Luik: hoog stadsbezoek

Op ongeveer 30 kilometer van Maastricht ligt, in het Waalse deel van België, de stad Luik. Net als partnerstad Maastricht, en van daaruit overigens goed per trein bereikbaar, gelegen aan beide oevers van de Maas. Wie in is voor een alternatieve vorm van stadsbezoek kan de stad vanuit de hoogte, namelijk vanaf de Hellingen van de Citadel, verkennen.

Citadel

Naast de vele andere bezienswaardigheden die de stad te bieden heeft, is de Citadel van Luik een bijzondere trekpleister. Gelegen op een heuvel die grenst aan het stadscentrum, gemiddeld 110 m boven de Maasoever, biedt de Citadel een schitterend uitzicht op de stad. Maar er valt meer te beleven dan alleen maar kijken. Op de Hellingen van de Citadel – les Coteaux de la Citadelle – zijn verschillende wandelingen uitgezet, met elk hun eigen karakteristieke kenmerken.

Beknopte voorgeschiedenis

Luik is een betrekkelijk oude stad, ontstaan in 705 en sinds 721 een bisschopszetel. Vanaf de tiende eeuw werd het een stad die er toe deed. Tegen het einde van die eeuw wierp bisschop Notger de eerste aarden verdedigingswallen op en riep hij zijn bisdom uit tot een prinsdom, dat deel ging uitmaken van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie.

In 1204 verrezen torens, met elkaar verbonden door een muur die doorliep tot bovenaan de heuvel. Prins-bisschop Heinrich van Gelderland zette de volgende stap, toen hij in 1255 bouwde aan een vesting, niet bestemd ter verdediging van de stad, maar erop gericht om de Luikenaren onder de duim te houden. Zo ontstond de eerste Citadel, die in 1269 werd opgenomen in de vestingwerken rond de stad.

Wanneer de kenmerkende stervormige bouw, in dit geval met vijf hoeken met elk een bastion, in 1671 voltooid wordt, is de Citadel in zijn geheel binnen de stadmuren ondergebracht. Van zowel binnen als buiten de stadsmuren vinden daarna nog heel wat aanvallen op Luik plaats. In 1794 komt een einde aan het bis- en prinsdom. Eerst komt de stad in Franse handen, om daarna, tot 1830, in Nederlandse handen over te gaan. In de beide Wereldoorlogen van de twintigste eeuw speelt de Citadel eveneens een rol.

Wandeling: de hellingen van de Citadel

Een wandeling over de hellingen van de Citadel is een aanrader voor de bezoeker die uit is op een combinatie van de historische stad met natuur, en daarbij tal van fraai uitzichten. Meer dan zestig monumenten en vijf beschermde plekken zijn er al wandelend te ontdekken. Goed schoeisel en, gezien de soms steile klim, een redelijke conditie helpen de wandelaar op weg. Als beloning vindt die niet alleen tal van inkijkjes, steegjes, trappen en verborgen hofjes op zijn pad, maar ook smalle paadjes die door het groen langs de toppen van de lager gelegen bomen, langs boomgaarden, weides en terrassen voeren. Het groene deel van de route wordt wel aangeduid als de hangende tuinen.

Hoewel het wandelgebied midden in de stad ligt, is het er soms opmerkelijk stil. Al dolend is het mogelijk, direct vanuit het oude stadshart, een route van dertien kilometer af te leggen over 28 hectare van het in totaal 86 hectare grote gebied.
Verdwalen kan niet; de routes over de zuidkant van de helling, die doorloopt tot aan de Maas, zijn duidelijk aangegeven. De bezoeker heeft de keus uit een vijftal wandelingen:

1. de coulissen van de stad, een wandeling van 45 minuten;
2. weilanden nabij de stad, met een duur van 1 uur en 30 minuten;
3. de stad van onder naar boven, die 1 uur en 45 minuten in beslag neemt;
4. de buitenmuurse stad, een tocht die 1 uur tot 1 uur en 30 minuten duurt en
5. een uitgebreide verkenning van het terrein, met een duur van 2 uur en 30 minuten.

De wandelingen zijn op eigen gelegenheid het hele jaar door te maken, waarbij elk seizoen zijn eigen charme heeft; hou wel rekening met openingstijden van sommige delen van het terrein. Al vijftien jaar wordt er gewerkt om de toegankelijkheid en de paden van het terrein te renoveren en te verbeteren. Zo ontstaan er steeds nieuwe toegangs- en verbindingspaden en uitkijk- en informatiepunten. Het Monument voor de Gefusilleerden biedt één van de fraaiste uitkijkjes over de stad.

Montagne de Bueren: 373 treden

De bezoeker met meer haast, die in korte tijd tot grote hoogte wil stijgen, laat het schilderachtige Sentier des Coteaux links liggen, en beklimt de 373 treden van de vermaarde trap Montagne de Bueren. Beide routes hebben min of meer hetzelfde beginpunt in de Impasse des Ursulines, een Middeleeuwse straat met fraaie vakwerkgevels. Deze steile trap aan de voet van de helling van de Citadel is verdeeld in stukjes van steeds tien treden. Regelmatig dient zich een bankje aan om tussentijds even op adem te komen en te genieten van het uitzicht en de pittoreske omgeving.

Met de bouw van de trappen werd begonnen na een gemeenteraadsbesluit hierover in 1875. De naam van het trappenstraatje is ontleend aan de Middeleeuwse edelman Vincent van Bueren, die het verzet tegen de belegering van de stad (en het prinsdom) door hertog Karel de Stoute in 1468 leidde. Aan het hoofd van een legertje van zeshonderd man stormde Van Bueren heuvelopwaarts naar het vijdandelijke kamp, vastbesloten Karel de Stoute gevangen te nemen en om het leven te brengen.
Zijn dappere poging had niet het gewenste resultaat; Van Bueren en zijn mannen werden door de vijandelijke troepen gedood. Karel de Stoute veroverde Luik en liet de stad in vlammen opgaan.

Luik, de Vurige Stede

Niet alleen die verwoestende brand brengt de stad in verband met vuur. Al sinds de Middeleeuwen staat Luik in het teken van vuur; toen waren het de steenkoolwinning en de ijzersmeden, later werden het de staalnijverheid en de glas- en wapenindustrie. De bijnaam van Luik luidt met name door die latere activiteiten Vurige Stede. De naam zou ontleend zijn aan een historische roman uit 1905, geschreven door Henri Carton de Wiart, politicus en tevens auteur van onder meer twee historische romans over Luik ten tijde van de belegering door Karel de Stoute.

Nocturne: de hellingen bij kaarslicht

Een maal per jaar, op de eerste zondag van oktober, vlammen ook de Coteaux de la Citadelle. Meer dan 15.000 kaarsen, aangevuld met andere lichtbronnen, verlichten dan niet alleen de trappen en hun bebouwde omgeving, maar ook de paden door het groen. Muziek, theater, optredens en open monumenten en musea luisteren dit evenement verder op. Een knallend vuurwerk zorgt voor een passende afsluiting. Voor bijzonderheden over de programmering en het doorgaan van het evenement kan de desbetreffende website worden geraadpleegd.

Omgeving en bereikbaarheid

De namen van verschillende straatjes en monumenten in de nabijheid van de Montagne de Bueren verwijzen naar de vroegere situatie. Hors-Château is een straatje uit de elfde eeuw, de naam verwijst naar de ligging buiten de versterkte stadsmuren. Féronstrée is een drukke winkelstraat, met een naam die verwijst naar de férons, de ijzersmeden van weleer.

Luik is ook per trein goed bereikbaar. Vanuit Maastricht vertrekt elk uur een trein naar het vernieuwde station Luik-Guillemins, ontworpen door de beroemde architect Santiago Calatrava en geopend in het najaar van 2009. Een enorme koepel van 200 m lang en 35 m hoog, gemaakt van staal, glas en wit beton, wedijvert in hoogte met de imposante heuvels achter het station. In de stationshal bevindt zich het verkooppunt van de TEC, waar een voordelige dagkaart (voor de prijs van twee enkele ritten) gekocht kan worden voor het stadsvervoer. Diverse bussen rijden zeer frequent naar het stadscentrum, dichtbij het beginpunt van een wandeling over de Coteaux de la Citadelle.