De literaire hoofdstad van Litouwen

Er bestaat een plaats genaamd Anykščiai, en om precies te zijn is het een klein stadje in het hart van een regio die dezelfde naam draagt. De stad wordt wel de literaire hoofdstad van Litouwen genoemd. De grootste schrijvers van het land komen hier vandaan.Het stadje is gelegen in het noordoosten van Litouwen daar waar de rivieren de Anykšta en de Šventoji samen komen. Het ligt nogal uit de route en wordt niet overspoeld door (buitenlandse) toeristen. Althans, nog niet.

Er hangt een intieme sfeer over Anykščiai. De vriendelijkheid van de inwoners is verfrissend. Het dicht beboste gebied straalt rust uit en heeft een revitaliserende uitwerking op mensen. De inwoners noemen de plaats de literaire hoofdstad van Litouwen. Toegegeven, de stad kan aanspraak maken op veel beroemde schrijvers. Aan de andere kant wonen er in Anykščiai ongeveer 13.000 mensen en in de gehele regio zo'n 33.000. Dus wat betekent de aanwezigheid van drie Litouwse literaire reuzen (Antanas Baranauskas, Jonas Biliūnas en Antanas Žukauskas-Vienuolis), die aan alles kleur geven in Anykščiai nu echt ? Hun boeken, gedichten, liedjes en zelfs protest pamfletten, welke zijn vertaald in tientallen talen bewijzen iets. Maar het is Anykščiai zelf, de idyllische bossen en meren en de mensen met binding met het land die deze schrijvers hebben geïnspireerd, en op een unieke manier.

Landelijke economie

Een busrit naar Anykščiai kan, afhankelijk van het tijdstip van de dag, maximaal drie uur duren. Dit terwijl de stad hemelsbreed toch maar op slechts 100 kilometer van Vilnius ligt. Het is een kronkelende weg en naarmate men dichter bij de stad komt, sluiten de bomen van het hoogland bos in deze regio de bezoeker steeds verder in.

De regio als geheel is één van de grootste in Litouwen: 1765 vierkante kilometer, bestaande uit drie grote steden, acht kleinere en 756 dorpen in de provincie Utenos. Dit is agrarisch land en een groot deel van de regionale economie bestaat uit het oogsten van natuurlijke producten. Naast boerderijen zijn er vruchten- en bessengaarden, meubelfabrieken, grind- en zandmijnen en bosbouw, zowel voor behoud als voor exploitatie.

De drie grootste bedrijven dragen allemaal het "Anykščiai" merk: Anykščių Vynas (Anykščiai Wijn), Anykščių Kvarcas (Anykščiai Kwarts) en Anykščių Varis (Anykščiai Koper).

Het lijkt erop dat Anykščiai goed voor zichzelf kan zorgen met hulp van de Europese Unie.

Er is veel werk gestoken in de verbetering van de infrastructuur. Zo is er is 20,5 kilometer waterleiding en 23,7 kilometer riolering in de gemeente aangelegd ter waarde van 1,5 miljoen litas, gefinancierd door het EU Phare-programma. Ook zijn er zes straten en een steegje gerenoveerd en zijn er nieuwe verkeerslichten geplaatst. Andere projecten zijn in ontwikkeling.
De Europese Unie heeft in Anykščiai geïnvesteerd. In 2006 en 2007 heeft de EU 22 lokale vervoersinfrastructuur projecten gesteund ter waarde van 4,2 miljoen litas.

Omdat Europese subsidies eindig zijn is de stad op zoek gegaan naar manieren om de economie blijvend te stimuleren. Eén van de manieren waarop dit kan is via het toerisme. De stad is erkend als vijfde vakantie stad van Litouwen. De stad heeft in dat opzicht ook iets te bieden: musea, natuurlijke bronnen en een nieuw indoor sport-centrum. Verder is er een ski-centrum, het jaarlijkse wijnfestival in augustus, een operafestival, de kristalheldere meren en dichte bossen en de rivier de Sventoji.

Er wordt aan gedacht het oude kasteel op de heuvel te renoveren, maar de gedachten gaan voornamelijk uit naar het te gelde maken van de reputatie van literaire hoofdstad van Litouwen.

De bisschop, de ongeneeslijke en de apotheker

De naam Anykščiai werd voor het eerst vermeld in 1420 in een brief van Groothertog Casimir. De stad zelf werd voor het eerst vermeld in 1514 en verkreeg kort daarna de felbegeerde Magdeburg-rechten. Maar in 1566 brandde de stad, inclusief de originele houten kerk, tot grond af en 100 jaar later, nadat de kerk was herbouwd, sloeg het vuur wederom toe. Ondanks dit onheil bloeide de stad toch weer op. In 1773 stonden er "54 Christelijke huizen van waaruit de gemeente 1.223 'gouden munten' ontving en twee 'niet-gouden munten' aan huur, en 58 joodse woningen, voor respectievelijk 556 en 16 aan huur."

In 1795, na de derde scheiding van het Gemenebest met Polen, viel Litouwen onder Russisch bestuur. Veertig jaar later werd Antanas Baranauskas geboren, de eerste grote schrijver uit Anykščiai. Tijdens zijn leven kwam Baranauskas met veel mensen in contact die hadden te lijden onder onderdrukking en ballingschap, voortvloeiend uit enkele opstanden in de 19e eeuw, een verbod op het uitgeven van boeken in de Litouwse taal en russificatie. Baranauskas zijn persoonlijke strijd voor vrijheid kwam via het onderwijs, aan het seminarie in Varniai en aan de Katholieke Academie in Sint-Petersburg, waar hij afstudeerde. Hij was één van de eerste studenten Litouwse taal, en schreef het eerste boek over de Litouwse dialecten. Voorts schreef hij over grammatica en spelling. Hij doceerde in Kaunas, en werd uiteindelijk de bisschop van Seinai, waar hij begraven werd. Ondanks al deze prestaties kenmerkt zijn poëzie hem het beste.

Baranauskas' meest beroemde gedicht "Anykščių Šilelis", wordt vaak vertaald als "Het Bos van Anykščiai". Zoals al het vroege werk van de Litouwse Romantiek gaat het gedicht, middels de metafoor van de evolutie van het bos, over de donkere uren voor het hoopvolle begin van een onafhankelijk Litouwen. Baranauskas schreef ook andere poëzie welke mensen geïnspireerd heeft tijdens de brute 19e eeuw. Het gedicht "Een Reis naar Sint Petersburg" was zijn eerste anti-tsaristische gedicht. "Een Dichter in gesprek met Litouwen" was gericht op de jonge intelligentsia. Het riep hen op na te denken over de toekomst voor een vrije Litouwen. "Terwijl mijn hart breekt" was een requiem voor de boeren die achter de opstand van 1863 stonden. Van 1897 tot zijn dood in 1902 diende hij als de bisschop van Seinai (nu in Polen). Hij ligt begraven in de kathedraal van deze stad. In Anykščiai staat een gigantisch standbeeld van een serene Baranauskas, gebeeldhouwd door Sakalauskas Arūnas in 1993.

De tweede grote schrijver van Anykščiai, Jonas Biliūnas, de pionier van de Litouwse lyrisch proza, werd in 1879 geboren in het kleine dorpje Niūronys, waar hij zijn vroege jeugd doorbracht. Hij studeerde medicijnen, maar omdat hij toen al onder pseudoniem voor verschillende socialistische bladen schreef werd hij uit de opleiding gezet. Hij begon met het schrijven van, meestal, korte verhalen. Hij schreef autobiografisch, realistisch en met een sterk sociaal bewustzijn. Werken zoals "Zonder werk" en "Eerste Staking" herinneren aan zijn eigen ervaringen. Rond deze tijd werd duidelijk dat hij aan tuberculose leed. Hij begon langzaam te bezwijken. Toch weerhield dit hem niet om door te werken. In 1903 ging hij richting het westen en studeerde hij literatuur in Leipzig. Zijn stijl van schrijven werd meer volwassen en verhalen zoals "Het Einde of Brisius", een ontroerend verhaal over een stervende hond met eigen gedachten ten aanzien van de bedoelingen van de eigenaar, verschillen stilistisch veel van zijn eerdere werk. "Een Droef Verhaal" is zijn langste werk, een psychologisch drama over de opstand van 1863. In 1905 had hij geen kracht meer om te studeren en werd hij opgenomen in een tuberculose sanatorium in Zakopane, waar hij in 1907 overleed. Hij was pas 28 jaar oud.

In 1905 verschenen er scheuren in het Russische Rijk. Eén van de deelnemers aan deze onrusten was een Litouwse apotheker die werd gearresteerd in Tbilisi als gevolg van zijn revolutionaire activiteiten. Hij was de derde grote schrijver uit Anykščiai, auteur van prachtige romans, korte verhalen en legendes. Zijn naam was Antanas Žukauskas-Vienuolis, geboren in 1882 in het Anykščiai district, hij was een neef van Baranauskas en een vriend van Biliūnas. Zijn neef had hem opgeroepen om priester te worden. In plaats daarvan besloot hij in 1900 naar Moskou te gaan om als leerling in een apotheek te gaan werken. Zodra hij zich gekwalificeerd had ging hij in 1903 naar de Kaukasus waar hij als apotheker werkte én begon met schrijven, tot aan zijn verbanning naar Vladicaucasus. Toen hij twee jaar later terugkeerde werd zijn eerste korte verhaal gepubliceerd. In 1907 ging Vienuolis terug naar Moskou om farmacologie en literatuur te studeren. Hij sloot zich aan bij de Vereniging van Litouwse studenten en droeg bij aan het tijdschrift Aušrinė. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkte hij voor het Comité ter Ondersteuning van de Oorlogsslachtoffers. Later verhuisde Vienuolis naar Kaunas om daar als journalist te gaan werken. In 1921 erfde hij het land van de Baranauskas familie en in 1922 keerde hij terug naar Anykščiai, waar hij een apotheek opende.

Bij het bouwen van zijn huis kwam hij op het idee om een museum te bouwen ter ere van Baranauskas. Hoewel hij had gehoopt het museum op de 25ste sterfdag van Baranauskas te kunnen openen, was het op 1 mei 1927 dat hij een kladblok pakte en hier "Gastenboek” op schreef. De tweede wereldoorlog en de Sovjet-bezetting gaven Vienuolis veel problemen. De Sovjets nationaliseerden zijn apotheek, deporteerden zijn zoon naar Siberië en hij zelf moest tegen zijn zin de Sovjets dienen met zijn literaire werk. Toen hij stierf, plaatste zijn familie een kruis en een kaars door bij zijn lichaam voor de begrafenis. De Sovjets haalden deze echter weg omdat “Sovjet schrijvers geen kruizen en kaarsen willen”. Hij werd begraven in de grond van wat nu het A. Baranauskas en A. Žukauskas-Vienuolis Memorial Museum is. Het is een eenvoudig graf, maar vóór de onafhankelijkheid was het nog eenvoudiger, een kruis werd pas in 1989 geplaatst.

De landelijke revolutie

Na de lange jaren van Sovjet-bezetting, bestond het eerste decennium van onafhankelijkheid, zoals voor het gehele platteland van Litouwen, voornamelijk uit een strijd om te overleven. Nu lijkt Anykščiai in een nieuw tijdperk te leven. Het is gemakkelijk om te zien hoe succesvol steden als Vilnius nu zijn: modern, kosmopolitisch en groeiend. Het is echter in plaatsen buiten het stedelijke gebied, zoals Anykščiai waar het hart van Litouwen ligt. Het zijn plaatsen waar de stedelingen ieder weekend naartoe gaan om hun familie te bezoeken, het voedsel van thuis te eten, om te gaan zwemmen in de schone meren en rivieren of om te gaan wandelen door de prachtige bossen.

Kleine stadjes als Anykščiai worstelen om hun jongeren vast te houden, die maar weinig perspectief zien in het wonen in een kleine plaats, hoewel zij dit diep in hun hart wel zouden willen. Het is het platteland waarvandaan de meerderheid van de mensen komt die hun geluk zoeken in Groot-Brittannië en Ierland. De kans dat deze mensen ooit nog terugkeren naar hun geboortegrond is erg klein. Deze ontvolking moet als een nationale ramp worden beschouwd en de regering heeft dit in veel verklaringen ook gezegd. Jongeren zien dit echter als een unieke kans op een beter leven. De investeringen uit Europa, in combinatie met de inspanningen van de lokale politiek, moeten er voor zorgen dat de kleinere plaatsen op het platteland belangrijk worden voor toerisme. Hierdoor ontstaat werkgelegenheid die de jongeren aan hun stad en streek blijft binden. © 2008 - 2010 Henk108, gepubliceerd in Steden (Reizen en Recreatie) op 13-11-2008, laatst gewijzigd op 03-12-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Henk108 is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Op bezoek in Litouwen, Meer Oost-Europa en Lonely Planet.

Verwante artikelen

• Noord-Europa, Litouwen: Litouwen is in 1990 onafhankelijk verklaard en is een van de 3 Baltische Staten (Estland, Letland en Litouwen). Sinds 2004 is Litouwen lid van de Europese Unie (EU). Het was de eerste…
• Noord-Europa, Letland: Letland is een van de 3 Baltische Staten (Estland, Letland en Litouwen). Nederlanders kennen het vooral door het songfestival dat in Riga heeft plaatsgevonden. In 1991 is Letland door…
• Panevezys - de vijfde stad van Litouwen: Panevėžys, de hoofdstad van het district Aukštaitija, is in grote de vijfde stad van Litouwen. De stad is 50 vierkante kilometer groot en er wonen meer dan 116.2…
• Goedkoop vliegen met Skyways Express: Schiphol krijgt per juni 2009 weer een nieuwe aanwinst als het gaat om goedkoop vliegen. De maatschappij Skyways Express zal midden in het vakantieseizoen beginnen met h…
• Goedkoopste stedentrips Europa: De economische crisis ontgaat ook de reisbranche niet. De toerist wil zijn vakantie niet opgeven, maar zoekt wel naar het goedkoopste vliegticket of treinticket. De vakantiega…