Spirituele avonturen van een ecovrijwilliger in Brazil

Verslag van verblijf bij otterproject in Santa Catarina, Brasil. Verhaal over otterpromotie in de favela en een kennismaking met de Afrobraziliaanse religie Umbanda.

Gestroopte ottervacht op een houten frame

Alles bij elkaar opgeteld zit ik inmiddels al 2 maanden bij projeto lontra, en toch beleef ik hier nog steeds nieuwe avonturen. Dit keer was dat in de mangrove, een gebied dat zich uitstrekt vanaf de wijk Rio Tavares in Florianópolis tot aan het vliegveld. En een gebied dat nog niet eerder onderzocht was op otteraanwezigheid. Dus we trokken veel bekijks toen we ergens bij een brug de kajaks in het water lieten glijden. Een heel groepje kinderen op de oever, mensen op de brug. Marco lijkt altijd in zijn nopjes te zijn op dit soort momenten: hij grijpt meteen deze kans om reclame te maken voor de otters en zelfs even tussen neus & lippen door enige betrokkenheid te kweken. “Heb je wel eens ’n otter gezien? Weet je ook wat een otter eet? Nee, een otter is niet gevaarlijk.” En al die kinderen kwetteren door elkaar om maar alles te vertellen wat ze wel of niet over de otter weten. Voor de volwassenen heeft Marco altijd een visitekaartje van projeto lontra paraat: “Als u een otter ziet, bel dan alstublieft, want dat soort informatie is belangrijk voor ons. En als u het project wilt bezoeken...” En zo is elke zoektocht naar otters tegelijkertijd een promotietoer. Die toer eindigde dit keer in een favela. Marco wilde liever aan de andere kant de rivier verlaten, maar dat was door het lage water echt onmogelijk. Ik vond het sowieso al een beter idee om in de favela aan wal te gaan (deze zag er vanaf het water een stuk vreedzamer uit dan favela Vila Cruzeiro die ik bezocht in Rio waar gewapende mannen op motors rondreden en blokkades waren opgeworpen om invallen van de politie te verhinderen) want de promotietoer was wat mij betreft nog niet klaar! Nee hoor, ik ben gewoon altijd geïnteresseerd om mensen te ontmoeten. Bovendien zijn de meeste favela’s volgens mij helemaal niet zo gevaarlijk maar gewoon een plek waar arme mensen wonen, of misschien wil ik af en toe het adrenalinepeil in mijn bloed wat ophogen? Anyway, er kwam al snel een favelisto naar ons toe die ons meenam naar zijn huis waar hij een ottervacht aan de muur had hangen. Nadat Marco weer een lesje otterwetenswaardigheden had afgedraaid (otter met uitsterven bedreigd, vroeger jacht op gemaakt, is nu verboden etc.), vertelde de man dat deze otter was aangereden door een auto en dat hij de otter van de weg had geplukt, de vacht er af gestroopt en op een frame getimmerd. “Het vlees van een otter is erg lekker.”, zei hij aan het eind van het verhaal; en daarmee werd het hele verhaal van de aanrijding dus erg twijfelachtig. Maar Marco besloot wijselijk om hierover niets te zeggen en gaf wederom een visitekaartje af met de vraag om vooral te bellen en bij het otterproject op bezoek te komen. Diplomatiek noemt men dat.

Als Sinterklaas vermomde orixa’s

Zaterdag was een avontuur in een heel andere categorie. Deze belevenis kan onder het kopje ‘spiritueel’ geplaatst worden. We gingen namelijk naar een Umbanda-ceremonie. Umbanda is een religie die alleen in Brasil voorkomt en is sterk met capoeira verweven. Beiden zijn door de slaven, met name uit Angola, in Brasil geïntroduceerd. Capoeira is de als dans vermomde vechtsport, Umbanda de als katholicisme vermomde religie. Net zoals die andere Afrobraziliaanse religie Candomblé kent Umbanda orixás (ik weet echt niet hoe ik dat zou moeten vertalen of interpreteren zelfs; ik denk dat goden of spirits het dichtst in de buurt komt). De Umbanda-goden zijn als katholieke heiligen vermomd. Zo zijn er orixás die geassocieerd worden met de Maagd Maria, Lazarus, Joane d’Arc (?!) en Jezus. In de ‘kerk’ waar wij waren stonden inderdaad veel beelden die op katholieke figuren leken, en er was er zelfs één op een wit paard met een rode mantel en een mijter-achtig hoofddeksel op! Tja, wat kan ik verder uitleggen over Umbanda (terwijl ik ‘t zelf nauwelijks begrijp). Het is een vorm van witte magie; elke orixá staat voor bepaalde krachten, wordt gesymboliseerd door bepaalde kleuren en in ruil voor het inwilligen van je wens wil de orixá graag een offer ontvangen. Geen smerige dingen zoals bloed of dode dieren, maar gewoon een fles champagne, of fruit, bloemen; dat soort dingen. Tijdens een Umbanda-dienst maken de orixás gebruik van het lichaam van mensen (een soort van misdienaars noem ik ze maar even) om op die manier met ‘het gewone volk’ te kunnen communiceren.

Symbolen van wijn, offers & omhelzingen met sissende geluiden

Oké, de Umbanda-dienst. Een grote witte zaal, vol beelden dus, en een hele kring in het wit geklede mensen die bijvoorbeeld een sjerp in een andere kleurtoon omhadden (als referentie naar de orixá die zij vertegenwoordigden). Tot mijn verbazing waren bijna alle mensen blank, zowel de bezoekers als de dienaars. De ‘pai de santo’ opende de dienst met te zeggen (in de microfoon) dat er “deze avond 2 gasten zijn die we hartelijk welkom willen heten, zij zijn volunteers bij projeto lontra, 1 uit la France en 1 uit Holanda”. Gezellig! Die hele groep mensen draait zich om en collegavrijwilliger Joël en ik worden – naar mijn gevoel althans – uitgebreid bekeken. Vervolgens was er een soort van preek, over hoe je met de goden kunt praten en hun hulp kunt inschakelen om je wensen te vervullen maar dat je niet alleen op de inzet van de goden mag vertrouwen om je leven te verbeteren, je moet ook zelf aan de slag. Toen kwam ‘mãe de santo’ in actie. Zij was een soort in trance, of een orixá maakte gebruik van haar lichaam, en danste naar het eind van de zaal waar zij met wijn symbolen op de grond tekende. Vervolgens werd de aandacht weer op het midden van de zaal gericht waar pai met krijt symbolen op houten plankjes tekende. Op deze plankjes werden de offers neergezet. Een fles champagne, bloemen, fruit, iets cake-achtigs, flesjes bier, kaarsjes. Hierna moesten wij tussen deze offerandes, in het midden van de zaal gaan staan met een brandende kaars in onze hand. De in-het-wit-geklede dienaars vormden een kring om ons heen, en pai nam opnieuw het woord. Hij vroeg ons om allemaal een wens in ons hoofd te nemen. “Denk nergens anders aan, concentreer je alleen op die wens.” Na een paar minuten moesten we op een volgende wens focussen, en tenslotte een heel rijtje aan wensen die je allemaal vervuld wilde zien. Inmiddels hadden de ‘misdienaars’ de identiteit van de orixás aangenomen – of de orixás hadden zich in hun lichamen genesteld....; ja, ik weet dat het raar klinkt, ik begrijp het zelf ook niet zo precies! – en gingen mensen benaderen. Brrr, ik vond het echt best wel spannend. De orixás streken met hun handen over het lichaam van mensen van wie zij voelden dat zij hulp nodig hadden, van de schouders tot de handen. Of ze omhelsden hen, maakten een soort van zwaaiende gebaren achter hun hoofd terwijl ze luid sisten. Echt........... een beetje bizar, maar ook wel bijzonder. Ik zag dat mensen echt wel heel erg geëmotioneerd waren door het contact met de orixas. Ook ik werd een aantal keer bezocht door de dienaars. Volgens mij voelde ik één keer een tinteling in mijn vingertoppen toen er langs mijn lichaam werd gestreken, maar dat kan ook verbeelding zijn geweest. Verder stond ik vooral met grote ogen rond te kijken wat er toch allemaal gebeurde en moest af en toe ook wel m’n best doen om serieus te blijven (als er bijvoorbeeld weer een dienaar met sigaar in aantocht was, dan dacht ik alleen maar: “Oh nee, kom je die rook in mijn gezicht blazen?”).
Aan het eind van dit gesprek tussen de orixás en de gelovigen, werden de dienaars weer zichzelf (dus de orixás traden uit), ‘pai de santo’ zei nog een slotwoord, en dat was het. Heel apart om te zien hoe een dienaar die 5 minuten eerder nog zijn lichaam aan een orixa had uitgeleend, nu z’n leren jack aandeed, op de motor stapte en wegreed. Kortom, érg indrukwekkend allemaal! © 2006 - 2008 Yonbarba, gepubliceerd in Reisverhalen (Reizen en Recreatie) op 13-12-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yonbarba is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Natuurtotaal, Ecovolunteer, Tour Brazilië, Joho Company en Goedkoop naar Brazil en elders.

Verwante artikelen

• Avonturen van een eco-vrijwilliger in Brazil: Verslag van verblijf als ecovrijwilliger bij otterproject op Ilha de Santa Catarina in het zuiden van Brazil. Een andere, avontuurlijke manier om een bijzonder g…
• Sinterklaas, de club van Sinterklaas: Sinds een jaar of 7 beleven de zwarte pieten, de Club van Sinterklaas, ieder jaar een spannend avontuur. Wat het ook is, wie hier ook achter zit, de pieten weten de “pro…
• Televisieserie Go Diego Go: Go Diego Go is een tekenfilmserie die gaat over Diego een jongen van 8 jaar. Met zijn beste vriend Baby Jaguar beleeft hij spannende avonturen waarin hij samen met de televisiekij…
• Vormen van Toerisme: Toerisme is big business, het is een wereldwijde, enorme industrie. Om wat duidelijkheid te scheppen in deze enorme stroom hier een aantal modellen om het overzicht niet kwijt te raken.
• Kleine Einsteins: Kleine Einsteins (Little Einsteins) is een leuke kinderserie waarin veel klassieke muziek voorkomt. Vier begaafde kinderen beleven samen met hun luchtschip de meest spannende avonturen.