Nieuwe ontmoetingen in Pakistan, augustus 2005

Verslag van reis door Pakistan: Verhaal over geëpileerde wenkbrauwen en onafhankelijkheid , de Taliban en een combi van Britse stijfheid & Kalash-kleuren.

Onthullingen in de schoonheidssalon

Ben vandaag terug gekomen van mijn trip naar Chitral en Kalasha Valleys (voor degenen onder jullie met een atlas: dit ligt ten noorden van Peshawar). Dus het is tijd om weer het één en ander op papier te zetten. Alvorens ik op reis ging, wilde ik eerst dat hete haar uit m’n nek weg laten knippen. Dus Marcela en ik meldden ons, in gezelschap van Saima, in de rozegeschilderde kapsalon waar Saima altijd heengaat. Dit is uiteraard een dameskapsalon, een klein stukje vrouwelijk territorium in die stad vol mannen. De kapsters zijn tegelijkertijd schoonheids-specialistes, en veel vrouwen kwamen even snel binnenwippen, tussen het boodschappen doen door, om hun wenkbrauwen in strakke boogjes te laten epileren. Erg belangrijk natuurlijk want wenkbrauwen zijn zo ongeveer het enige stukje dat vrouwen wél van zichzelf mogen laten zien.
Ondertussen is bij mij ook meestal niet meer dan mijn gezicht te zien. Ik raak zelfs een beetje gehecht aan mijn ‘laken’. Het biedt bescherming tegen stoflongen maar ik vind het vooral prettig om me enigszins te kunnen verstoppen voor al die starende ogen die ik overal tegenkom.

In de boekenkast bij Marcela, vond ik het boek ‘Gestolen gezicht’, geschreven door Latifa of Fatima, een meisje dat 16 jaar was op het moment dat de Taliban de stad Kabul innamen. Door dit boek realiseerde ik me opeens weer wat de Taliban nog meer betekent behalve terrorisme, Osama en WTC. Door alle aandacht die daarnaar uitgaat, was ik min of meer vergeten dat de Taliban vooral aan vrouwen allerlei achterlijke voorschriften oplegde, zoals bijvoorbeeld het dragen van een burqa en het verbod op vrouwen die werken (waardoor vrouwen dus helemaal niet meer een dokter konden bezoeken of naar school gaan want een man die een vrouw onderzoekt of lesgeeft, dat kan natuurlijk niet!). Ik denk dus eerlijk gezegd dat de Afghanen wel blij waren met 9/11 want vanaf dat moment is Amerika pas in het verweer gekomen tegen de Taliban. Ik heb inmiddels ook begrepen dat de Taliban feitelijk een creatie is van de Amerikanen. In de tijd dat de Russen in Afghanistan zaten, heeft Amerika veel geld aan Pakistan gegeven met daarbij de ‘opdracht’ dat de Pakistani een jihad moesten beginnen tegen de Russen. Toen de Russen vertrokken waren uit Afghanistan, werden de jihad-strijders natuurlijk niet zomaar weer leuke vredelievende moslimbroeders. Ze hebben eerst nog even gevochten in Karachi, maar hebben zich vervolgens op Afghanistan gericht, en daarna dus op het World Trade Centre. Wat men zaait zal men oogsten zou Alexandra zeggen.

Terug naar Afghanistan, of blijven?

De Taliban-regels gelden overigens nog volop in de tribal areas rondom Peshawar (waar veel vluchtelingenkampen gelegen zijn). Marcela vertelde dat de Pakistaanse regering na al die jaren wel inziet dat veel Afghaanse vluchtelingen nooit meer terug zullen gaan, dus heeft UNHCR voorzichtig toestemming gekregen om energie te steken in integratie. UNHCR mag alfabetiseringsprogramma’s Urdu gaan organiseren (dit is de nationale taal van Pakistan waar overigens nog zo’n 25 andere talen worden gesproken). Ook een aantal vrouwen mogen naar Urdu-klas, maar moeten dan wel leskrijgen van een lerares, en leraressen Urdu bestaan niet. Althans, niet in de omgeving van de kampen. UNHCR kan wel elders een lerares Urdu vinden, maar vrouwen mogen niet alleen reizen. Kortom, weer erg ingewikkeld allemaal.

Vandaag hoorde ik van Marcela hoe het verloopt met de repatriëring van de vluchtelingen waar ik vorige keer over schreef: ze gaan niet. Nou ja, vanuit één gebied zijn wel een aantal mensen bezig te vertrekken, maar vanuit het andere gebied slechts 6 families. En de vluchtelingen worden écht onder druk gezet. Marcela vertelde dat er afgelopen week vanuit het veld berichten kwamen dat mensen gearresteerd zouden worden als ze niet zouden vertrekken en dat de bulldozers al klaar staan om de boel plat te gooien. Binnen UNHCR is er een enorme discussie en ruzie over geweest. De hoge UNHCR-bazen vinden dat ze alles moeten doen om er voor te zorgen dat die 104.000 mensen daadwerkelijk vertrekken, maar bijvoorbeeld Marcela wil niet meewerken aan dreigementen en geweld. Nu blijkt dus dat de Pathanen (die alom bekend staan om hun koppigheid en trots) zich gewoon niet laten wegjagen ondanks alle dreigementen. Op dit moment is een groep ‘ouderlingen’ met de president van Afghanistan in gesprek om advies in te winnen over wat wijsheid is in deze situatie. En tot die tijd verzetten de meeste vluchtelingen dus geen stap. Ik vind het wel een goeie grap.

De afstammelingen van Alexander de Grote

Oké, dan nu over Chitral en Kalasha Valleys. Afgelopen woensdag ben ik met Zarin (die zelf Kalasha is), Cathy, Ken & Wendy richting Chitral vertrokken. Cathy werkt voor the British Council in Islamabad, Ken & Wendy zijn haar ouders. Deze mensen zijn érg Engels (beleefd, stijf, voorzichtig) dus niet zo’n spannend gezelschap, maar verder was de reis absoluut boeiend. We zijn met de auto eerst naar Dir, en vervolgens naar Chitral gereden, over de Lowari Pass. Zo’n weg vol kuilen en smalle bergweggetjes langs diepe afgronden waar tegenliggers héél voorzichtig langs elkaar heen moeten manouvreren. Echt fantastisch dus. Deze pass is zeker de helft van het jaar afgesloten omdat er dan sneeuw ligt.
Vanuit Chitral zijn we vervolgens naar de Kalasha Valleys vertrokken. De Kalasha zijn een volk die, zoals ik de vorige keer al schreef, geen moslim zijn maar een onbekend geloof aanhangen. Voorheen was de Kalasha-gemeenschap heel groot en woonde in de hele provincie Chitral en ook in Afghanistan. Maar zij zijn verdreven, vermoord, bekeerd door de moslims en nu zijn er nog maar 3000 Kalasha’s over die in 3 verschillende valleien wonen. Deze laatste groep heeft kunnen overleven doordat ze zo afgesloten van de wereld wonen: pas sinds 20 jaar ligt er een weg tussen de stad Chitral en de Kalasha Valleys.
De Grieken denken, of willen graag denken dat de Kalasha afstammelingen zijn van Alexander de Grote en de zijnen die vele honderden jaren geleden in dat gebied zijn geweest. Dat zeggen ze omdat een aantal Kalasha lichte ogen en licht haar hebben. Om die reden sponsoren ze allerlei projecten zoals het bouwen van een school etc. Ik denk eerlijk gezegd dat Alexander zo’n beetje overal in het noordwesten van Pakistan nazaten heeft achtergelaten, want ook in Peshawar zie ik regelmatig mensen met licht haar of lichte ogen. Maar ja, ik denk dat de Grieken het prettiger vinden om zichzelf met de Kalasha te associëren dan met de Pashtu-moslims. Ik moet zeggen dat ik het ook érg prettig vond om even in een compleet andere omgeving te zijn waar mensen blijer zijn en de vrouwen meer als gelijke worden behandeld. Althans, op het eerste gezicht. Ik las vandaag in een boek over de Kalasha dat zij het belangrijk vinden om onderscheid te maken tussen puur/zuiver en onzuiver. Mannen zijn altijd zuiver, evenals geiten. Vrouwen bijna nooit en vooral niet als zij moeten bevallen of ongesteld zijn. In die tijd moeten de vrouwen in een speciaal vrouwenhuis verblijven. Anyway, de vrouwen zagen er prachtig uit: lange bewerkte jurken waar zowaar een taille in zat! En hoofdkappen die geborduurd waren met schelpjes, kraaltjes en knoopjes. Wel enorm zwaar trouwens, na 10 minuten kon ik echt niet meer volhouden om die kap op mijn hoofd te houden. Ondanks de taalbarriere, heb ik meer contact met lokale mensen gehad dan ik waarschijnlijk zal hebben in Peshawar. Kleine meisjes kwamen naar ons toe om ons wat Kalash te leren en voor ons te zingen en dansen. We werden uitgenodigd voor thee en de lokale Kalash-wijn. En verder waren er natuurlijk veel glimlachjes over en weer.
Zoals ik al schreef is Zarin uit de Kalash. Hij is naar Peshawar vertrokken toen hij 15 was om te gaan studeren. Nu ziet hij zijn familie nog zo’n 3x per jaar (ook de Kalash Valleys zijn alleen bereikbaar als er geen sneeuw ligt). Zarin heeft een stuk land geërfd waar een familielid op zijn koeien let. Hij wees ons er op dat er wat olie op het water dreef. Hoogstwaarschijnlijk zit er olie in deze grond. Zarin denkt dat de Kalash helemaal wel kunnen opdoeken als de regering daar achter komt.

Land voor de moslims

Zondag 14 augustus was het onafhankelijkheidsdag in Pakistan. Als ik het me goed herinner, hebben de Britten in 1947 India verlaten. In die tijd waren er in India 2 belangrijke religies: hindu en islam. Met de onafhankelijkheid is besloten om maar meteen een apart land voor de moslims te creëren, en dat werd dus Pakistan. Ter ere van onafhankelijkheidsdag was er in Chitral een polowedstrijd georganiseerd. Was echt geweldig. Ik begreep helemaal niets van de regels, kon niet eens uitvinden wie bij welk team hoorde, maar het was gaaf om die paarden te zien rennen & wenden en die hockeysticks te horen knallen. De tribune was behoorlijk dicht op het veld gebouwd dus af en toe kwamen die paarden heel dichtbij. Op een gegeven moment vloog er een bal het publiek in, recht op de oude man naast Zarin af. Vlak voordat de oude man geraakt werd, ving Zarin op en voorkwam daarmee waarschijnlijk een sterfgeval. Ik vermoed dat een mensenleven hier minder waard is dan bij ons want de Pakistanen reageerden erg nuchter op Zarins heldendaad. Dus geen bloemen, geen beloning.

Gisterenochtend ben ik vroeg opgestaan om te gaan wandelen in de Hindukush-bergen. Deze bergen vormen de grens tussen Pakistan en Afghanistan. ‘k Had eigenlijk nog wel langer in bed willen blijven liggen maar vond dat ik deze kans niet mocht missen. Was ook absoluut de moeite waard.
’s Avonds had Amir, een vriend van Zarin, een afscheidsfeestje voor ons georganiseerd bij het hotel waarvan hij manager is. Fish & chips voor mijn Engelse medereizigers (wat érg lekker was na zoveel dagen rijst met kip en een currysaus wat je bijna overal krijgt), en muzikanten. De beste zanger uit Chitral (zei hij), een citer, drums en een leeg olievat. Was bijzonder. Elk lied begon langzaam en een soort van treurig en bouwde dan op naar een sneller en gepassioneerder stadium. Bij elk lied ging een man in de kring muzikanten staan en danste. Elk lied een andere danser. Natuurlijk waren er geen vrouwen behalve wij ‘vreemdelingen’. Nadat ik veel tijd had gespendeerd met moed verzamelen en danspassen afkijken, heb ik me ook maar aan een dans gewaagd. Ging nog best goed eigenlijk.

En vandaag dus terug naar Peshawar. Marcela had een vlucht voor mij geboekt; mijn medereizigers moesten per auto terug omdat het vliegtuig vol zat. Maar het is altijd nog de vraag of een vliegtuig daadwerkelijk vertrekt: als het een beetje hard waait of regent dan houdt het al op. In’shallah! Maar Allah bleek met mij, het was prachtig weer. Op het vliegveld werden mijn bagage en ikzelf uitgebreid gecheckt (strenger dan ik ook heb meegemaakt). Ik had uit voorzorg de lege batterij in mijn fotocamera gedaan want had gehoord dat ze deze in zouden nemen met het argument dat dat niet mocht, om de batterij vervolgens door te verkopen. Welkom in corrupt Pakistan. Maar ik werd helemaal goedgekeurd en kreeg zelfs een labeltje met stempel om mijn fles met water. En toen mocht ik me melden in de ladies lounge. Want mannen en vrouwen mogen zich kennelijk niet in één en dezelfde wachtruimte bevinden. Echt bizar! In het vliegtuig zaten vrouwen en mannen vervolgens wel weer door elkaar heen dus ik snap het soms helemaal niet. Niettemin dacht ik in de riksja onderweg naar Marcela’s huis: “Zo, ik ben weer thuis.” Wat natuurlijk ook bizar is. Maar het is goed om Marcela weer te zien en ongestoord in de tuin in m’n hemdje van de zon te kunnen genieten. © 2006 - 2010 Yonbarba, gepubliceerd in Reisverhalen (Reizen en Recreatie) op 20-11-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yonbarba is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Goedkoop naar Pakistan, Joho company, Reis om de wereld, Ambassade en Kilroy.

Verwante artikelen

• Wie is wie in de Jihad: In het kader van de Jihad zijn verschillende personen en groepen de laatste jaren in het nieuws geweest. Dit artikel beschrijft de meest bekende objectief en informatief. De namen van…
• How to behave in Pakistan: Voordat je naar Pakistan vertrekt, is het goed om je alvast in te lezen en deze tips door te nemen. Want Nederland en Pakistan, dat is echt een wereld van verschil! Bereid je goed…
• Islamitisch Terrorisme: de eerste generaties: De eerste generatie van militante Islamitische terroristen, die nauwe banden met Al Qaeda hadden, had een aantal sterke gemeenschappelijke ervaringen. Een groot…
• Landen van de wereld : Afghanistan: Afghanistan is een republiek in Centraal-Azië die grenst aan Pakistan, Iran, Turkmenistan, Oezbekistan, Tadzjikistan en aan de deelstaat Sinkiang van China. In dit artikel…
• Zuid- en Centraal-Azië, Afghanistan: Afghanistan komt tegenwoordig dagelijks in het nieuws. In 2001 is de Taliban ten val gebracht door de Verenigde Staten. Maar er heerst nog steeds geen vrede. Er zijn al j…