De Baltische staten en hoofdsteden: Tallinn

De hoofdstad van Estland is en wordt op grote schaal opgeknapt sinds de val van het Oostblok. In de zomer, wanneer de dagen lang zijn en de nachten kort, is het een drukte van belang in de middeleeuwse steegjes van de Oude Stad met binnen de stadsmuren veel gezellige cafés en goede restaurants. Deze voormalige Hanzestad is een toeristische trekpleister en is mede dankzij zijn musea, festivals en galeries hét culturele centrum van Estland.

Tallinn in historisch perspektief

De Estse hoofdstad Tallinn telt ruim 400.000 inwoners, wat neerkomt op ongeveer een derde van de totale bevolking van het land. Buiten de stadsmuren brokkelt het pleisterwerk van sommige huizen af en ontsieren architectonisch weinig overtuigende gebouwen uit de Sovjettijd het stadsbeeld, maar de Oude Stad ligt er prachtig bij (zie afbeelding rechts). Rond het centrale Raekoja plats (Raadhuisplein) kun je slenterend over de kinderkopjes de vele recentelijk opgeknapte pastelkleurige panden bekijken. De vroegere nederzetting en handelsplaats groeide in de 13e eeuw uit tot de huidige stad, eerst onder heerschappij van de Denen en vanaf 1346 onder die van de Duitsers en Lijflandse Orde, een Duitse ridderorde die het grootste deel van Oud-Lijfland, het tegenwoordige Estland en Letland beheerste. Het toenmalige Reval werd in 1280 opgenomen in de Hanze en was vooral in de 15e eeuw een belangrijk tussenstation op de oostelijke handelsroute naar de Russische stad Novgorod.

In de Lijflandse Oorlog kwam de stad in 1561 onder Zweeds bestuur. Vanaf het begin van de Grote Noordse Oorlog (1700-1721) kregen de Russen het in Tallinn voor het zeggen; in 1714 liet tsaar Peter de Grote de haven aanleggen. De stad doorstond de Eerste Wereldoorlog goed en in 1918 kwam een einde aan de Russische overheersing: Estland werd zelfstandig en Tallinn de hoofdstad. In 1940 legde Stalin Estland het lidmaatschap van de Sovjet-Unie op, dat pas in 1991 werd beëindigd. In 1997 werd de Oude Stad (Vanalinn) als voorbeeld van een goed bewaarde Noordse Hanzestad uit de middeleeuwen door de Unesco tot Werelderfgoed uitgeroepen.

De stadswallen van Tallinn

In de 13e eeuw werd al met de versterking van Tallinn begonnen. Keer op keer werden er delen van de stadsmuren aangebouwd, tot Tallinn één van de meest onneembare vestingsteden van het Oostzeegebied was. Uiteindelijk omsloot de muur -2,4 km lang, tot 16 m hoog en 2 tot 3 m dik en door ruim 40 torens bekroond- de hele Oude Stad. De overeind gebleven 2 km stadsmuur en 26 torens zijn tegenwoordig de belangrijkste bezienswaardigheid van Estlands hoofdstad. Uit de 15e eeuw stamt de machtige vestingtoren Kiek in de Kök; deze naam komt uit het Nederdiets en betekent zoveel als 'Kijkje in de Keuken' - naar verluidt kon men vanuit de bovenste ramen van de 49 m hoge toren, waarin nu het Gemeentemuseum gevestigd is, in de potten en pannen van de mensen in de benedenstad kijken.

Domberg of Toompea

Na de beklimming van de trappen op de korte steile helling of de wat vlakkere lange helling bereik je de top van de Domberg of Toompea. Van diverse uitzichtplatforms kijk je schitterend uit op de kerktoren en het Raadhuis in de benedenstad. Halverwege de 11e eeuw werd op de Domberg een burcht gebouwd, die meermalen verwoest en opnieuw opgebouwd werd. In 1770 werd de vesting in opdracht van tsarina Catharina de Grote tot het huidige laatbarokke slot herbouwd. Tegenwoordig zetelen hier het parlement en de regering van Estland. Van de vier torens bleef alleen de Lange Herman geheel behouden; op de spits wappert de blauw-zwart-witte Estse vlag. De naburige Russich-orthodoxe Alexander Newskikathedraal is herkenbaar aan zijn uivormige koepels.

Vlakbij staat de vanaf de 13e eeuw verschillende keren herbouwde Toomkirik (Domkerk), die tot de oudste gebedshuizen van Estland behoort; in het barokke interieur vertellen sierlijk bewerkte houten wapenschilden en grafstenen de geschiedenis van de adel van Tallinn. Andere opmerkelijke gebouwen op de Domberg zijn de adellijke paleizen, die na de brand van 1684 hun huidige aanzien kregen. De meeste woonhuizen zijn in classicistische stijl gebouwd: vierkant met strenge gevels en de nadruk op het middendeel.

De Oude Stad van Tallinn

In de benedenstad, tussen de haven en de Domberg, woonden vroeger koop- en ambachtslieden. Midden in de door de stadswallen omsloten Oude Stad ligt Raekoja plats, het Raadhuisplein met het gotische Raadhuis (Raekoja), waarvan de achthoekige slanke toren het symbool van Tallinn is (zie afbeelding rechts). De toren is te beklimmen en ziet uit op de daken van Tallinn en de Domberg. Rond het Raadhuis staan middeleeuwse panden waarin enkele restaurants zijn gevestigd (zie afbeelding inleiding). Eén van de mooiste gebouwen aan het plein is de Raadhuisapotheek, één van de oudste apotheken ter wereld. Binnenin vind je naast een moderne apotheek een klein museum met curiosa uit de medische wereld. Het Huis van de Broederschap van de Zwarte Hoofden bekoort door zijn gevel in de stijl van de Hollandse Renaissance (16e eeuw). Het gebouw ligt aan de Pikk, die als de Lange Straat de burcht met de haven verbond. In deze straat zijn bovendien enkele fraaie gildehuizen te bewonderen. De Drie Gezusters zijn drie schitterende 15e eeuwse panden, die een koopman voor zijn drie dochters liet bouwen; ze zijn de tegenhangers van de Drie Gebroeders in Riga. In het zuidelijke deel van de benedenstad valt direct de gotische St. Nicolaaskerk (Niguliste Kirik) op, die tegenwoordig dienst doet als concertzaal en museum. In de middeleeuwen gold de 159 m hoge toren van de Olaikerk (Oleviste Kirik) als één van de hoogste ter wereld.

Musea

Het Historisch Museum biedt wisselende tentoonstellingen over het leven van de rijke kooplieden van Tallinn. In de Dikke Margaretha, een 16e eeuwse vestingstoren, is het Scheepvaartmuseum gevestigd met op het dak een schitterend uitzicht. Het Bezettingsmuseum belicht de moeilijke periode waarin Estland onder vreemde heerschappij stond. Ook in het Gemeentemuseum vormen de bezetting en het streven naar vrijheid belangrijke thema's. In het fraaie, moderne Eesti Kunstimuuseum zijn permanente tentoonstellingen gewijd aan kunst, uiteenlopend van klassiek tot modern.

Winkelen

Prachtige kunstnijverheidsproducten worden te koop aangeboden in de Catharinastraat, waar je glasblaasters, pottenbaksters en houtsnijdsters aan het werk kunt zien. Wie van grof breiwerk houdt vind vast iets van zijn gading op de Wolmarkt bij de stadsmuur. Te koop zijn sokken, mutsen en truien met Scandinavische patronen en felle kleuren. Rondscharrelen tussen de meest uiteenlopende snuisterijen is mogelijk op de Kadakamarkt. Buiten de stadsmuren kun je aangenaam winkelen in het warenhuis Stockmann en het winkelcentrum Rocca al Mare.

Bezienswaardigheden rond Tallinn

De wijk Kadriorg in het oosten van Tallinn ligt midden in het groen en niet ver van de zee. Op een wandeling door de straten van deze wijk krijg je het gevoel dat je je in een architectuurmuseum bevindt: naast eenvoudige huurwoningen staan oude houten villa's en voorname zomerresidenties. Kadriorg is echter het bekendst om zijn barokslot dat Peter de Grote in 1718 voor zijn vrouw Catharina in dit grote park liet bouwen (zie afbeelding links). In het statige bouwwerk vind je het Estse Kunstmuseum met een verzameling schilderijen van buitenlandse kunstenaars. Erg fraai is het bewerkte stucplafond van de Witte Zaal. Het Estse openluchtmuseum Rocca al Mare (Rots aan Zee) dankt zijn bijzondere naam aan een Italiaanse koopman die hier in de 19e eeuw zijn zomerresidentie bouwde. In de 80 gebouwen die deel uitmaken van het museum krijg je een goede indruk van het boerenbestaan van de 18e tot de 20e eeuw. In de zomermaanden gaat het hier kleurrijk en levendig aan toe met muzikale optredens en folkloristische dansen.

Dit artikel is onderdeel van de special De Baltische staten en hoofdsteden.