InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Diversen > Goethe: Italiaanse reis

Goethe: Italiaanse reis

De beroemde schrijver Goethe reisde van 1786 tot 1788 twee jaar door Italië, van Verona tot Sicilië en terug. Zijn reisverslag werd een dik boek: Italiaanse reis. Italiaanse Reis heeft heden ten dage wat de bezienswaardigheden betreft nog steeds waarde als reisgids. Maar de herbergen en pleisterplaatsen van toen bestaan vast niet meer! Italiaanse Reis is het verslag van een erudiete backpacker uit de 18e eeuw.

Goethe

Goethe werd in 1749 te Frankfurt am Main geboren en stierf in 1832 te Weimar. Hij was een Duitse wetenschapper, toneel- en romanschrijver, filosoof, dichter, natuuronderzoeker en staatsman. Bekende werken van hem zijn o.a. Faust en Het lijden van de jonge Werther. Zijn boek Italiaanse reis is een monument in de geschiedenis van de reisliteratuur.

Italiaanse reis

Het boek Italiaanse Reis werd oorspronkelijk uitgegeven onder de titel Italiänische Reise. Een vertaling van de imposant werk verscheen in 2005 bij uitgeverij Boom (tweede oplage 2008).

Toen Goethe door Italië reisde had hij zelf ook een reisgids bij zich, een zogenaaamde "Volkmann". De Volkmann was in de 18e eeuw de standaard reisgids. Goethe had de eerste druk bij zich van Johan Jakob Volkmanns "Historisch-kritische Nachrichten von Italien" (3 delen, uitgegeven te Leipzig in 1770/1771). Deze Volkmann reisbijbel is nog steeds te bewonderen in een museumpje in Rome Casa di Goethe nabij het Piazza del Popolo, alwaar Goethe gedurende zijn reis geruime tijd verbleef.

Goethe was 37 jaar toen hij naar Italië afreisde. Één van de redenen dat hij voor langere tijd naar het buitenland vertrok was om de liefdesrelatie met hofdame Charlotte von Stein te laten bekoelen. Goethe huwt pas 20 jaar later in 1806 met Christine Vulpius, van wie hij vijf kinderen kreeg. Slechts één van hen, Augustus Goethe, leefde langer dan een paar dagen; hij werd 41 jaar.

Misschien was het beneden zijn waardigheid. In het verslag Italiaanse Reis beklaagt Goethe zich weinig over zijn emotionele gemoedstoestand. In het begin bromt hij een keer zoiets van "na alles wat ik achter de rug heb ...". Maar daar blijft het bij. Wel moppert hij op het weer wat men in de afgelopen periode in Duitsland heeft gehad. In Italië heeft men daarentegen een goed jaar meegemaakt; "de kwalijke dingen hebben ze op ons afgestuurd". Het gemopper over het weer is kennelijk van alle tijden. Neen, Goethe heeft het bijzonder naar zijn zin. Dat blijkt uit alles. Hij is enthousiast, ontvankelijk voor het nieuwe. Hij is niet kritiekloos, maar als hij kritiek op iets of iemand uit, gebeurt dat met een minzame dédain. Goethe is een erudiet man èn een levensgenieter. Wat een vrijheid, twee jaar door Italië reizen; je zou ervoor tekenen! Goethe reist per koets, per sjees, tweewielige wagen, per post- of pakketboot of soms ook legt hij een stuk op een muilezel af, waarbij zijn bagage (wat hij "schamele bezittingen" noemt) op een andere muilezel bindt. Dus zoveel bagage toch nog wel! Goethe als backpacker, maar dan anders. Die bagage werd trouwens steeds zwaarder, want Goethe liep overal stenen en fossielen op te rapen om mee naar huis te nemen.

Niets ontgaat Goethe. Het verschil in uiterlijk en gewoonten tussen noorderlingen en zuiderlingen, de smaak van zuidelijke vruchten, de flora aan gene zijde van de Alpen. Hij zuigt alle indrukken op als een spons. Van alle bezienswaardigheden op het gebied van architectuur, schilderkunst, beeldhouwkunst e.d. slaat hij geen stukje over. Hij geeft zijn commentaar op de bouwwerken van Palladio, schilderijen van Tintoretto, Titiaan, Veronese en vele anderen. Vaak woont hij ook theater uitvoeringen bij, waarvan hij verslag maakt. Hij struint iedere plek waar hij komt helemaal af. In iedere plaats bekloutert hij wel een toren. Hij amuseert zich kostelijk bij een rechtszitting en beschrijft met even veel verve de ontdekking van de zeedistel op de lagune van Venetië. "Het prettige van reizen is dat ook het gewone, doordat het nieuw is en ons verrast, het aanzien van een avontuur krijgt", aldus Goethe.

Je komt dan ook heel veel te weten. Het mooiste is natuurlijk om met dit boek onder de arm dezelfde route af te leggen, die Goethe ging. Het 670 bladzijden tellende boek is te zwaar om ter plekke te raadplegen. Deze bijbel is geschikter voor op het nachtkastje in de hotelkamer om je voor te bereiden op een tocht door één van de Italiaanse steden of als je afgemat thuiskomt nog een en ander na te slaan. Gewoon thuisblijven en op afstand meereizen kan natuurlijk ook.

Van München naar Rome

In het eerste deel van het boek beschrijft Goethe zijn reis vanaf München via de Brenner Pas naar Verona, Vicenza, Padua en Venetië en via Ferrara en Bologna naar Rome. De eerste bezienswaardigheid in Verona die Goethe beschrijft is de Arena (amfitheater), een centrale plek waar ook heden ten dage nog veel toeristen hun ontdekkingstocht door de stad beginnen. Tegenwoordig is een zeer geliefd doelwit van de toerist het vermeende huis met balkon van het beroemde liefdespaar Romeo & Juliet. Goethe rept totaal niet hierover. Waarschijnlijk was men nog niet op het lumineuze idee gekomen om hiervan een toeristische trekpleister te maken.

Tussen Padua en Venetië reist Goethe per boot over de rivier de Brenta. Hij doet dit in "welgevoeglijk" gezelschap. De boottocht voert langs tuinen en priëlen, die de oevers verfraaien. Goethe meldt dat de boot de rivier afzakt via een stelsel van sluizen. Tijdens het oponthoud kunnen opvarenden van boord gaan, een kijkje nemen en zich de rijkelijk aangeboden vruchten goed laten smaken.

Eenmaal in Venetië aangekomen verzucht Goethe dat Venetië voor hem , God zij dank, niet langer enkel een woord is. Hij herinnert zich een stuk speelgoed uit zijn jeugd, een fraai model van een gondel dat zijn vader van één van zijn reizen had meegebracht. Goethe kan bijna niet wachten om Venetië in te trekken en op goed geluk dwaalt hij door de "doolhof van de stad"' om later als hij moe geworden is, plaats te nemen in een gondel. Later schaft hij zich een plattegrond aan om de stad nog beter te leren verkennen.

Vooruitblikkend op zijn aankomst in Rome schrijft Goethe dat hij het nog nauwelijks kan geloven dat zijn wens om Rome te bezoeken in vervulling gaat. Goethe wijdt dan ook een aantal pagina's aan Rome en laat zich vaak lyrisch uit. Hij schrijft over de schoonheid van Rome, wanneer men er bij volle maan doorheen loopt en men moet het carnaval in Rome meegemaakt hebben, wil men de wens het ooit weer te zien kunnen kwijtraken. In zijn haast om naar Rome te komen, blijft hij maar een paar uur in Florence, op de terugweg wat langer. In elk geval te kort voor het aanbod aan schone kunsten; Goethe heeft hiervan later heel veel spijt.

Van Rome via Napels naar Sicilië en vice versa

Het tweede deel van het boek beschrijft de reis van Rome naar Napels en door naar Sicilië. "Vedi Napoli e poi muori!" (eerst Napels zien en dan sterven) zeggen ze hier, zo merkt Goethe op. Sterven doet Goethe daar niet, maar hij neemt wel het risico om tussen twee erupties van de vulkaan Vesuvius de kegelberg op te gaan tot aan de mond van de vulkaan. Uiteraard bezoekt hij ook Pompeji, welke gemummificeerde stad een wonderlijke, deels ook onaangename indruk bij hem achterliet, maar in een kleine herberg dicht bij zee komt hij onder het genot van een sober maal weer tot zijn positieven. Al met al houdt Goethe zich een kleine maand in Napels op, alvorens met de pakketboot op Palermo af te koersen. Leuk om te lezen is het vernietigend oordeel van Goethe met betrekking tot Villa Palagonia (Palermo). Hij schrijft bij het aanschouwen van de beelden van mensen (vaak gedrochten), dieren en vazen, geplaatst op de oprijlaan naar het kasteel, dat "je wel een onaangenaam gevoel moet overvallen, wanneer je tussen deze spitsroeden van de waanzin door wordt gejaagd".

Op Sicilië bezoekt Goethe verder o.a. Catania (de hoofdstad van Sicilië), het mooie Taormina aan zee en Messina. In Taormina beschrijkt Goethe hoe hij lekker op de tak van een sinaasappelboom zit te mijmeren. En dat is het leuke van dit boek: het enthousiasme van Goethe voor plaatsen waar het ook nu nog heerlijk toeven is. Zoals wanneer hij in extase raakt, wanneer de boot terug naar Napels langs het eiland Capri komt en hij in de verte Sorrento en de Vesuvius ziet liggen.

Tweede verblijf Rome

Her laatste gedeelte van het reisboek is geheel en al gewijd aan het tweede verblijf van Goethe in Rome, op de terugweg van Sicilië. Het bestaat deels uit verslagen en deels uit correspondentie. Hij verblijft daar van juni 1787 tot april 1788. Bij zijn eerste bezoek aan Rome trekt Goethe bij de schilder Tischbein in om vervolgens met hem samen naar Napels door te reizen. Gedurende zijn tweede verblijf trekt hij ook in in het atelier van Tischbein, maar later gaat Tischbein zelf op reis. Tischbein is bezig met een portret van Goethe, waarover Goethe zeer te spreken is. Een zekere Angelika Kauffmann schildert eveneens een portret van hem, maar dat lijkt volgens Goethe nergens op. Ijdelheid is hem kennelijk niet vreemd, want van dit portret zegt hij:"Het is altijd nog een knappe vent, maar geen spoor van mij". Goethe heeft heel wat te vertellen over Rome, maar in dit bestek veel teveel om op te noemen. Ik houd me daarom maar bij Goethe's uitspraak dat "men zich alleen in Rome op Rome kan voorbereiden".
© 2011 - 2019 Plato, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Een ERP-pakket automatiseert de waardekringloopOver wat een ERP-pakket nu precies is en doet, wordt verschillend gedacht. Sommigen zien het als een logistiek pakket da…
Goetheanistische fenomenologieAltijd al een kunstwerk objectief willen bekijken om er vervolgens in te duiken? Met de Goetheanistische fenomenologie k…
Weimar: van Goethe tot BauhausWeimar is een levendig stadje met ongeveer 65.000 inwoners in de Duitse deelstaat Thüringen. Het is niet groot, maar het…
Vakanties voor mensen met een licht verstandelijke beperkingU heeft vast wel eens gedacht, kon ik maar op vakantie. Kon mijn kind maar op vakantie. Konden we zelf maar eens een kee…

Reageer op het artikel "Goethe: Italiaanse reis"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Plato
Gepubliceerd: 07-01-2011
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Diversen
Schrijf mee!