InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Binnenland > Het Twiske, geschiedenis en informatie

Het Twiske, geschiedenis en informatie

Het Twiske, een uniek natuurgebied ten noorden van Amsterdam is al jaren bekend bij mensen uit Amsterdam en omgeving. Een gebied waar de Schotse Hooglanders vrij kunnen rondlopen in een wijds (omheind) land, waar vossen in het wild leven, waar je de roofvogels al van verre kunt herkennen. Een gebied waar je kunt wegdromen, waar je kunt dagkamperen, waar je kunt wandelen, fietsen, varen, skeeleren, nordic-walken of gewoonweg tot rust kunt komen.

Het Twiske.

Het gebied van ong. 650 ha, gelegen boven Amsterdam, tussen Landsmeer, Den Ilp en Oostzaan biedt voor elk wat wils. Al eeuwenlang heeft de natuur daar haar gang kunnen gaan, waardoor het wonderlijke landschap is gegroeid en ontwikkeld. Ondanks de snelweg, aangelegde paden en speelplaatsen blijft het een authentiek natuurgebied.

Geschiedenis

De naam komt uit het Westfries: twisken betekent 'tussen' en 'scheiding', het Twiske lag tussen de banne* Waterland (waar Landsmeer en Den Ilp bijhoorden) en Kennemerland, waar Oostzaan onder viel.

Het Twiske staat al aangegeven op een kaart van 1288. Het gebied dankt zijn naam aan het veenriviertje De Twiske, dat liep van het Wormermeer (nu de Wijde Wormer) tot aan het IJ. Bij de Oostzaanse Overtoom*, nu de Twiskestraat in Kadoelen, liep het riviertje in het IJ. Noord-Holland was een groot veenmoeras met riviertjes die liepen naar Flevomeer en Noordzee. In de 10de eeuw was het vrij droog, waardoor het hoogveengebied wat uitdroogde.Hierdoor was het geschikt geworden voor landbouw. Mensen trokken via de rivieren het gebied in. Doordat het veen inklonk ( wel 1 cm per jaar) verdroogde het gebied. De bovenlaag van het veen werd door de nieuwe bewoners als brandstof gebruikt, de turf. De herkomst van de eerste bewoners ligt waarschijnlijk in West-Friesland en de kust. Eerst hield men zich bezig met akkerbouw, later werden scheepvaart, visserij en veeteelt belangrijk. Door de veenverkaveling ontstonden er vele plassen, 'Wijd' of 'Wijde'*, 'Braak' of 'Breek'* zijn veel voorkomende namen in dit gebied.

Luyendijk

In 1589 werd de Luyendijk aangelegd langs het Twiske, om het gebied te beschermen tegen hoog water, op zich was dat nog niet nodig omdat het waterpeil in beide gebieden gelijk was. Op oude kaarten zie je wel dat er op verschillende plekken overhalen of overtomen waren. De Luyendijksluis tussen de grote Breek en de plas bij de molen is een van die oude overtomen.De dijk is echter niet meer dan een verhoogd pad, een 'luie' dijk. In de 17de eeuw was de Oostzaanse overtoom, waar de Twiske in het IJ liep, van belang voor de walvisvaart. De Twiske was de aan- en afvoerroute voor traankokerijen. Deze bevonden zich waar nu de wijk Twiske-West ligt. In de nieuwbouwwijk 'De Luyendijk' van Landsmeer zijn sommige straten (Speksnijdersweg, Harpoenier) ook naar deze industrie genoemd, die van 1640 tot 1790 heeft bestaan in dit gebied.

Na de eerste helft van de 18de eeuw liep de turfwinning terug. De putten die daardoor waren ontstaan groeiden weer dicht. 't Vijver, een gebied ten noorden van de Stootersplas, was vroeger een open veenput met glashelder water, waar in tijden van droogte het drinkwater werd gehaald. Het gebied bestond uit allemaal eilandjes die voor het grootste gedeelte uit riet bestonden. men had hier een tevreden bestaan van veeteelt, visvangst en rietsnijden.

In 1884 werd de spoorlijn van Zaandam naar Purmerend geopend, Oostzaan kreeg een eigen station.

Natuurreservaat

Waterland heeft vele overstromingen meegemaakt, in 1916 was er weer een met veel gevolgen voor het landschap. Geen enkele boom had het zoute water overleefd en het land was bijna zonder enige begroeiing overgebleven. Mede naar aanleiding hiervan is men versneld overgegaan op de aanleg van de Afsluitdijk (1932). In de eerste tientallen jaren van de 20ste eeuw hield de bevolking rond het Twiske zich bezig met pluimvee en eenden, de eendeneieren werden gebruikt in de Zaanse beschuitindustrie. Van de jaren '20 en '30 is bekend dat er veel aan watersport werd gedaan in het Twiske, het gebied was erg in trek bij zeilers.

In diezelfde tijd werd het gebied ook gebruikt als vuilstort van de stad Amsterdam en de om het Twiske liggende gemeenten.
Op een gegeven moment heeft men besloten tot de bouw van een vuilverbrandingsoven omdat de stad te groot werd en daarmee het probleem van het vuil groeide. Ondanks de vuilstort trok het Twiske ook veel natuurliefhebbers, onder wie Theo Thijsse, die sprak over het rijk der 1000 eilanden. In 1937 kocht Natuurmonumenten het gebied dat uitgroeide tot een groot natuurreservaat.

Ontwikkeling

In 1941 werd er in werkverschaffingsverband begonnen met de ontginning van het gebied, dit zeer tegen de zin van de natuurbeschermers. Het zuidelijke deel werd drooggemalen en een ringdijk aangelegd. In de oorlog werd hier veel door het verzet geoefend en voor onderduikers was het een ideaal terrein.Na de bevrijding wilde men een tuinbouwgebied ontwikkelen.

In 1956 zette het Rijk de ontginning stop omdat de kosten te hoog werden. In het noordelijke deel vond alleen nog zandwinning plaats. De dijk werd gesloten en het gebied heette in de volksmond de 'Rimboe', het was geliefd als jacht- en visgebied.

De grond bleek te zout voor de tuinbouw, een proef voor landbouw mislukte doordat veel percelen al ingezaaid waren als grasland. De boeren gingen over op veeteelt. Tot begin jaren '70 kon er grond worden gepacht. Voor de aanleg van de Coentunnel was er veel zand nodig. Tot 1980 is er 12.000.000 m3 zand gewonnen, waardoor de Stootersplas is ontstaan: 90 ha groot en 25 tot 30 m diep. In de jaren '80 ging het gebied weer op schop, omdat er besloten was tot een 'Recreatieschap Het Twiske'. Er moest niet alleen sprake zijn van recreatie, maar natuurbehoud en aansluiting bij het Waterlands landschap werd nagestreefd.

De vegetatie uit het verleden is helaas niet meer terug te halen doordat het oorspronkelijke veenoppervlak door ontginning en storten van zand en bagger is verdwenen. In het gebied zijn veel wandel-, fiets- en ruiterpaden aangelegd.

Natuur

Het geluid van de weidevogels kan 'oorverdovend' zijn, ware het niet dat ze de afgelopen jaren in hun bestaan bedreigd zijn door vossen en roofvogels. Ganzen hoor je wel boven alles uit, evenals de aalscholvers in grote getale aanwezig.
Schotse Hooglanders grazen op een omheind terrein in het oudste gebied van het Twiske, waar je als wandelaar gewoon langs kunt lopen. Men moet alleen oppassen als er kalveren zijn, dan kan de houding van deze oerossen wel angst aanjagen.
Ook met loslopende honden goed uitkijken (ook in de rest van het gebied, want er wordt soms druk gecontroleerd, een bon kan oplopen tot 80. In het verleden zijn er namelijk wel schapen verdronken door loslopende honden die hen gingen opjagen en ook voor de andere dieren is dit natuurlijk niet goed).

Bij het IVN-informatiecentrum (via ingang Oostzaan/IJsbaan) is er altijd een prachtige fototentoonstelling te bezoeken, daar kunt u ook terecht voor verdere informatie over de bewoners van het Twiske.

Voor meer informatie over de natuur kan ik de volgende boekjes aanraden:
  • "Het Twiske van maand tot maand" - uitgegeven door het IVN
  • "Vogels van Het Twiske" - ook een uitgave van het IVN, door Bert van Dillen.
  • Natuurgids van Landschap Noord-Holland.
  • Gids van het Noord-Hollands Landschap.
  • e.v.a.

Recreatie

Wandelen, fietsen, skeeleren, paardrijden, nordic walken, joggen, op pad met de racefiets, mountainbiken, vogelen, naakt recreëren, er is voor iedereen iets te doen. Vaak is het voor sommige dingen te druk, fietsen, vooral op de racefiets is op zondag bijna niet te doen. Op zondag is het namelijk erg druk met wandelaars en ander langzaam verkeer. Voor de snelle racefiets is dan geen of weinig plaats.

Voor de kinderen is er "De Blauwe Poort": een waterpark waar kinderen zelf dammen kunnen maken, de werking van sluizen en ander waterwerk kunnen meemaken. Ook een meer met een oudhollands speelschip, een pannenkoekrestaurant en picknickweide zijn te vinden in dit stuk van het Twiske.

Ook de "Avonturenspeelplaats" is een lust voor iedereen, met een kabelbaan, vlotten, touwbruggen en ook weer genoeg plek om even languit te liggen en te picknicken. De "Speelsloot" is een wat kleiner stukje, iets overzichtelijker voor de kleintjes, wel met water, dus goed in de gaten houden. Verder op te zoeken op internet: de pagina over het Twiske. Hier vindt u ook alle openingstijden.

Tot slot

Het Twiske is per auto te bereiken via 2 grote ingangen, een in Den Ilp en een in Oostzaan. Bij die ingangen moet je een parkeerkaart trekken die bij het verlaten van het gebied in speciaal daarvoor bestemde hokjes betaald moet worden. Kosten zijn: 1e uur gratis, daarna 3,50 per dag. Voor 40 per jaar heb je een abonnement. Per fiets kun je het Twiske makkelijker bereiken, er zijn dan zeker 8 ingangen (zowel in Oostzaan, Landsmeer en Den Ilp) te vinden en het is gratis.

Nieuwsgierig geworden en al een weekendje Amsterdam geboekt, ga dan eens op de fiets naar het Twiske. In Amsterdam zijn genoeg fietsverhuurbedrijven die een fietstour met een gids naar het Twiske verzorgen. Vergeet niet uw rommel in de vuilnisbak te deponeren, want het is een prachtig gebied dat zo moet blijven voor iedereen! Veel plezier!

Nb.: In de tussentijd zijn de tarieven verhoogd: voor de eerste 3 uur moet er 3,50 euro betaald worden, blijf je langer dan betaal je 6 euro.

  • Banne: rechtsgebied van een schout en zijn schepenen
  • Wijde: een door vervening ontstane plas
  • Braak/breek: door overstroming veroorzaakte onderbreking in het landschap
  • Overtoom: waterkering, overhaal
© 2007 - 2019 Tanya, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
De teek, het oprukkende gevaar in de achtertuinDe teek, het oprukkende gevaar in de achtertuinDe teek, een klein beestje dat er uit ziet als een spinnetje, rukt op in Nederland. Kwam je het diertje vroeger voorname…
Adriana Baarspul: een beeldende (on)werkelijkheidKeramiste Adriana Baarspul werd in september van dit jaar (2010) 70. Tegelijkertijd is het precies 50 jaar geleden dat z…
Kortingspas voor minima aanvragen via gemeenteKortingspas voor minima aanvragen via gemeenteDe U-Pas in Utrecht en de OoievaarsPas in Den Haag zijn voorbeelden van kortingskaarten die door gemeenten worden verstr…
Wat kost een hond - aanschaf, belasting, voer en de restWat kost een hond - aanschaf, belasting, voer en de restEen hond is voor vele eigenaren en gezinnen een bron van plezier. Het is echter wel van belang even stil te staan bij al…
The Voice of Holland, the live showsHet is zover, de live shows van The Voice Of Holland zijn van start gegaan. Na the blind auditions en the battles in het…
Bronnen en referenties
  • Het Twiske van maand tot maand - IVN Twiske.
  • Eigen materiaal en ervaring.

Reageer op het artikel "Het Twiske, geschiedenis en informatie"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Olav Lammers, 20-04-2019 19:49 #4
Beste mensen,

Als geboren Landsmeerder ( uit een Utrechtse en een Bosschenaar die als scheepsbouwkundige een nieuwe NDSM-woning betrok in 1954) vraag ik mij al jaren af hoe de Zanddijk in Het Twiske is ontstaan. Het zal ongetwijfeld te maken hebben met de inpoldering van het gebied eind jaren dertig. Maar waar komt die enorme hoeveelheid zand vandaan en wat was de oorspronkelijke bedoeling van al dat zand? Ik kan het antwoord nergens op internet vinden.
Met vriendelijke groet,
Olav Lammers

Hvht, 17-12-2013 16:07 #3
Mooi artikel over dit bijzondere recreatie- en natuurgebied! Het IVN kennen we goed. Het parkeergeld is een ondoordachte financiële flop gebleken. De investering wordt geheel niet terugverdiend. Om dit soort debacles in de toekomst te voorkomen is een stichting opgestaan: Hart voor Het Twiske. Deze stichting maakt zich sterk om de natuurwaarden te behouden, te versterken en uit te breiden. Ga dus naar www.hartvoorhettwiske.nl en meld u aan. Het Twiske behouden moeten we echt samen doen!

John Pasman, 08-07-2009 16:14 #2
Hoe kan ik het boek " Het Twiske van maand tot maand" bestellen? Reactie infoteur, 27-08-2009
Beste John,

er is een mogelijkheid om het boek te bestellen via IVN, er is een website: www.ivntwiske.nl. Misschien staat daar meer informatie op omtrent het verkrijgen van het boek.
Ik meen zelfs dat er onlangs een nieuwe uitgave is verschenen.
H.gr. Tanya.

J. Buijs, 13-05-2008 21:32 #1
Interessante uitleg. Wist niet alles nog. Ging er altijd graag naar toe met de kinderen en later de kleinkinderen. De lol is er nu wel van af. Vandaag geweest met kleindochter van 4 jaar. Dacht 3,50 te moeten betalen, zoals u schrijft. Tot mijn verbazing en "woede" moest ik echter 6 betalen. Al eerder geprotesteerd tegen deze belachelijke parkeer-heffing. Voorlopig dus geen bezoek meer aan het Twiske helaas.

Infoteur: Tanya
Laatste update: 27-08-2009
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Binnenland
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 4
Schrijf mee!