Rondreis Jordanië: Naar het zuiden

Na een laatste overnachting in Amman vertrekt ons reisgezelschap op de zesde dag van de rondreis door Jordanië naar het zuiden gedeeltelijk via de saaie Desert Highway. Onderweg worden twee kruisvaarderkastelen aangedaan: het immense en erg toeristische al Karak met een grandioos uitzicht op de Dode Zee en de minder bekende ruïne van Ash Shawbak. Tussendoor wordt de streek langs de zuidoostkust van de Dode Zee doorkruist om 's avonds het hotel in Wadi Musa bij Petra te bereiken.

De Desert Highway

Een alternatief voor de spectaculaire King's Highway (Koningsweg) naar het zuiden is de Desert Highway (Tariq al Bint -'Maagdenweg'- in het Arabisch). Deze is veel sneller: tot Ma'an is het een vierbaansweg en de rit van Amman tot Aqaba aan de Rode Zee is 330 km. en kan in enkele uren worden afgelegd. De Desert Highway, die evenwijdig met de King's Highway loopt, is oorspronkelijk in de 16e eeuw aangelegd door de Ottomanen. De naam 'Maagdenweg' verwijst waarschijnlijk naar een Ottomaanse prinses die deze route prefereerde boven de King's Highway. De nieuwe weg was bedoeld om de oude te vervangen, hoewel veel reizigers vanwege watergebrek en vijandige stammen de voorkeur bleven geven aan de Koningsweg. In de periode van de jaarlijkse bedevaart naar Mekka rijden met pelgrims afgeladen bussen in lange rijen over de Desert Highway. Ook in het verleden was dit een belangrijke route voor islamitische pelgrims van Damascus naar Medina, en later naar Mekka. De grote halteplaatsen Al Jiza, Qatrana en Al Hisa, waar nu vooral vrachtwagens stoppen op doorreis naar de haven van Aqaba en Saoedie-Arabië, waren vroeger overnachtingsplaatsen voor pelgrimskaravanen. Bij veel nederzettingen staat een Ottomaans fort, dat de voor karavanen belangrijke regenputten en waterreservoirs moest bewaken. Het fort van Qatrana uit 1531 is met financiële hulp van Turkije gerestaureerd. Het toeristische complex Baalbaki in Qatrana, dat wij op de terugreis van Aqaba naar Amman zullen aandoen, is een welkome halteplaats waar goede maaltijden worden verstrekt en ook hier worden, na bemiddeling van onze Jordaanse gids, fikse kortingen op aankopen verleend.

Het kasteel van Karak

Karak was strategisch gelegen aan het begin van de Wadi al Karak, een dal dat in westelijke richting naar Palestina loopt. De meeste overblijfselen van kasteel Al Karak stammen niet uit de tijd van de kruisridders (hoewel het als kruisvaarderskasteel wordt aangeduid), maar uit de Mammelukse periode. Het kasteel werd in 1183 twee keer belegerd door Saladin, de Ajjubidische generaal die Jeruzalem uiteindelijk op de kruisvaarders heroverde. In 1189 moesten de kruisridders Al Karak toch opgeven. Al Karak vormt een onoverzichtelijk geheel. Oorspronkelijk was het kasteel alleen toegankelijk via lage, in de rotsen uitgehouwen tunnels. Deze zijn nog te zien onder de imposante muren. Om het slot te bereiken moet je wel een fikse wandeling maken vanaf de parkeerplaats in het kleine gelijknamige toeristendorp naar de ingang. Het uitzicht op de Dode Zee is hier magnifiek. Het kost flink wat tijd om Karak te verkennen: er zijn tal van donkere gangen, onverlichte spelonken en soms steile afgronden (de meeste zijn niet beveiligd). Een zaklantaarn is dan ook geen overbodige luxe. Bovendien is het ook tijdens ons bezoek erg druk. Eén van de problemen waar archeologen tegen aanlopen is dat het kasteel door opeenvolgende machthebbers voortdurend is uitgebreid en herbouwd. Hierdoor is het bijzonder moeilijk om vast te stellen uit welke periode de verschillende bouwkundige elementen stammen. Ook staat vast dat veel resten nog niet zijn blootgelegd.

De zuidelijke ghor

Vanuit Karak rijden we later door de zuidelijke ghor, een intrigrerend gebied langs de zuidoostkust van de Dode Zee. Het ondiepe zuidelijke deel aan de Israëlische kant van de Dode Zee dat door het Jordaanse schiereiland El Lisan en de steeds lager wordende waterstand nu van het diepe en grotere noordelijke deel afgescheiden is, is een belangrijk gebied voor het winnen van mineralen geworden. Vooral in het Israëlische deel zijn grote zoutpannen ontstaan waar potas, tafelzout, broom en magnesium worden gewonnen. Bab ad Dhraa en Numeira zijn onlangs blootgelegd; mogelijk betreft het de overblijfselen van het bijbelse Sodom en Gomorra die volgens Genesis door God verwoest werden om de zondige levenswandel van de inwoners. Abrahams neef Lot wist te ontkomen door met zijn dochters de heuvels in te vluchten, maar zijn vrouw had minder geluk: zij keek achterom en veranderde in een zoutpilaar (een zuil van zout aan de Israëlische kant van de Dode Zee stelt met wat fantasie een vrouwfiguur voor en wordt 'Lot's wife' genoemd). Numeira is -te oordelen naar een 40 cm dikke aslaag- door een hevige brand verwoest. Andere vindplaatsen uit de vroege bronstijd in dit gebied zijn Fifa, Khanazir en Safi. Wellicht betreft het de vijf steden die in het bijbelboek Genesis worden genoemd (zie kaart links): Sodom, Gomorra, Adama, Zeboïm en Bela (Zoar). Ten noordoosten van Safi ligt het heiligdom van Lot, een Byzantijns kloostercomplex bestaande uit een kerk, een waterreservoir, woonvertrekken, grafkamers en de grot waar volgens de overlevering Lot en zijn dochters na de verwoesting van Sodom zouden hebben geschuild. Hier vlakbij staat het in 2005 geopende museum van Lot (het 'laagst gelegen museum ter wereld'), een fraai halfrond gebouw met exposities over de geologie en geschiedenis van deze omgeving.

Kasteel Shawbak

Onderweg naar onze eindbestemming die dag bezoeken we kort het minder bekende kruisvaarderskasteel, de ruïne Ash Shawbak (zie afbeelding inleiding) dat langs de King's Highway opdoemt. Het ligt eveneens strategisch op een heuvel. Het stamt net als Karak uit de tijd van de Kruistochten. Shawbak was de eerste voorpost van het christelijke koninkrijk Jeruzalem en werd in 1115 opgetrokken. Later werd het overvleugeld door het veel strategischer gelegen Karak. Het viel in handen van de islamitische Ajjubiden en vervolgens van de Mammelukken, die het aanzienlijk uitbreidden. Details hierover zijn vermeld in inscripties op de muren van de torens. De resten van de kruisvaarderskerk, die een weids uitzicht op het oude dorp biedt, staan boven de ingang. Hoewel het water gewoonlijk uit de bronnen aan de voet van de heuvel werd gehaald, kon tijdens belegeringen gebruik worden gemaakt van een lange, steile gang die binnen de kasteelmuren omlaag voerde naar één van de bronnen. De gang bestaat nog steeds, maar de treden zijn sterk uitgesleten en er is geen licht. Vanaf Shawbak voert de route van onze bus rechtstreeks naar het stadje Wadi Musa dichtbij Petra, de rotsstad, die we de volgende dag zullen bezoeken (zie deel 7 van deze special).

Dit artikel is deel 6 van de 11-delige special Rondreis Jordanië.