 14de eeuw
12 Dreischor Sint-Adriaanskerk 1342 1342-1450
13 's-Gravenpolder Maartenskerk 13e of 14e eeuw
14 Cadzand Mariakerk eerste helft 14e eeuw
15 Poortvliet Sint-Pancratiuskerk Circa 1350
16 Nisse Mariakerk 14e eeuw Toren, rest 15e eeuw
17 's-Gravenpolder Nederlands Hervormde Kerk 14e eeuw
18 Domburg Nederlands Hervormde Kerk 14e eeuw Toren
19 Kruiningen Toren Nederlands Hervormde kerk 14e eeuw
20 Sint Anna ter Muiden Hervormde kerk 14e eeuw Toren, rest jonger
21 Sint-Maartensdijk) Sint-Maartenskerk 14e eeuw Onderkant toren
22 Wemeldinge Nederlands Hervormde kerk 14e eeuw
23 Sint Kruis Nederlands Hervormde Kerk 14e eeuw
24 Oudelande Toren der Nederlands hervormde kerk 14e eeuw Rest 15e eeuw
25 Waarde Toren van de Nederlands Hervormde Kerk Laat 14e eeuw
26 's-Heer Abtskerke Kerk Johannes de Doper 1400
27 Meliskerke Nerderlands Hervormde kerk 1400
28 Oosterland Ned.Herv.Kerk Sint Jodocus 1400 Alleen toren is oud
29 Zoutelande Catharinakerk 1400
30 Biggekerke Nederlands Hervormde Kerk 1400
31 Goes Grote of Maria Magdalenakerk 1423
32 Serooskerke Nederlands Hervormde Kerk Eerste kwart 15e eeuw
33 's-Heer Hendrikskinderen Toren Nederlands Hervormde Kerk Eerste helft 15e eeuw
34 's-Heer Arendskerke Nederlands Hervormde Kerk 1450
35 Renesse Jacobuskerk Voor 1458
36 Noordwelle Corneliuskerk Circa 1450
37 Hoedekenskerke St. Joris, Nederlands Hervormde Kerk 15e eeuw
38 Ovezande Nederlands Hervormde Kerk 15e eeuw
39 Serooskerke Nederlands Hervormde Kerk 15e eeuw
40 Oostkapelle Nederlands Hervormde kerk 15e eeuw
41 Kattendijke Nederlands Hervormde Kerk 15e eeuw
42 Oud-Vossemeer Nederlands Hervormde Kerk 15e eeuw
43 Gapinge Mariakerk 15e eeuw
44 Kortgene Toren NH kerk 15e eeuw
45 Scherpenisse Hervormde kerk 15e eeuw
46 Zierikzee Sint-Lievensmonstertoren 1454
47 Noordgouwe Driekoningenkerk 1462
48 Hulst Sint-Willibrordusbasiliek 1462
49 Koudekerke Plompe Toren 1468 Alleen toren nog aanwezig
50 Westkapelle Vuurtoren/Kerktoren Sint Willibrorduskerk 1470

Lees verder

© 2016 - 2018 Pernambuco, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Tien mooie en bijzondere kerken in NederlandOok in Nederland zijn er heel wat mooie historische kerken. Vele daarvan zijn gebouwd in de middeleeuwen. De meeste kerk…
Vermaning in Ballum op Ameland - Doopsgezinde kerkVermaning in Ballum op Ameland - Doopsgezinde kerkHet dorp Ballum op Ameland heeft twee kerken, een hervormde en doopsgezinde, die ook wel Vermaning wordt genoemd. In 201…
Toerisme in Nieuw-ZeelandToerisme in Nieuw-ZeelandNieuw-Zeeland, bekend van de vogel die kiwi wordt genoemd, Lord of The Rings en natuurlijk de prachtige natuur. Een vaka…
Bay of islands in Nieuw-ZeelandBay of islands in Nieuw-ZeelandBay of Islands in Nieuw-Zeeland is ook voor de Nieuw-Zeelanders zelf een favoriete vakantiestek met een historisch karak…
De gelijkenis van de verloren zoon: Lucas 15 vers 25De gelijkenis van de verloren zoon: Lucas 15 vers 25En zijn oudste zoon was in het veld; en als hij kwam, en het huis genaakte, hoorde hij het gezang en het gerei,´Lucas 5…
Bronnen en referenties
  • http://rijksmonumenten.nl/ (geraadpleegd 15-2-2016)
  • http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php (geraadpleegd 15-2-2016)
  • http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/299992 (geraadpleegd 15-2-2016)

Reageer op het artikel "Top 50 oudste kerken van Zeeland"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Pernambuco
Gepubliceerd: 22-02-2016
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Bezienswaardigheden
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!