Ontmoetingen in Pakistan

Verslag van bijzondere reis in Pakistan: verhaal over burqa’s & lakens, transseksualiteit, Afghaanse vluchtelingen en smokkelwaar

Salam aleikum,

Tijd om mijn belevenissen van de afgelopen dagen in Pakistan op papier te zetten vanuit het kantoor van de UNHCR. Mijn eerste beeld van Pakistan op het vliegveld was al meteen nogal bijzonder: een man in shalwar kamiiz (een wijde broek met daarover een soort van jurk tot op de knie) op de fiets met een geweer in zijn hand die achter een vliegtuig aanfietste... Geen idee wat de bedoeling daarvan was? Na lang wachten bij de visumcontrole kon ik eindelijk het vliegveld verlaten. Bij de uitgang stonden alleen maar mannen, allemaal gekleed in witte of lichtbruine shalwar kamiiz, allemaal roepend. Inmiddels heb ik gezien dat de shalwar kamiiz gewoon de nationale klederdracht is hier maar op dat moment voelde ik me niet echt op m’n gemak. Alhoewel het zweet me al over m’n rug liep, ritste ik mijn vest tot bovenaan dicht zodat ik me in ieder geval wat minder bloot voelde.

Keep your lane!

Vervolgens in de taxi naar het Grand Mansion hotel waar Claudia, een collega van Marcela die toevallig een vergadering in Islamabad had, mij verwachtte. Ik denk dat de taxirit ongeveer 20 minuten duurde, maar ik was bijna verbaasd dat we niemand aangereden hadden. Wat een gekkenhuis dat verkeer hier. Regels die voor ons volstrekt logisch zijn, zijn dat voor de Pakistanen kennelijk niet getuige de borden met de tekst: ‘Keep your lane’ (wat niemand doet overigens). Op de weg loopt en rijdt alles en iedereen door elkaar heen: riksja’s, voetgangers, vrachtwagens (die hier geweldig mooi versierd zijn), paard & wagens, fietsers. De claxon is dus één van de meest gebruikte onderdelen van de auto’s hier want iedereen wil de ander laten weten dat hij er aan komt. Heb ook verschillende motoren voorbij zien scheuren. Man, vrouw en 2 kleine kinderen op 1 motor. En elke keer dat ik zoiets zie, draagt alleen de man een helm (dat zegt dus al iets over de verschillende posities!)

Terwijl Claudia naar de vergadering was, kon ik in het hotel even bijslapen. Daarna met de auto van de UN naar Peshawar. Erg leuk om Marcela hier te zien, ze is ook helemaal enthousiast dat ze voor het eerst in haar UNHCR-carriere bezoek krijgt vanuit Nederland. Marcela woont in een groot huis in de wijk University Town. Het huis is zo groot dat ze een gedeelte ervan helemaal niet gebruikt. Het huis wordt dag en nacht bewaakt. Het leuke van het huis is dat er een ommuurde tuin bij is waar we ’s morgens lekker ontbijten en waar je dus gewoon in je korte broek en hemdje kunt rondlopen zonder dat iemand daar aanstoot aan heeft.

Provocerend vrouwelijk in restaurant met gescheiden ruimtes

’s Avonds zijn we in een restaurant gaan eten met wat collega’s en bevriende expats. Natuurlijk moest ik wel netjes gekleed, dus wijde broek, en een lange tuniek, en daarover een sjaal die vooral de vorm van je borsten moet verbergen. In het restaurant zijn 2 gescheiden gedeeltes: één voor de mannen, en één voor de families. Dus als de mannen een keer hun vrouw & kinderen uit eten nemen (wat zelden gebeurt), dan zitten ze in dat aparte, leinere gedeelte. Aangezien wij met een nogal grote groep waren, mochten wij dit keer in het mannengedeelte zitten. Bijzonder om die mannen in groepjes aan tafels te zien zitten. Ze zagen er niet uit alsof ze het heel gezellig hadden.
Ik vond het leuk om collega’s van Marcela te ontmoeten en zo meer te horen over het werk en leven hier in Peshawar en omgeving. Er is bijvoorbeeld een vrouw, Sacha, waarover Marcela heeft verteld dat zij voorheen man was. Marcela heeft me uitgelegd dat transsexualiteit hier wel min of meer geaccepteerd is, maar homosexualiteit helemaal niet. Dus dan is ombouwen wellicht een oplossing. Nogal radicaal maar goed. ’t Was grappig om te zien hoe Sacha echt bijna provocerend vrouwelijk zat te zijn: constant met haar handen door haar haar, redelijk uitdagend gekleed. Het is kennelijk alom bekend in Peshawar dat zij omgebouwd is, maar zelf doet ze alsof ze altijd al meisje is geweest. Eigenlijk ook wel erg triest om zo te moeten leven. Het schijnt dat ze nauwelijks nog contact heeft met haar vader want die is zijn enige zoon verloren en kan dit niet accepteren.

Drie dollar om Pakistan te verlaten

Zaterdag ben ik met Marcela en Peter naar Saddar geweest. Peter is een collega van Marcela die sinds ruim een maand in Pakistan is en bij UNHCR repatriation doet. Net deze week is bekend geworden dat binnenkort een groot aantal kampen langs de grens met Afghanistan gesloten moeten worden uit veiligheidsoverwegingen. Ik weet niet of dit speciaal iets te maken heeft met de aanslagen in Londen maar volgens mij zijn vooral de kampen langs de grens berucht om de invloed die de Taliban daar uitoefent. In ieder geval heeft de Pakistaanse regering besloten dat die kampen gesloten moeten worden. Voor eind augustus moet dit geregeld zijn. Peter en zijn medewerkers hebben maar liefst 3 weken de tijd gekregen om 104.000 vluchtelingen terug te sturen. Nou ja, terug naar Afghanistan is niet verplicht, ze mogen ook in Pakistan blijven. Maar dan vervallen de voorzieningen die zij als vluchteling ontvangen en ze moeten sowieso weg van de plek waar ze al die tijd gewoond hebben, en dat is volgens mij zo’n 25 jaar (want ze zijn uit Afghanistan weggegaan toen de Russen binnenvielen). Om de Afghanen te stimuleren om terug te gaan, krijgen ze maar liefst tussen de 3 en 12 $! Nou, dat wordt vast een succesverhaal! Peter weet al dat dit hoogstwaarschijnlijk niet gaat lukken want 3 weken is echt veel te weinig tijd, maar de hoge bazen zeggen dat het moet. Ik vind dat hij nog behoorlijk relaxed overkomt ondanks deze stress-opdracht die hij opgelegd heeft gekregen.
In Saddar hebben we verschillende stoffenwinkels bezocht. Ik heb een mooie stof uitgezocht en laat daar mijn eigen setje (nee, geen burqa; gewoon een tuniek en sjaal) van maken. Heb ondertussen natuurlijk wel al veel vrouwen in burqa gezien. Afschuwelijk! Ik ben elke keer weer geschokt. Er is helemaal niets menselijks meer te zien aan vrouwen in burqa want je ziet echt niets door dat roostertje wat ze voor hun gezicht hebben. De vrouwen zien zelf overigens ook nauwelijks iets waardoor er redelijk veel ongelukken gebeuren. Ze zien niet waar ze lopen en ook niet goed of ze veilig de weg over kunnen steken. En het lijkt me zo warm! Ik zweet me al een ongeluk in m’n dunne tuniekje, maar zij dragen onder die burqa ook nog een laag kleding (want thuis hoeven ze de burqa niet aan maar moeten natuurlijk nog steeds wel netjes bedekt zijn).

’s Avonds hebben Marcela en ik gegeten in de Khan Klub. Een 200 jaar oud hotel waar heerlijk Afghaans eten wordt geserveerd. Op de grond liggen tapijten en je zit op kussens aan lage tafeltjes. Echt een bijzondere sfeer. Die tapijten worden trouwens geweven door vrouwen, of soms meisjes nog, die dagelijks opium gebruiken om de pijn van het weven te onderdrukken. Treurig. Ik had thuis al in een boek gelezen dat in deze regio volop papavers worden geteeld voor opium. En vandaag hoorde ik dat de hash uit Pakistan bekend staat om z’n goede kwaliteit. Pakistan is kennelijk één van de grootste leveranciers van drugs aan Europa.

Varkensvlees & bikinis

Zondag was het zowaar lekker weer. En met lekker bedoel ik dan niet zo heet. Dus we konden echt in de zon zitten en zijn gaan zwemmen bij de American Club. Dat is de enige plek in Peshawar waar je in bikini rond kunt lopen, alcohol en varkensvlees kunt krijgen etc. Er zijn veel Amerikanen in Peshawar; officieel werken zij voor het Amerikaanse consulaat en regelen visa etc. Maar in werkelijkheid zijn ze daar omdat ze op zoek zijn naar Osama (waarvan hier duizenden look-a-likes rondlopen want zo’n 75% van de mannen draagt een shalwar kamiiz en een baard). ‘k Denk eerlijk gezegd niet dat het ze gaat lukken om hem te vinden...
’s Avonds zijn we met 2 Pakistaanse collega’s van Marcela, Saima en Zubair, naar de smuglers market geweest. Op deze markt is alles alles te koop wat je bijvoorbeeld in Nederland ook kunt krijgen: televisies, computers, digitale camera’s, mobiele telefoons, goud, kleding, allerhande electrische apparaten etc. En die spullen zijn allemaal via Afghanistan naar Pakistan gesmokkeld. Aangezien het een heel grote markt is, leek het me moeilijk om deze markt voor de overheid geheim te houden. Saima en Zubair vertelden dat de regering wel op de hoogte is van deze praktijken, maar er niets tegen kan doen. Elke provincie in Pakistan heeft namelijk een eigen bestuur, en de mensen die zeggenschap hebben in de provincie Peshawar verdienen goed geld aan deze smuglers market.

Gelukkig getrouwd?

Na het bezoek aan de markt zijn we thee gaan drinken bij Zubair thuis. Zubair woont nog bij zijn ouders, en zal hier waarschijnlijk blijven wonen aangezien hij de oudste zoon is. Hij komt uit een welgestelde familie (zoals alle Pakistanen die voor UNHCR werken want dat zijn de enigen die de kans hebben gekregen om te studeren) maar de leefregels zijn nog behoorlijk traditioneel. We kregen foto’s te zien van de verloving van Zubair. Dat was in februari 2004. Op die dag heeft Zubair voor het eerst zijn toekomstige vrouw ontmoet. In het fotoalbum waren tientallen foto’s van zijn verloofde in verschillende poses. Haar gezicht zat DIK in de make-up; er was 1 foto van haar zonder make-up en ik had in eerste instantie niet in de gaten dat dit dezelfde vrouw was. Zonder make-up was ze overigens veel mooier naar mijn mening. Na de verloving heeft Zubair zijn toekomstige vrouw niet meer gezien, hij moet wachten tot december als hij met haar gaat trouwen. En dan maar hopen dat ze in de loop van de tijd ontdekken dat ze bij elkaar passen en elkaar echt leuk vinden. Ouders en familie besluiten in Pakistan met wie je gaat trouwen. Daarbij gaat het niet om gevoelens van liefde natuurlijk, maar om geld en de goede naam van een familie. Dat deze regeling uiteindelijk geen gelukkige huwelijken oplevert blijkt wel uit het verhaal dat ik vandaag hoorde dat zeker 65% van de vrouwen een minnaar heeft terwijl ze getrouwd is.

Bij Saima thuis waren we uitgenodigd voor het eten. Saima is de directe assistent van Marcela. Ze is een heel klein, maar heel pittig vrouwtje. Ze straalt zoveel autoriteit en zelfvertrouwen uit alsof ze een man van 2 meter lang is. Saima is 27 jaar oud dus het wordt hoog tijd dat zij gaat trouwen. Er zijn inmiddels al verschillende aanzoeken geweest maar Saima heeft zo haar wensen: ze wil graag blijven werken (wat heel weinig Pakistaanse echtgenoten toestaan), blijven autorijden en ze wil niet naar het buitenland verhuizen want ze is het oudste kind dus ze wil in Pakistan blijven om voor haar familie te kunnen zorgen. De moeder van Saima is akkoord met de ‘eisen’ die Saima stelt (haar vader is overleden), maar haar ooms vinden vooral dat het de hoogste tijd is dat zij trouwt dus vinden dat ze niet zo kritisch mag zijn. Gisteren tijdens het eten vertelde ze dat ze een aanzoek heeft gehad van een oude vriend die momenteel in de USA studeert en zich in haar wensen kan vinden. Marcela vertelde achteraf dat Saima aan de ene kant helemaal blij opgewonden is, maar aan de andere kant ook heel erg onzeker want hoe ga je eigenlijk met een man om en hoe zal het zijn als hij haar voor het eerst naakt ziet etc. Marcela heeft haar ervan verzekerd dat deze angst niet betekent dat dit niet de goede man voor haar zou zijn, maar dat ook Westerse vrouwen over dit soort dingen onzeker zijn. Dus min of meer op advies van Marcela heeft Saima hem laten weten dat ze geïnteresseerd is en inmiddels zijn de ‘investigations’ begonnen. Er wordt door beide families uitgebreid onderzoek gedaan: hoe gedraagt hij zich, welke opleiding heeft hij gedaan, wat voor werk doet hij nu, drinkt hij alcohol, gebruikt hij drugs, uit welke familie komt hij etc. Saima is nu in afwachting of haar familie hem goed zal keuren. Als dat het geval is, kunnen zij zich waarschijnlijk in december met elkaar verloven.

Een kater & een laken

Vandaag ben ik met Zarin en een vriend van hem naar the Old City van Peshawar geweest. Zarin en zijn vriend zijn afkomstig uit de Kalash valley, in het noorden van Pakistan. In deze streek wonen Pakistanen die geen geloof aanhangen, of misschien wel een geloof, maar geen bekend geloof zeg maar. Toen Marcela in Nederland was, heeft ze me foto’s laten zien van haar bezoek aan de Kalash valley. Mensen in fel gekleurde kleding, mannen en vrouwen die met elkaar praten en gewoon met elkaar om kunnen gaan (ik bedoel met ‘gewoon’ zonder de stricte gedragscodes die de Pathanen moeten opvolgen). Echt iets anders dan Peshawar en omgeving. Met Zarin en nog een aantal toeristen vertrek ik woensdag richting Kalash valley. Maar vandaag dus de tour door the Old City. Marcela had me aangeraden om daar wel mijn hoofd te bedekken (wat ik eerder nog niet heb gedaan) aangezien er veel traditionele mensen in the Old City wonen. Dus gewapend met een doek bijna zo groot als een laken, zijn we vanochtend vroeg vertrokken. Zarin en zijn vriend (die ik maar even de chauffeur zal noemen want ik weet zijn naam niet) hadden gisteren alcohol gedronken samen. Dat was bij de chauffeur kennelijk niet zo goed gevallen (of hij had gewoon te veel op) want hij klaagde steeds dat hij zich niet lekker voelde en eigenlijk wilde kotsen. Dus terwijl we onderweg waren, zette hij de auto stil, hing zijn hoofd uit het raampje, en trok ‘m vervolgens teleurgesteld weer terug omdat het weer niet lukte om te kotsen. Hij beleefde dus zware tijden in the Old City, speciaal op die plaatsen waar stukken vlees aan haken hingen. De geur van dat vlees deed hem echt geen goed. Mij ook niet trouwens. Op die momenten was ik even blij met mijn ‘laken’ dat ik voor m’n neus kon houden tegen de geur. Maar verder............., wat een gedoe. Elke keer gleed de doek van m’n hoofd, of hing niet netjes voor m’n borsten. Ik trek met mijn blonde haar toch al enorm de aandacht en zo’n gevecht met die doek draagt er niet echt toe bij dat ik me lekker comfortabel voel. Anyway, ik vond the Old City echt geweldig. Al die kraampjes met groenten, kruiden etc. Er zijn winkeltjes waar in enorme kannen thee wordt klaar gemaakt; op andere plekken worden maaltijden bereid en op straat verkocht. En ergens daartussen een oude Hindi-tempel. Zoveel te zien; ik wil daar zeker nog een keer terug.

En nu ben ik dus op het kantoor van UNHCR. Fijn om even te kunnen internetten, en sowieso om over m’n avonturen te kunnen mailen. Ik hoop dat uit mijn verhaal een beetje duidelijk is geworden dat Pakistan nogal bijzonder is in allerlei opzichten. Erg fascinerend in ieder geval.