InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Bezienswaardigheden > De Hagia Sophia te Istanbul

De Hagia Sophia te Istanbul

De Hagia Sophia te Istanbul De Hagia Sophia, ook wel bekend als de Aya Sofya, is een van de belangrijkste gebouwen in de geschiedenis van de wereldarchitectuur. Het gebouw diende 916 jaar als wereldberoemde Grieks-orthodoxe kerk tijdens het Byzantijnse Rijk en 482 jaar was het gebouw een van de belangrijkste moskeeën van het Ottomaanse rijk. Sinds 1935 is de Hagia Sophia een museum waar deze twee wereldgodsdiensten op een magische manier samenkomen. Vanaf 1985 staat het gebouw op de werelderfgoedlijst van Unesco, samen met een onder andere de Blauwe Moskee en het Topkapi Paleis in Istanbul.

De stad Istanbul

De stad Istanbul is niet de hoofdstad, maar wel het culturele en economische centrum van Turkije. De immense stad is gebouwd op zeven heuvelen en is de enige stad ter wereld die op twee continenten ligt. De rivier de Bosporus, de zeestraat die de Zee van Marmara verbindt met de Zwarte Zee, verdeelt de stad in tweeën. Op de rechteroever ligt het Aziatische, oosterse deel en op de linkeroever ligt het Europese, westerse deel. De stad is gesticht in de zevende eeuw voor Christus, op de eerste van de zeven heuvelen. Op deze heuvel bevindt zich de historische wijk Sulthanahmet, het meest toeristische gedeelte van de stad. Hier liggen tal van belangrijke bezienswaardigheden waaronder: de Blauwe Moskee, het Topkapi Paleis en ook de Hagia Sophia.

De Hagia Sophia als Grieks-orthodoxe kerk tijdens het Byzantijnse rijk

Griekse Kolonist Byzas uit Mergara

De stad Istanboel werd volgens een legende gesticht door Griekse kolonisten onder leiding van Byzas uit Megara, in de zevende eeuw voor Christus. Zij kozen aan de Europese kant de eerste heuvel van de zeven heuvelen, bij de Gouden Hoorn, de plek waar de Bosporus in de Zee van Marmara uitmondt. Vanwege de ideale ligging werd de Bosporus onderdeel van een belangrijke handelsroute tussen Zuidoost-Europa en Klein-Azië en groeide de stad Byzantium uit tot een grote en welvarende stad.

Constantijn de Grote

In 324 werd de stad veroverd door Constantijn de Grote, en werd de naam Byzantium vervangen door Constantinopel, de stad van Constantijn. Constantijn was de eerste keizerlijke aanhanger van het christendom, zo werd het christendom de staatsgodsdienst en de keizer leider van het rijk en van de kerk. Hij besloot dat Constantinopel het Nieuwe-Rome moest worden, de hoofdstad van het Romeinse rijk. In 360 werd de originele Hagia Sophia gebouwd door de zoon van Constantijn, Constantinus. Hij gaf haar de naam Megale Ekklesia (Grote Kerk). Twintig jaar later, in 404 werd de kerk reeds verwoest door een grote brand ten gevolge van een volksopstand. Na de wederopbouw door keizer Theodosius werd de kerk tijdens een grote revolutie opnieuw vernield en werd het aanwezige originele goud en marmer geplunderd.

Keizer Justinianus

Het was in 532 dat de keizer van het Oost-Romeinse rijk Justinianus, de opdracht gaf het huidige gebouw te bouwen. De Grieks-orthodoxe kerk moest nog mooier en groter worden dan het origineel. Vanaf dit moment krijgt de kerk haar huidige naam: Hagia Sophia, Goddelijke Wijsheid. Justinianus gaf opdracht om van heinde en ver marmer, natuursteen en architecturale stukken te verzamelen voor het interieur van de kerk. Zo werden er onder andere pilaren gehaald uit de tempel van Artemis in Efeze. Alle oppervlakten, behalve de met marmer bedekte muren, werden versierd met muurschilderingen en prachtige mozaïeken. De bouw duurde ongeveer vijf jaar en de kerk werd een ongeëvenaard architectonisch wonder. Bij het voltooien van de kerk zou Justinianus hebben geroepen: "Salomo, ik heb u overtroffen". In 558 stort door een aardbeving de koepel in. Justinianus gaf de opdracht de koepel te herbouwen. De buitenste muren werden uiteindelijk verstevigd met vierentwintig enorme steunberen, grote massieve zware steunmuren die met elkaar werden verbonden via bogen, om de de grote zijwaartse druk van de centrale koepel op te vangen. De Hagia Sophia was eeuwen lang het middelpunt van het Byzantijnse Rijk (Oost-Romeinse Rijk), alle belangrijke gebeurtenissen vonden hier plaats, zoals het kronen van nieuwe keizers.

De Hagia Sophia als moskee tijdens het Ottomaanse rijk

Na meerdere oorlogen tussen het Byzantijnse rijk en Ottomaanse rijk (Osmaanse Rijk), viel in 1453 het Byzantijnse rijk bij het innemen van Constantionopel door de Ottomaanse Turken. De stad Constantinopel werd omgedoopt tot de hoofdstad van het Ottomaanse rijk: Istanboel. De leider van de Ottomanen, Sultan Mehmet ΙΙ (de Veroveraar), was erg onder de indruk van de Hagia Sophia en besloot dat de kerk omgebouwd moest worden tot moskee. Twee minaretten (hoge slanke torens) werden aangebracht op de hoeken van de moskee, later werden er nog eens twee minaretten bijgeplaatst. Verder liet de Sultan een mihrab (gebedsnis) en een mimbar (de spreekstoel) plaatsen. De aanwezige christelijke muurschilderingen en mozaïeken werden weggewerkt onder een dikke laag pleisterwerk. In de eeuwen die volgden werden er nog duizenden moskeeën in de stad gebouwd. Rond de zestiende eeuw en zeventiende eeuw was het Ottomaanse rijk één van de grootste machten en Istanbul één van de machtigste steden ter wereld.

De Hagia Sophia als het huidige museum

Met de val van het Ottomaanse Rijk wordt in 1923 Mustafa Kemal, later Ataturk (Vader der Turken) genoemd, de eerste president van de Republiek Turkije. Mustafa Kemal wilde Turkije moderniseren. Hij maakt Ankara tot de hoofdstad van Turkije en brengt een strikte scheiding aan tussen staat en religie. Nadat de Hagia Sophia bijna vijf eeuwen als moskee heeft gediend, besluit Mustafa Kemal in 1934 van de Hagia Sophia, een museum te maken. Het museum opent haar deuren op 1 februari 1935. Sindsdien hebben grote restauraties plaatsgevonden en zijn veel mozaïeken uit de Byzantijnse tijd weer blootgelegd. Ook haar oorspronkelijk oudroze kleur is teruggebracht. Het Hagia Sophia-museum trekt miljoenen bezoekers en is één van de meest bezochte musea ter wereld.

Bron: Engin Akyurt, PixabayBron: Engin Akyurt, Pixabay
Bron: Mojpe, PixabayBron: Mojpe, Pixabay

De bouwstijl en inrichting van de Hagia Sophia

Binnenkomst van de Hagia Sophia

Via een enorm voorportaal komt men, door een zeven meter hoge deur, de centrale ruimte van de Hagia Sophia binnen. Deze hoge deur dateert uit de zesde eeuw en is gemaakt van eikenhout en bronzen platen. Romeinse bronnen geven aan dat dit hout is uit de Ark van Noah. Zowel bij de linker- als de rechterkant van de deur staat een kolossale marmeren urn. Deze twee urnen bevatten water en zijn bestemd voor de rituele reiniging voor het gebed.

De koepel en de lichtinval van het museum

Het gigantische middelste gedeelte van het gebouw maakt een overweldigende indruk vanwege de reusachtige koepel en de bijzondere lichtinval van de Hagia Sophia. De centrale koepel wordt ondersteund door twee lager gelegen halve zij-koepels. Deze koepel heeft een hoogte van 55,6 meter en een diameter van 31,8 meter. In de onderste laag van de koepel liggen veertig vensters die het gebouw schaars verlichten, waardoor er een magische sfeer heerst.

De zuilen en de wenskolom

De inrichting van de Hagia Sophia is subtiel, in tegen stelling tot de betamelijk lompe buitenkant van het gebouw, gecreëerd door de enorme steunberen. Binnen ontbreken grote dikke pilaren, de middenbeuk wordt slechts gescheiden van de zijbeuken door middel van achttien sierlijke slanke donkergroene marmeren zuilen. In de linkerhoek van de centrale ruimte, staat de zwetende zuil. Aan deze pilaar zijn veel legendes verbonden, het water dat in de holte staat zou een geneeskrachtige werking hebben. Tegenwoordig doen mensen een wens wanneer ze hun duim in de holte van de pilaar stoppen en deze nat is.

De mozaïeken

Aan de noordzijde van het voorportaal van het gebouw bevindt zich de galerij, de plaats waar de vrouwen tijdens de gebedsdienst verbleven. Hier bevinden zich veel gereconstrueerde mozaïeken. Eén van de mooiste voorbeelden van de Byzantijnse kunst is te zien op de westelijke muur van de zuidelijke galerij. De mozaïek beeld Jezus uit, met Maria aan de linkerkant en Johannes de Doper aan de rechterkant. De christelijke voorstelling symboliseert de dag van de wederopstanding en hiermee de vergeving van de mensheid. Bij het verlaten van het gebouw is nog een mooie en belangrijke mozaïek te zien waarop Maria het kindje Jezus op haar schoot heeft, links van Maria biedt keizer Justinianus zijn kerk aan en rechts van Maria, biedt keizer Constantijn zijn stad aan.

De mihrab en de mimbar

Achterin de kerk, ten zuidoosten richting Mekka, ligt het altaar (de mihrab) met aan beide zijden een kandelaar. Rechts van de mihrab bevindt zich de mimbar, de marmeren hoogbouwtrap waar op vrijdag de imam zijn preken leest.

De kalligrafieplaten

Opvallend in het gebouw zijn de grote houten en in goud vergulde platen. In deze platen zijn de namen van Allah, zijn profeet Mohammed en de eerste vier kaliefen, de opvolgers van de profeet Mohammed, gekalligrafeerd. De kalligrafieplaten hangen op de wanden van de hoofdruimte en staan bekend als de grootste kalligrafieplaten van de islamitische wereld.

De binnenplaats van de Hagia Sophia

Op de grote binnenplaats van de Hagia Sophia liggen onder andere een fontein, een medresse (een school) en imaret (een armenhuis), allen in opdracht van Sultan Mahmud Ι gebouwd. Verder liggen de vijf belangrijke sultans van het Ottomaanse Rijk hier in mausoleums begraven samen met hun verscheidene vrouwen en kinderen. Het zijn grootse graven, rijkelijk versierd met marmer en gekleurde tegels. Deze monumentale gebouwen zijn via een aparte ingang te bezichtigen.
© 2019 Geisha, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Theodora, keizerin van ByzantiumTheodora, keizerin van ByzantiumKeizerin Theodora werd in het jaar 500 in de laagste klassen van de Byzantijnse maatschappij geboren. Zij klom op tot ke…
Van Byzantium tot IstanbulByzantium/Constantinopel/Istanbul: een stad met vele namen en vele gezichten. Tegenwoordig een miljoenenstad in Turkije,…
Constantinopel, van het begin, tot de valHet Rome van de Middeleeuwen. Lees nu de geschiedenis ervan. Hoe begon het? Constantinopel is heel vroeger ontstaan. Het…
Vroeg Byzantijnse kunstDe mozaïekkunst werd al die eeuwen toegepast op vloeren in het Romeinse rijk, maar pogingen om mozaïeken aan muren te be…
Stedentrip IstanboelIstanboel is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een steeds populairdere bestemming voor stedentrips. De Turkse stad i…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Edibejko, Pixabay
  • https://ayasofyamuzesi.gov.tr
  • https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Hagia_Sophia
  • Derksen,G.(1991) West-en Zuid-Turkije, Amsterdam: Odyssee
  • Hatenboer,M.(1989) West-Turkije (eerste druk), Deventer: ANWB
  • Afbeelding bron 1: Engin Akyurt, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Mojpe, Pixabay

Reageer op het artikel "De Hagia Sophia te Istanbul"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Geisha
Laatste update: 02-11-2019
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Bezienswaardigheden
Bronnen en referenties: 7
Schrijf mee!