Stad Delft: Prinsenstad en Kennisstad

De gemeente Delft ligt in de provincie Zuid-Holland tussen de steden Rotterdam en Den Haag en staat vooral bekend om haar Delfts Blauw, de Koninklijke grafkelders en de Technische Universiteit. De stad telt dan ook zo’n 15.000 studenten onder de 96.172 inwoners (op 1-1-2008 bron CBS). Met haar historische panden, grachten en Delfts Blauw is Delft een geliefde toeristische trekpleister.

Prinsenstad: geschiedenis

Delft dankt haar naam aan het woord delven, synoniem voor graven. De stad is ontstaan door een gegraven waterloop ‘De Delf’. Door een gunstige ligging groeide het snel uit tot een florerende stad. In 1246 verleende Graaf Willem II Delft officiële stadsrechten. In 1389 werd het kanaal de Schie naar de Maas gegraven en breidde het uit met Delfshaven, wat nu bij Rotterdam hoort. In 1536 legde een enorme stadsbrand een groot deel van de stad in as. Blikseminslag in de Nieuwe Kerk lag hieraan vermoedelijk ten grondslag.

Prinsenstad
Tijdens een verblijf in Delft in het Agathaklooster (Prinsenhof) werd Prins Willem van Oranje op 10 juli 1584 door Balthazar Gerards vermoord. Doordat Breda door de Spanjaarden bezet was, kon Willem de Zwijger niet daar in het familiegraf bijgezet worden. Hij werd daarom in de Nieuwe Kerk van Delft begraven. Toen later zijn zoon Maurits en diens latere opvolger als stadhouder, Frederik Hendrik,ook de Nieuwe Kerk als laatste rustplaats kozen, ontstond een nieuwe traditie. Alle leden van het Koninklijk Huis worden na overlijden sindsdien onder de Nieuwe Kerk in Delft begraven. Hiermee wordt Delft ook wel Prinsenstad genoemd. In 1629 kreeg ook zeeheld Piet Hein een praalgraf in de Nieuwe Kerk. De Koninklijke grafkelders van de Oranjes is gesloten voor publiek. De burgemeester van Delft is sleutelbewaarder en opent de grafkelder enkel in bijzijn van twee leden van de AIVD en twee leden van de Koninklijke Marechaussee. Als laatste is in december 2004 Prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld bijgezet.

Delfts Blauw
Delft bloeide als VOC staat. Naast bier, maakte ook de productie van Delfts Blauw aardewerk een grote bloei door. Italiaanse en Vlaamse plateelbakkers vestigden zich in de 16e eeuw in Delft. Vanaf de 17e eeuw werd Chinees porselein een grote concurrent voor deze plateelbakkers. Om de concurrentie te weerstaan, creëerden zij het Delfts aardewerk, wat tussen 1600 en 1800 ontzettend populair werd.

Delftse Donderslag
Op 12 december 1654 schudde Delft op zijn grondvesten toen het kruithuis, dat midden in de binnenstad stond (De Paardenmarkt) ontplofte. Het kruithuis bevatte op dat moment ongeveer 90.000 pond aan buskruit. Het precieze dodental is nooit vastgesteld. Het wordt in ieder geval op meer dan 100 slachtoffers geschat. Nagenoeg ieder gebouw liep schade op. Zo waren onder andere ook alle glas-in-lood ramen van de Oude en Nieuwe Kerk compleet weggeslagen. Men gaat ervan uit dat vonkjes van de lantaarn, die de beheerder van het kruithuis bij zich had, op het buskruit waren overgeslagen.

Johannes Vermeer
Op 31 oktober 1632 werd een van de belangrijkste Nederlandse schilders uit de Gouden Eeuw in Delft gedoopt: Johannes Vermeer. (zijn geboortedatum is niet bekend). Tezamen met schilders Pieter de Hoogh en Jan Steen maakte hij deel uit van De Delftse Schilderschool. Zijn beste werken beelden intieme momenten uit, personen die zich met alledaagse activiteiten bezighielden, zoals ‘Het Melkmeisje’ en ‘Het Meisje met de Parel’. Ook bekend is zijn ‘Gezicht op Delft’. Vooral de lichtval en subtiele kleurkeuze maakten zijn werk uitzonderlijk. Hij stierf op 15 december 1675. Johannes Vermeer schilderde in zijn tijd ook de andere belangrijke tijd- en stadsgenoot, Antonie van Leeuwenhoek (24 oktober 1632 – 26 augustus 1723). Antonie van Leeuwenhoek was microbioloog en hield zich onder andere bezig met het bouwen en ontwikkelen van microscopen.

Potje pindakaas
Was Delft aanvankelijk de derde grootste stad van de provincie Holland, na 1672 ging het economisch achteruit en verloor Delft terrein aan de buursteden Rotterdam en Den Haag. Pas met de aanleg van een treinspoor en een station werd Delft in de 19e eeuw weer aantrekkelijk. Industrieën als Gist Brocades (nu DSM), Calvé en Delft Instruments vestigden zich in Delft. Calvé heeft overigens vorig jaar onder veel protest zijn fabriek ter bezuiniging in Delft gesloten. Op 23 mei 2008 rolde daar het laatste potje pindakaas van de band.

Kennisstad
Vooral de oprichting van de Technische Universiteit in 1842 en de vestiging van onderzoeksinstituut TNO in 1932 maakte dat Delft zich als kennisstad ging profileren. Delft is met zo’n 15.000 studenten een ware studentenstad. In 1992 was het 150 jarige bestaan van de TU Delft. Delft vierde in 1996 750 jaar stadsrechten.

Bezienswaardigheden

Met zo’n rijke historie is een bezoek aan Delft zeer de moeite waard. Onderstaand overzicht toont de twintig meest bezochte bezienswaardigheden (in 2007 opgesteld door Delft Marketing):

1. Nieuwe Kerk e/o Oude Kerk
2. De Delftse Pauw
3. Koninklijke Porcelyne Fles
4. Legermuseum
5. Stedelijk museum Het Prinsenhof
6. Rondvaartboot
7. Toren Nieuwe Kerk
8. Reptielenhuis SERPO
9. Botanische tuin TU Delft
10. Winkeltje van Kouwenhoven
11. Techniek museum Delft
12. De Candelaer
13. Vermeer Centrum
14. Museum Lambert van Meerten
15. Volkenkundig museum Nusantara
16. Museum Paul Tétar van Elven
17. Molen de Roos
18. Medisch Farmaceutisch Museum
19. Museum Psychiatrisch Centrum Joris
20. Gereedschapmuseum Mensert

Uitgelicht: De Koninklijke Porcelyne Fles
De Koninklijke Delftsche Aardewerkfabriek ‘De Porceleyne Fles’ is anno 1653 opgericht en is als enige fabriek die het originele Delfts blauw aardewerk maakt overgebleven. In de fabriek krijgt u een rondleiding door de binnentuin en de historische expositieruimtes en ziet u het productieproces en schilders aan het werk. Ook is het mogelijk om zelf een tegel of vaasje te schilderen tijdens een schilderworkshop. Tevens kunt u naar de Delftse Pauw en De Candelaer om te ontdekken hoe het aardewerk op ambachtelijke wijze wordt gemaakt. Zowel in het museum Lambert van Meerten en het museum Paul Tétar van Elven kunt u Delfts Blauwe collecties bewonderen.

Uitgelicht: Het Winkeltje van Kouwenhoven
Het Winkeltje Kouwenhoven stond van 1867 tot 1985 aan de Verwersdijk en was tegelijk een drogisterij als een verffabriekje dat gespecialiseerd was in grachtengroen verf. Bovenal stond het bekend als snoepwinkeltje. In 1985 werd het winkeltje overgenomen door het Museum Het Prinsenhof. Met het interieur uit 1931 is het op het Sint Agathaplein nagebouwd en herleeft het daar nostalgische tijden. Er wordt onder andere oud Hollands snoepgoed verkocht zoals duimdrop, trekdrop, stroopsoldaatjes, polkabrokken, boterwafeltjes, borsthoning en kaneelstokken. Daarnaast verkoopt Winkeltje Kouwenhoven nostalgisch speelgoed, ouderwetse huishoudzeep, karnemelkzeep en ossengalzeep. Verder ook borstelwerken, olielamponderdelen en poëzieplaatjes. Het winkeltje is gevestigd aan Sint Agathaplein 3a in Delft en is dinsdag tot en met zondag van 13.00 tot 17.00 uur geopend.

Uitgelicht: Het Vermeer Centrum
Het Vermeer Centrum biedt de bezoeker een kijkje in het leven en de wereld van schilder Johannes Vermeer. Het centrum haalt de 17e eeuw, zijn leven en zijn werk dichterbij. Dit doet het Centrum door middel van reproducties, citaten, 17e eeuwse objecten, een camera obscura maar via ook interactieve media, zoals touchscreens en webcams. Behalve bovenstaande bezienswaardigheden, maken stadswandelingen langs grachten en historische panden een bezoek aan Delft, zoals gezegd, meer dan de moeite waard.