Rondreis IJsland: Skaftafell en Jökulsárlón

Op deze zesde dag van onze groepsreis rond IJsland bereiken we één van 's lands grootste nationale parken, Skaftafell. Het is een uniek en bebost natuurgebied tussen de zandvlaktes en gletsjers, dat ook een deel van de Vatnajökull omvat. Hier kiezen sommigen voor een natuurwandeling. De geoefende wandelaars maken een gletsjertocht. Die middag kunnen we, dankzij het zonnige weer een boottocht maken tussen de ijsbergen op het beroemde gletsjermeer Jökulsárlón, een unieke ervaring.

Nationale parken

IJsland herbergt een paar schitterende nationale parken. De grootste en bekendste zijn Landmannalaugar, Thingvellir en Skaftafell in het zuiden en het Jókulsárgljúfur nationale park (met de canyons van Ásbyrgi en de waterval Dettifoss) en Myvatn in het noorden. In deze gebieden gelden nog strengere regels om de natuur in haar oorspronkelijke staat te behouden dan elders. Zo is het verboden om buiten de officiële campings te overnachten, rijden en wandelen alleen toegestaan op de gemarkeerde paden en sommige tochten zijn slechts mogelijk onder leiding van een gids. Dat geldt bijvoorbeeld voor de gletsjertochten per sneeuwscooters over de Vatnajökull en gletsjerwandelingen op de uitlopers hiervan. De boetes zijn hoog voor wie betrapt wordt op overtreding. Gidsen prenten dit altijd heel goed in bij de deelnemers.

Skaftafell

Dit nationale park aan de voet van de Vatnajökull is in 1984 sterk uitgebreid met een deel van de gletsjer en heeft nu een oppervlakte van 1700 km². Het gehele park is een aaneenschakeling van ogenschijnlijk onmogelijke natuurcontrasten. Torenhoog oprijzende bergen, imposante gletsjers, ravijnen met heldere beekjes en prachtige watervallen, berkenbossen, een wilde bloemenpracht en een weelderige vegetatie. De bus brengt ons naar het informatiecentrum aan de voet van de gletsjertong Skaftafellsjökull. Hier zijn, behalve een camping en een hotel, ook een restaurant, shop en een filmzaal gevestigd. In de laatste wordt een indrukwekkende documentaire vertoond over de laatste grote uitbarsting van de Grimsvötn-vulkaan onder de gletsjer in 1996.

Hier verdelen we ons in twee groepen. De ene groep maakt zonder begeleiding de wandeling door het natuurpark, langs de watervallen, richting een uitzichtpunt vanwaar de enorme gletsjertong van de Skaftafellsjökull goed te zien is tussen de grillige berghellingen. Op de route, die goed gemarkeerd is en anderhalf uur duurt en ook voor de minder geoefende wandelaars goed te doen is vanwege de langzame stijging, komt men langs de meest elegante waterval in dit gebied, de Swartifoss ( 'zwarte waterval'). Deze stort zich over een muur van symmetrische basaltzuilen, die lijken op indrukwekkende orgelpijpen.

De vegetatie in Skaftefell is enorm toegenomen sinds het grazen niet meer is toegestaan in dit nationale park. De grond aan de voorkant van de morenen wordt steeds meer begroeid. Planten, struiken en bomen die elders in dit gebied nauwelijks te vinden zijn komen hier steeds vaker voor op de hellingen. Het gebied mag zich verheugen in een veel milder klimaat dan elders op IJsland, omdat het wordt beschut door de hoogste bergtoppen van het land (rond de 1400 m. hoogte + 500 m. ijs) op de Vatnajökull.

Gletsjerwandeling

Samen met een IJslandse en Nieuwzeelandse gids maakt het grootste deel van onze groep een tocht over één van de vele gletsjertongen. De bus brengt ons naar de uitloper van de Svínafellsjökull. Deze valleigletsjer die ten oosten van de landtong Skaftafellstunga naar beneden glijdt wordt in het oosten begrensd door een berg, die tot halverwege de vorige eeuw nog omsloten werd door deze twee gletsjertongen. Toen de discussie over de opwarming van de aarde nog geen 'hot' item was, zag men hier al de gevolgen. De meren en grote kloven met bergen puin, gruis en rotsblokken die het einde van de gletsjers markeren waren decennia geleden nog met ijs bedekt. Onze groep moet een langere wandeling maken naar het begin van de gletsjer dan vroeger nodig was.

De groep wordt verdeeld over beide gidsen. We binden onze stijgijzers met punten onder en krijgen een prikstok uitgereikt. We krijgen een intensieve uitleg over de regels tijdens de tocht. Nogmaals wordt duidelijk gemaakt dat we de gids moeten blijven volgen. Hij kent de gevaren. Tijdens de anderhalf uur durende wandeling, een enerverende ervaring, wordt ons gewezen op die gevaren. We lopen op een gletsjertong van 50 m. dikte! We passeren vele spleten en hobbelige gedeeltes waar de ijzers goed van pas komen. Hier en daar steken bergjes puin uit het ijs: morenen die door de kracht van het ijs omhoog worden gedrukt. Steentjes die we in een diepe, smalle spleet gooien, hoor je pas na een tijdje in de diepte in het water vallen. De ijsmassa beweegt met een snelheid van twee meter per dag, zonder dat wij daar iets van merken of horen. Bij spleten en kloven hoor je in de diepte het smeltwater stromen. Verder is het onheilspellend stil op deze grijze ijsvlakte. Na de tocht worden we weer met de bus naar het informatiecentrum vervoerd, waar we na een korte lunchpauze onze rondreis hervatten richting het bekende ijsmeer Jökulsárlón, zo'n 50 km. verderop langs de ringweg.

Het ijsmeer Jökulsárlón

Eerste kennismaking
Vlak voor aankomst op de parkeerplaats bij dit ijsmeer weet de chauffeur een mooi uitzichtpunt vanaf een heuveltje langs de ringweg waar we een schitterend overzicht hebben over de Jökulsárlón. Enorme ijsbergen drijven aan de westkant van het meer dicht op elkaar. Af en toe hoor je een doffe dreun: een ijsberg breekt in tweeën. Hier is een boottocht te gevaarlijk. Behalve dat deze grote ijsbrokken plotseling in tweeën kunnen breken, kunnen ze ook door de zwaartekracht ineens kapseizen.

Ontstaansgeschiedenis
Dit ijsmeer ligt links, pal naast de ringweg, dat door een smalle strook land wordt gescheiden van de oceaan. Het is enkele vierkante kilometers groot, waarvan alleen op het het zuidelijkste gedeelte, het verst van de gletsjer, boottochten mogelijk zijn. De ijsbergen zijn afkomstig van de 20 km. brede gletsjertong Breidamerkurjökull, die 5 m. per dag het meer inglijdt. Door het voortdurend afkalven van deze tong ontstaan de prachtig gevormde metershoge ijsbergen die in deze lagune ronddrijven. De zon veroorzaakt prachtige kleureffecten, van diepblauw tot felwit. Door het langzaam smelten worden de ijsformaties geleidelijk kleiner en hebben een jaar nodig om via het verbindingskanaal onder de brug over de ringweg de oceaan te bereiken. Daar zie je nog veel kruiend ijs langs of op het zwarte lavastrand. De lagune is in de jaren dertig van de vorige eeuw ontstaan, doordat ook deze (grootste gletsjertong van de Vatnajökull) zich door het warmer wordende klimaat verder terugtrok. Waar nu het ijsmeer is lagen vroeger de eindmorenen van de gletsjer.

Boottocht
Per amfibievoertuig maken wij die middag een tocht van een half uur op het gedeelte van het meer waar de minste ijsformaties drijven (zie foto inleiding). Zwemvesten zijn verplicht. Door het stralende weer wordt er heel wat gefotografeerd en gefilmd. Bij mistig weer varen de boten niet uit. Wij hebben dus veel geluk. De boot wordt voorafgegaan door een sloep die de route uitzet, ruimschoots om de ijsbergen heen. Slechts 10% van een ijsberg is zichtbaar boven water. Het meer is dan ook 200 m. diep en het water staalblauw, maar ijskoud. We krijgen aan boord kristalheldere ijsklompjes aangereikt, afkomstig van 1000 jaar oud ijs van de gletsjer. Na de boottocht steken we de ringweg bij de brug over naar het unieke strand van dit gedeelte van de oceaan. Hier en daar liggen grote en kleine ijsbrokken te glinsteren op het zwarte lavazand. Dit zand is een prima schoonmaakmiddel: vieze handen, wrijf ze in met lavazand en schoon zijn ze! Het is niet verwonderlijk dat in deze bijzondere natuurlijke en onbewoonbare omgeving veel vogels hun broedplaatsen hebben, zoals opvallend veel noordse sterntjes. Deze worden erg agressief als je hun nesten nadert. Aan het eind van deze enerverende dag vertrekken we richting de kustplaats Höfn, waar we overnachten. © 2008 - 2010 Staal, gepubliceerd in Reisverhalen (Reizen en Recreatie) op 23-09-2008, laatst gewijzigd op 30-12-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Staal is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Noord-Europa, IJsland: IJsland kwam de laatste tijd steeds negatief in het nieuws vanwege de bankencrisis. Maar IJsland is meer dan dat. Het heeft een overweldigende natuur met vulkanen, geisers en gletsjers…
• Goedkope vakantie: IJsland: IJsland is getroffen door de kredietcrisis. Het land heeft te kampen met hoge schulden. Daardoor is de koers van de IJslandse Kroon sterk gedevalueerd. Dat heeft veel nadelen voor…
• IJsland, gletsjers, geisers en grote watervallen: IJsland is nou niet zo’n bestemming waarvan je zegt; hé, laat ik eens naar IJsland gaan. Behalve dat het er meestal koud is, is het ook een dure bestemming.…
• Soorten vakanties: Vakantie, voor iedereen is dit een ander begrip. De een gaat volledig voor zon, zee en strand, terwijl de ander liever een cultuurvakantie doet. Of een rondreis, een fietsvakantie en natuu…
• Koers van de IJslandse Kroon: De IJslandse Kroon is de munteenheid van IJsland. Dit munt geldt als wettig betaalmiddel voor het Noord-Europese eiland gelegen in de wateren van de noordpool. Dit artikel gaat…

Bronnen en/of referenties

• www.ijsland.boogolinks.nl (de grootste collectie links over IJsland)