Meer avonturen van een ecovrijwilliger in Brazil

Verslag van verblijf bij otterproject in Santa Catarina, Brasil. Verhaal over spannende zoektochten naar otterpoep, een corrupte president en een succesvolle campagne om Coca Cola-flessen te recyclen.

Stormachtige zoektocht naar ottersporen

In het kader van de zoektocht naar sporen van otters in Lagoa do Piri ben ik zondag weer met Francisco op pad geweest. Francisco had bedacht dat we de holen wel met de kano konden bezoeken want er stond toch niet zo veel wind. Maar we waren nog maar nét op Lagoa do Piri of de wind stak op. Enorme golven. En het werd al donker. Bij otterhol nr. 2 gleed ik onderuit op de rots. F..K! M´n been deed echt pijn, maar ik had geen tijd om daarover na te denken want we moesten nog terug. Peddelen tegen de wind in en elke golf sloeg meer water de kano in. Ergens halverwege moesten we stoppen om de kano leeg te laten lopen om vervolgens weer verder te kunnen gaan. Ik vond het echt wel een soort van spannend op dat donkere verlaten meer. Maar goed, we hebben het gered zonder al te veel schade behalve wat schrammen op m´n been en een blauwe kleine teen. ‘k Was wel blij dat ik de volgende dag otterpoep mocht analyseren want dat betekende dat ik dus niet hoefde te lopen. En het klinkt misschien vies of raar, maar dat analyseren is echt wel interessant. Ik moest de otterpoep door een zeef spoelen en dan op zoek naar schubben of stukjes krab etc. De schubben moest ik onder een miscroscoop bekijken om te achterhalen welke vis ´t was geweest. Echt mooi die schubben! Een soort van schelpachtige tekening staat er op. En inderdaad is bijna elke schubtekening weer anders.

Ronaldinho als milieuvoorlichter?

Woensdag, donderdag & vrijdag heb ik met Marco & Beatriz onderzoek gedaan in Itajaí. Dit is de op 1 na grootste haven van Brazilië. Hier loopt een rivier vanuit zee het land in (of uit, is maar hoe je het bekijkt) dus combi van zout & zoet water, dus leefgebied van de otter. Maar dit gebied was wel heel andere koek dan Lagoa do Piri of Naufragados! Want bij de haven houden ze echt geen rekening met dieren zoals de otter. Niettemin schijnen er wel otters te leven. Wij zijn in een stuk groen dat aan een grote scheepswerf grenst, op zoek gegaan naar sporen om te inventariseren of er nog dieren leven en welke dat zijn. Met behulp van GPS hebben we allereerst de locatie gemarkeerd en zijn toen, gewapend met een hakmes, een helm en laarzen (tegen de slangen), de struiken ingedoken om sporen te zoeken. Weinig gevonden. Ook de mensen die in de buurt wonen en/of werken gaven aan dat ze weinig dieren zien in de omgeving (en aan hun gezichten was duidelijk af te lezen dat ze ons behoorlijk idioot vonden dat wij energie steken in het inventariseren van de fauna in het havengebied!). Sowieso zijn mensen hier erg weinig bezig met het milieu en de gezondheid van hun leefomgeving. Vooral vrijdag was ik daarover echt geshockeerd en boos zelfs. Marco en ik zijn toen met de kajak een stuk de rivier afgepeddeld, ieder langs een oever, wederom op zoek naar otterpoep. Maar man, die rivier was zó smerig! Er leven wel otters & vissen, maar ik begrijp echt niet hoe die kunnen overleven. Bij elk huisje dat ik passeerde, lag een enorme hoop troep in het water. Want iedereen gooit gewoon al z´n rotzooi over de schutting. Echt ernstig! Werd er serieus een beetje triest van. VEEL lege flessen, vooral Coca Cola. Dus ik heb al peddelend een oplossing zitten bedenken: ik ga een brief schrijven aan de Coca Cola-company in Brasil dat ze statiegeld moeten introduceren. Ik vond het zelf een briljant plan want op die manier kunnen flessen hergebruikt worden: goed voor de natuur en voor Coca Cola. En aangezien er zoveel armoede is in Brazilië, is dit een goede manier voor mensen om wat geld terug te verdienen. Ik riep dus blij naar Marco dat ik een goed idee had, maar hij boorde m´n optimisme meteen de grond in: zelfs als de mensen er geld voor terug krijgen, zullen ze niet de moeite nemen om lege flessen in te leveren. En verder waarschuwde hij me om niet te dicht langs de huisjes te peddelen want er wonen daar vooral traficantes (drugshandelaren) en die zullen wellicht denken dat ik politie ben en stenen gooien of schieten. Tja...., niet iedereen heeft het milieu hoog op z´n prioriteitenlijstje staan. Snap ik ook wel, maar kan toch echt niet begrijpen dat mensen hun leefomgeving zo gigantisch verwaarlozen.
Vanmorgen had ik een gesprek met J. hierover. Hij legde uit dat de bevolking zo slecht met het milieu omgaat omdat niemand ze daarover iets leert. Ik vond dat de overheid toch makkelijk het medium televisie kan gebruiken om de mensen hierover iets te leren. Maar volgens J. zijn ook de politici te weinig geschoold om het belang daarvan in te zien. J. vertelde dat iedereen had verwacht dat president Lula (de huidige president van Brazilië) het land zou redden. In tegenstelling tot zijn voorgangers is Lula geen rijkeluiskind, maar was hij arbeider voordat hij de politiek inging. Lula is volgens J. echter de meeste corrupte president die het land ooit heeft gehad. En Lula is niet geschoold. Dus heeft ook niet de competentie om te bedenken wat er nodig is om het leven in Brazilië te verbeteren. Maar aangezien Lula een man van het volk is, en vooral de arme mensen in Brasil zich met hem kunnen identificeren, lijkt hij er al bijna van van verzekerd dat hij bij de volgende verkiezingen (ondanks zijn grote corruptheid!) weer heel veel stemmen zal winnen en waarschijnlijk weer voor een volgende termijn tot president wordt verkozen. J. zegt dat dit de reden is dat hij niets met politiek te maken wil hebben. Middels projeto lontra probeert J. actief een bijdrage leveren aan het behoud van de natuur in Brazilië. Hij vertelt dat hij er heel bewust voor heeft gekozen om het otterproject een NGO te laten zijn: J. wil kritisch kunnen zijn zonder daarop afgerekend te kunnen worden door politici die zich bijvoorbeeld in hun eer aangetast voelen. Dankzij de volunteers die een (flinke) financiële bijdrage moeten betalen om bij het project te kunnen werken, is het mogelijk om projeto lontra onafhankelijk te laten zijn. Hij geeft aan dat hij vooral heel trots is op het schooltje dat zij runnen. Omdat dit een manier is om de kinderen te leren om zorgvuldig met hun leefomgeving om te gaan.
Anyway, J. vindt het een goed idee als ik een brief zou schrijven naar de Coca Cola company. Ik had al helemaal een campagne bedacht: Brazilië wint het WK, en alle Brazilianen zijn dolgelukkig en apetrots op hun spelers. Dan maakt Coca Cola een televisiespot met Ronaldo (of misschien beter een speler die iets slimmer uit z´n ogen kijkt en uitstraalt dat hij daadwerkelijk snapt waar hij het over heeft) waarin hij aan de mensen het principe van statiegeld op Coca Cola-flessen uitlegt. Succes gegarandeerd toch? Nou.... ik twijfel of ik Coca Cola zo gek krijg om daadwerkelijk mijn idee ten uitvoer te brengen, maar ik ga het proberen. Wie niet waagt, die niet wint!

Toegewijde biologen & blowende vissers

Toegewijd is het woord wat het meest van toepassing is op de gedrevenheid waarmee de mensen van projeto lontra zich met otters en de natuur in het algemeen bezighouden. A. (de vrouw van J.) wond zich vandaag echt op over het WK voetbal: “Brazilië is een land met zoveel problemen waarvoor een oplossing gezocht zou moeten worden, maar alles stopt zodra er voetbal gespeeld wordt!!!” Ze kan zich echt boos maken over iemand als Ronaldinho. Ze kan het niet verkroppen dat iedereen helemaal idolaat is van iemand die veel meer geld verdient dan hij ooit zou kunnen opmaken, maar helemaal niets doet om het leven in Brazilië te verbeteren. A. kijkt dus uit principe geen voetbal.
Het leuke van samenwerken met mensen met een biologische achtergrond, is dat ze zoveel natuur laten zien (en de blijheid die van hen afstraalt als ze bijvoorbeeld een vlinder zien: “Kijk die vlinder. Wat een schoonheid!”). En zo de hele dag door: “Een visdiefje!” “Heb je dat bijennest gezien? Kijk hoe mooi dat aan de boom verbonden is. En door de kleur valt het nest bijna niet op.” Etc. Etc. Vleesetende plantjes. Een kolibrie. Lichtgevende algen. Een ijsvogel. Maar echt leuk dat enthousiasme. En er is inderdaad VEEL te zien!
Donderdag ben ik met Xander (student aan de universiteit, faculteit biologie, en sinds 2 jaar werkzaam bij projeto lontra) naar Lagoinha do Leste vertrokken. Een heel klein zoetwatermeertje aan de kust, bij Pantano do Sul. Net als bij Naufragados moesten we een heel eind lopen over een smal bergpaadje voordat we daar aankwamen. Sinds 1992 is dit gebied beschermd natuurgebied; het is niet mogelijk om huizen te bouwen, maar kamperen mag wel. Er wonen daar een aantal vissers cq hippies die het hele jaar door daar in hun tentje verblijven. Zonder electriciteit of gas. Ze leven van de vis die ze vangen (genoeg voor hun eigen maaltijden maar niet genoeg om ook nog op de markt te verkopen) en het eten dat bezoekers van Lagoinha schenken, en als ze geld nodig hebben gaan ze even een weekje werken in de bewoonde wereld om vervolgens weer terug te keren naar hun Lagoinha. Waar ze ongestoord een joint kunnen roken en een caipirinha drinken. Pfoeh. Ik denk niet dat ik zo zou kunnen & willen leven. ´k Vond het ´s nachts zo koud in m´n tentje dat ik alleen maar uitkeek naar het moment dat ik terug bij het basiskamp van projeto lontra weer een hete douche zou kunnen nemen! En ik kon ook de wedstrijd van Nederland niet zien! Anyway, het had natuurlijk ook wel iets: eten dat klaargemaakt wordt op een houtvuurtje, het geluid van de golven. En ik had een gesprek met Waldir, een man van ergens in de 70 geloof ik die daar al ruim 40 jaar woont. Hij vertelde dat hij een huis heeft in de stad waar zijn vrouw woont, hij bezoekt haar eens in de maand of 2 maanden. Want zij wil niet daar aan de kust wonen, en hij niet in de stad. En als je elkaar niet zo vaak ziet, heb je ook minder tijd om ruzie te maken zo zei hij. Waldir heeft geen zin om zijn tijd door te brengen met dominospelen met andere oudjes, hij vindt het leuk om te vissen en aan het Lagoinha do Leste mensen te ontmoeten (vooral in de zomer wordt Lagoinha do Leste druk bezocht want het is een ideale plek om te surfen). Hij wees me er op dat wij nooit met elkaar gesproken zouden hebben als we elkaar in de stad waren tegen gekomen. Dat is ook weer waar. En doordat er geen electriciteit is, mis je niet alleen het WK voetbal, ook allerlei ellende zoals de Iraq-oorlog, politieke spelletjes en corruptie gaan heerlijk aan je deur voorbij. In die zin een ideale plek om rustig je oude dag door te brengen dus!

Beloning!

Wij kwamen naar Lagoinha do Leste om te werken: opnieuw otterpoep verzamelen, en vroeg opstaan om otters te observeren (die vooral tijdens zonsopkomst en zonsondergang in actie komen). Vrijdagochtend om 05.00 uur – toen ik net in slaap was gevallen nadat ik de hele nacht rillend naar een hete douche had liggen verlangen – hoorde ik Xanders wekker gaan, maar ’gelukkig’ regende het dus konden we niet naar het observatiepunt. Maar de volgende dag was het droog. Man, wat een ellende. Met m´n slaperige hoofd en een zaklampje over de rotsen klauteren om een paar uur naar de zee te staren. Best mooi hoor zo´n zonsopkomst boven zee, maar ik wilde echt veel liever slapen!! En die otters laten zich toch zelden tot nooit zien. Oftewel, ik was niet zo blij daar op die rots. Maar nét toen we op ‘t punt stonden om op te stappen: een otter! Die ons een tijdje bekeek, en toen weer onder water dook. Leuk. Maar eigenlijk vond ik ´t nog het mooist om te zien hoe Xander straalde als een blij kind met glimmende oogjes. Helemaal happy. Ook nog pinguins gezien trouwens. Maar de kust van Brazilië is eigenlijk te warm voor ze. Pinguins die hier zwemmen zijn uit de richting geraakt en ten dode opgeschreven. Als bewijs daarvan vonden we ook 2 pinguinlijkjes op het strand. J. zegt dat de walvissen ook binnenkort wel zullen verschijnen als er al pinguins rondzwemmen. © 2006 - 2008 Yonbarba, gepubliceerd in Reisverhalen (Reizen en Recreatie) op 12-12-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yonbarba is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Joho Company, Ecovolunteer en Kilroy.

Verwante artikelen

• Avonturen van een eco-vrijwilliger in Brazil: Verslag van verblijf als ecovrijwilliger bij otterproject op Ilha de Santa Catarina in het zuiden van Brazil. Een andere, avontuurlijke manier om een bijzonder g…
• Spirituele avonturen van een ecovrijwilliger in Brazil: Verslag van verblijf bij otterproject in Santa Catarina, Brasil. Verhaal over otterpromotie in de favela en een kennismaking met de Afrobraziliaanse re…
• Sinterklaas, de club van Sinterklaas: Sinds een jaar of 7 beleven de zwarte pieten, de Club van Sinterklaas, ieder jaar een spannend avontuur. Wat het ook is, wie hier ook achter zit, de pieten weten de “pro…
• Vormen van Toerisme: Toerisme is big business, het is een wereldwijde, enorme industrie. Om wat duidelijkheid te scheppen in deze enorme stroom hier een aantal modellen om het overzicht niet kwijt te raken.
• Kleine Einsteins: Kleine Einsteins (Little Einsteins) is een leuke kinderserie waarin veel klassieke muziek voorkomt. Vier begaafde kinderen beleven samen met hun luchtschip de meest spannende avonturen.