Avonturen van een eco-vrijwilliger in Brazil

Verslag van verblijf als ecovrijwilliger bij otterproject op Ilha de Santa Catarina in het zuiden van Brazil. Een andere, avontuurlijke manier om een bijzonder gedeelte van Brazil te ontdekken en tegelijkertijd bij te dragen aan natuurbehoud.

Echtgenoot gezocht!

Zondag ben ik aangekomen bij het projeto lontra op Ilha de Santa Catarina. Santa Catarina is een staat in het zuiden van Brazilië en is één van de meest welvarende staten van Brazilië. Een groot deel van de bevolking in Santa Catarina is oorspronkelijk van Europese afkomst (met name Italië en Portugal) terwijl de bewoners van de steden Blumenau en Joinville hun wortels in Duitsland hebben liggen. In deze stukjes Brazilië wordt nog – een verouderde versie - Duits gesproken en zijn er blonde Brazilianen te vinden met blauwe ogen. Zo speciaal ben ik hier niet dus. Sowieso niet als vrouw, want sinds de laatste tien jaar is ongeveer 80% van alle kinderen die hier geboren worden, een meisje. Ik weet ook niet hoe dat kan, maar dit betekent in ieder geval dat de verhouding man – vrouw hier nogal uit balans is. Misschien verklaart dat waarom de Braziliaanse vrouwen zo bezig zijn met hun sensualtiteit en sexy uitstraling: ze moeten echt hun best doen om een echtgenoot te scoren. Dus voor de wanhopige vrijgezelle mannen in Nederland (en elders) ligt hier wellicht een goede kans om toch een vrouw aan de haak te slaan!

Kennismaking met lutra longicaudis

Bij het Pirimeer, zo’n 25 kilometer ten zuiden van Florianópolis, de hoofdstad van de staat Santa Catarina, is de basis van het otterproject gevestigd, in een gerenoveerde maniokmolen. Bij projeto lontra wordt onderzoek gedaan naar de rivierotter, oftewel lutra longicaudis. Dit is een andere ottersoort dan degenen die in Nederland (lutra lutra) opnieuw zijn uitgezet, onder andere in natuurgebied de Weerribben. De lutra longicaudis heeft andere eetgewoontes, een ander leefgebied en ander gedrag dan z’n Europese verwanten.
Het is heel moeilijk om rivierotters te zien want het is een nieuwsgierig maar schuw en alert dier, dat vooral actief is in de schemering. De otter staat aan de top van de voedselpiramide. Een volwassen dier weegt ongeveer 12kg, heeft een langwerpig lichaam, soepel en gespierd, een rond hoofd met kleine oren en een korte nek, en poten met zwemvliezen. Deze aanpassingen geven de otter een grote beweeglijkheid en beperken het warmteverlies. Ze kunnen lange periodes onder water blijven.
Het werkgebied van het projeto lontra beslaat niet alleen Lagoa do Piri maar meerdere plaatsen op het eiland en elders in de staat. Namelijk alle plekken waarvan tot nu toe bekend is dat zich daar otters bevinden en dat is meestal een omgeving waar zowel zout als zoet water te vinden zijn. De lutra longicaudis houdt namelijk wel van de vis die in zee rondzwemt, maar heeft het zoete water nodig om z’n vacht schoon te wassen en te drinken.
Het project wordt geleid door J. die samenwerkt met zijn vrouw A. Verder is er nog Marco, die de volunteers tijdens fieldtrips begeleidt, en Ricardo die de activiteiten rondom Lagoa do Piri voor zijn rekening neemt. Tenslotte zijn er ook nog stagiaires van de universiteit. Op dit moment ben ik de enige ecovolunteer, en de eerste sinds een maand zonder, maar over het algemeen zijn er gedurende het hele jaar volunteers, vanuit Europa & USA. Het project heeft ook een schooltje waar kinderen uit de buurt wekelijks meer kunnen leren over de otters en het belang van natuurbehoud.

Otterpoep en vis rondom de vergane schepen

Maandag was m´n eerste werkdag bij het project. Samen met Marco ben ik naar Lagao da Conceição vertrokken waar we hebben gekampeerd en de volgende morgen in een kajak langs de oever van het meer zijn gepeddeld om de uitwerpselen van otters te zoeken & te verzamelen. Deze worden gebruikt om te achterhalen welk voedsel de otters in een bepaald leefgebied eten, de regelmaat waarmee de otters hun holen bezoeken etc. De otter is een bedreigde diersoort in Brazilië. Voorheen werd er jacht op ze gemaakt vanwege hun pels en omdat vissers geen concurrentie van de otters wilden. Sinds projeto lontra is gestart, groeit het aantal otters weer gestaag en worden de vissers voorgelicht dat de otter niet zo’n bedreiging vormt als zij altijd dachten. Een otter eet per dag namelijk maar 10% van z’n eigen lichaamsgewicht, dus een otter van 12 kilo is al voldaan als hij een vis van 1,2 kilo heeft gegeten. Of een verzameling krabben, garnalen en/of mosselen met hetzelfde gewicht. En heel soms een vogel. Oftewel, de vissers hoeven niet bang te zijn dat de otter het hele meer of de zee leegvist.

Woensdag zijn we naar een ander leefgebied van de otters vertrokken: Naufragados. Dit is een heel klein afgelegen vissersdorpje (op een uur lopen via een smal bergpaadje vanaf de bewoonde wereld). Het werkwoord naufragar betekent schipbreuk lijden. Dit gehuchtje heeft deze naam gekregen omdat hier in vroeger tijden veel schepen voor de kust zijn vergaan. Zoals waarschijnlijk in elke vissersplaats waar scheepswrakken voor de kust liggen bestaan ook hier veel verhalen over geesten die nog altijd rondwaren (bijvoorbeeld om het goud te bewaken dat met het schip gezonken zou zijn!). De vissers die hier wonen zijn in ieder geval geboren vertellers: in het café waar wij aten, voerden 3 mannen een verwoedde discussie over een observator. Dit is een persoon die over zee uitkijkt om te zien of er vis in de buurt is. De meningen verschilden echter of de bewuste observator zijn werk goed deed of niet. De vissers legden uit dat aan de kleur van de zee valt af te leiden of er vis is, op die plek heeft de zee een soort van rode gloed. Maar het vraagt veel ervaring om dit te kunnen zien. De discussie die de vissers met elkaar hadden was prachtig om te zien, als een theaterstuk. Elke keer trad één persoon naar voren, sprak vol verve met grootse gebaren, om vervolgens weer een paar stappen naar achter te doen waarop de volgende naar voren trad en zijn visie op de situatie gaf.
De volgende morgen: de vissers zitten buiten, een beetje te kletsen & over zee te staren. En toen opeens: “Peixe, peixe!” Iedereen springt op, rent naar het strand, want de observator (die vanaf een hoog punt over zee heen kijkt) heeft met een witte doek gezwaaid: hij heeft vis gezien. Snel worden er houten palen achter elkaar gelegd waarover een boot richting zee wordt gerold. Nog even wachten of de observator opnieuw een sein geeft, en dan gaat de boot het water in terwijl het net wordt uitgerold. De boot maakt een grote halve cirkel om de vis heen en komt weer richting strand waarop alle mannen & vrouwen helpen om het net binnen te halen. De honden springen er uitgelaten omheen. Een enorme berg vis wordt binnengehaald. Het is tainha, een vissoort die zowel in zoet als zout water leeft maar slechts 2 maanden per jaar in deze contreien rondzwemt. Dit is dus de Piriode van het jaar dat de vissers goed geld kunnen verdienen. Ik heb nog een tijdje naast zo´n observator over zee zitten turen, maar zag alleen maar blauw blauw blauw. Ook als de observator naar een bepaalde plek wees: blauw. Die carrièreswitch moet ik maar niet maken dus.

Adembenemend

Vanmorgen ben ik vroeg opgestaan om samen met Ricardo naar 2 otterholen te kanoën om daar sporen te verzamelen. Om in zo´n hol te komen moet je je echt tussen grote keien doorwurmen naar een lage ruimte waar het over het algemeen nogal naar rotte vis ruikt: otterpoep. Maar ik moet zeggen dat de rest me op een andere manier de adem benam: zilverreigers, kolibri´s, ijsvogels, gieren, nog een aantal vogels die ik überhaupt niet kan thuisbrengen. En heel veel groen; grote versies van planten die in Nederland in de huiskamer staan: cactussen & enorme vetplanten, en verder lianen, palmbomen etc. Een stuk van het originele regenwoud dat gelukkig nog bewaard is gebleven. Erg indrukwekkend!

Links

ecotoerisme
ecotoerist
ecovrijwilliger © 2006 - 2008 Yonbarba, gepubliceerd in Reisverhalen (Reizen en Recreatie) op 12-12-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yonbarba is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Kilroy Travel, Ecovolunteer, Joho Company en Goedkoop ticket naar Brazil.

Verwante artikelen

• Spirituele avonturen van een ecovrijwilliger in Brazil: Verslag van verblijf bij otterproject in Santa Catarina, Brasil. Verhaal over otterpromotie in de favela en een kennismaking met de Afrobraziliaanse re…
• Sinterklaas, de club van Sinterklaas: Sinds een jaar of 7 beleven de zwarte pieten, de Club van Sinterklaas, ieder jaar een spannend avontuur. Wat het ook is, wie hier ook achter zit, de pieten weten de “pro…
• Vormen van Toerisme: Toerisme is big business, het is een wereldwijde, enorme industrie. Om wat duidelijkheid te scheppen in deze enorme stroom hier een aantal modellen om het overzicht niet kwijt te raken.
• Kleine Einsteins: Kleine Einsteins (Little Einsteins) is een leuke kinderserie waarin veel klassieke muziek voorkomt. Vier begaafde kinderen beleven samen met hun luchtschip de meest spannende avonturen.
• Dora the Explorer: Dora the Explorer is een tekenfilm voor jonge kinderen met een educatieve achtergrond. Dora beleeft met haar beste vriend Boots allerlei avonturen en heeft daarbij hulp nodig van de televi…