Rondreis Jordanië: De hoofdstad Amman

Na een vlucht van ongeveer vijf uur met een airbus van Royal Jordanian Airlines komen we 's avonds laat aan op het vliegveld van Amman. De volgende dag verkennen we deze levendige stad met weinig historische hoogtepunten. Het moderne centrum heeft een oud Romeins theater en gezellige winkelstraten waar het vooral 's avonds heel levendig en bedrijvig is na de hitte overdag. Amman maakt de laatste jaren een explosieve groei door als woon- en zakencentrum.

Kenmerken Amman

Met zijn oude monumenten, hoge flats, moderne winkelcentra, een gloednieuw zakencentrum en snel groeiende buitenwijken is Amman een stad van tegenstellingen. Diepe armoede steekt schril af tegen extravagante rijkdom. De stad strekt zich uit over een aantal heuvels en is in tegenstelling tot veel andere Arabische hoofdsteden een stad met een weinig tastbaar verleden. Verreweg het grootste deel is pas in de tweede helft van de 20e eeuw gebouwd, hoewel er op de Citadelheuvel een aantal restanten te vinden is van de oude steden Ammoun en Philadelphia. Vanaf hier heb je ook een mooi uitzicht over de stad (zie afbeelding inleiding).

Het is niet gemakkelijk om in Amman de weg te vinden; met hun eenvormige witgekalkte bebouwing lijken veel straten als twee druppels water op elkaar. Er zijn wel straatnaambordjes (in het Engels of Arabisch), maar veel Ammani's (ook taxichauffeurs!) kennen deze namen niet en oriënteren zich op beeldbepalende gebouwen. Met een plattegrond van de stad kun je je het best oriënteren op de (inmiddels) acht grote genummerde rotondes (circles), globaal van oost naar west. Aan de koortsachtige bouwactiviteit is te zien dat de stad explosief groeit. Met de omliggende gemeenten woont in deze agglomeratie inmiddels bijna de helft van de ruim zes miljoen Jordaniërs.

De Ammani's

Amman ligt op een kruispunt van beschavingen, wat goed te merken aan de kunst, muziek, dans, de keuken en de kleding van de Ammani's. Nergens komt de historische, culturele en etnische diversiteit van Jordanië zo duidelijk tot uitdrukking. Mannen dragen dikwijls zowel westerse kleding als een Arabische hoofddoek (hejab) en overal is toegang tot ongecensureerd internet. Vrouwen dragen vrijwel allemaal een chador: een donker gewaad dat het gehele lichaam behalve het gezicht bedekt en vrouwelijke vormen onzichtbaar maakt. De boerka, de Afghaanse variant die ook het gezicht bedekt, kom je nauwelijks tegen. De vrouwen in ons gezelschap krijgen wel het advies niet op eigen houtje de binnenstad te verkennen. Dat blijkt het conservatisme van de mannelijke Ammani's door de luchtig geklede vrouwen na te staren. Dit in tegenstelling tot Aqaba, dat als populaire badplaats wat meer gewend is. Een taxirit is een belevenis op zich: ben je met meerdere personen dan kun je afdingen op de prijs. Voor 3 dinar (=€ 3) p.p. word je door de halve stad gereden. Het verkeer is onoverzichtelijk, vooral bij de rotondes. Er wordt veel geclaxonneerd, maar dat is meer om indruk te maken, vooral door taxichauffeurs t.o.v. collega's als ze een volle taxi hebben. Als westerse toerist word je vriendelijk begroet ('welcome'), gastvrij ontvangen en Ammani's die het Engels beheersen zijn zeer behulpzaam, b.v. als je een goed werkende pinautomaat (ATM) zoekt of een goed restaurant.

Amman in historisch perspectief

Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de streek rond Amman al 9000 jaar wordt bewoond. Rond 1200 v. Chr. is Amman de hoofdstad van de Ammonieten, die ook in de bijbel worden genoemd en werden verslagen door de legers van koning David. Dat dit gebied van strategisch belang was als knooppunt in de handelsroute van noord naar zuid in het Nabije Oosten blijkt wel uit de vele achtereenvolgende bestuurswisselingen in de loop der eeuwen: Assyriërs, Babyloniërs, Perzen, Grieken en Romeinen. Laatstgenoemden bouwden de stad rond 63 v. Chr. weer op en noemden het Philadelphia. Er werden imposante monumenten opgetrokken, zoals de tempel van Hercules, de zware muren van de Citadel, het amfitheater en het Odeon. Onder het islamitische kalifaat van Damascus kreeg de stad zijn naam Ammon terug. Tijdens de Kruistochten en onder de Mammelukken (een machtige militaire kaste uit Egypte) en in de tijd van het Ottomaanse Rijk (tussen de 14e en 20e eeuw) was Amman een onbeduidend plaatsje.

Door de 100 jaar geleden aangelegde Hejaz-spoorlijn tussen Damascus en Medina werd de stad opnieuw een belangrijke halteplaats op de route van Syrië naar de heilige steden van de islam. Emir Abdullah koos in 1920 Amman uit als hoofdstad van Transjordanië. Na de aardbeving van 1927 werden de meeste huizen van klei en hout vervangen door steviger panden van natuursteen. Na de oorlogen met Israël in 1948 en 1967 vestigden veel Palestijnse vluchtelingen zich in Amman. De explosieve toename van arbeidsplaatsen in de olierijke Arabische staten in de jaren '70 leidde tot een grote economische opleving. In tien jaar tijd verdubbelde de oppervlakte van de stad. De Golfoorlog in 1991, toen 300.000 Palestijnse en Jordaanse gastarbeiders Koeweit werden uitgewezen, zorgde voor een nieuwe bevolkingsexplosie. De Amerikaanse invasie in Irak in 2003 en de huidige instabiliteit in dat land betekende een nieuwe stroom vluchtelingen.

Het huidige Amman

Tegenwoordig telt het stedelijk gebied ruim 2,6 miljoen inwoners. Onverharde wegen zijn vervangen door geasfalteerde straten en snelwegen. De oude eenvoudige huizen zijn vervangen door villa's en appartementencomplexen. Met hun moderne kantoorgebouwen en brede snelwegen verschillen sommige delen van de stad -met name West-Amman- nauwelijks van welvarende wijken in het Westen. Toeristen hebben weinig te zoeken in de arme, dichtbevolkte wijken in het noorden, oosten en zuiden van de stad, maar in West-Amman zijn bijna alle betere hotels en restaurants te vinden. De binnenstad ('downtown' genoemd) is vooral 's avonds levendig en sfeervol. Hier maakt Amman nog een verrassend kleinschalige indruk. Groente- en fruitmarkten, restaurants en koffiehuizen doen dan goede zaken na de hitte overdag. Zelfs wegwerkzaamheden worden na zonsondergang weer opgepakt. Veel Jordaanse mannen zoeken hun ontspanning in de traditionele koffiehuizen in het centrum van de stad. Vooral vroeg in de avond is het er erg druk; overdag zoekt het groeiende aantal werklozen en gepensioneerden er hun heil. Hier brengen ze de dag door met een demitasse Turkse koffie of een glaasje thee, dat net als koffie sterk en zoet geserveerd wordt. Ze kaarten of spelen een spelletje backgammon. In traditionele koffiehuizen/annex restaurants kan men ook terecht voor een trekje aan de argeelah (waterpijp), die een zware, zoetgeurende rook verspreidt. In de smalle, rommelige steegjes met piepkleine winkeltjes tref je soms binnenplaatsen aan gevuld met rijen stoelen waar (alleen) mannen op grote tv-schermen voetbal kijken.

Bezienswaardigheden

Wij begonnen de tweede dag van onze rondreis met een bezichtiging van de Citadel in het centrum van de stad uit de Romeinse en Byzantijnse tijd. Vanaf de heuvel heb je een weids uitzicht over Amman. De opgravingen zijn ook hier nog lang niet voltooid. Overal kom je archeologen tegen. Het kleine archeologisch museum bezit naast een verzameling beelden, aardewerk en munten als topattractie de Dode-Zeerollen. Tegenover het museum staat de tempel van Hercules met drie enorme gereconstrueerde zuilen. Verder zijn de resten van een kleine Byzantijnse kerk en het paleis van de Omajjaden een bezoek waard. Een eindje voorbij de tempel ligt een plateau met een grandioos uitzicht op het centrum van Amman. Het Romeinse stadscentrum is tegenwoordig vrijwel geheel verdwenen onder asfalt en beton, maar het reusachtige, gerestaureerde Romeinse theater (zie foto rechts) is bewaard gebleven. Het is gebouwd in de uitgehakte helling van een heuvel, biedt plaats aan 6000 mensen en is nog steeds in gebruik. Twee kleine musea aan weerszijden van het Romeinse podium zijn gewijd aan de geschiedenis van Jordanië en Amman.

Dit artikel is het eerste deel van de 11-delige special Rondreis Jordanië.