Lesbos: Eiland van mythen en bijzondere landschappen

Lesbos, ook wel naar de hoofdstad Mytilini genoemd, is één van de vruchtbaarste gebieden van heel Griekenland. Het staat bekend om de kwaliteit van zijn olijfolie, tafelolijven en kaas. De duizenden olijfbomen zijn typerend voor het landschap van Lesbos. Aan de dichteres Sappho uit de Griekse oudheid heeft het eiland zijn associatie met vrouwenliefde te danken. We beschrijven een autotocht over het eiland vanuit de hoofdstad langs opmerkelijke historische bezienswaardigheden en landschappen.

Kenmerken Lesbos

Lesbos (Gr. Lesvos) ligt in het noordoostelijk deel van de Egeïsche Zee en is één van de grootste eilanden van Griekenland. Het ligt tussen Chios en Limnos. De zachtglooiende heuvels en bergen zijn niet hoger dan 1000 m. Lesbos heeft een goed wegennet, een internationale luchthaven, twee havens, Mytilini aan de oostkant en Sigri aan de westkant, en bootverbindingen met de buureilanden Chios en Limnos en Dikeli op het Turkse vasteland. Van de ca. 90.000 inwoners leeft een derde in de hoofdstad Mytilini, dat een sterk oosters karakter heeft. Lesbos ligt vlak onder de Turkse kust en is ruim 10 km van Turkije verwijderd. Het meest kenmerkende van het eiland zijn de duizenden olijfbomen die het een overweldigende schoonheid verschaffen. In het binnenland heersen nog rust en stilte. Hier tref je een kleine delta aan waar wilde paardjes grazen. In het westen bevindt zich het vermaarde 'Versteende Woud'. In het zuiden dringen, als overblijfselen van vroegere vulkaanuitbarstingen, twee diepblauwe baaien het land binnen, waardoor de zee alom aanwezig lijkt te zijn. In het noorden en westen rijzen steile bergen, gehuld in blauwe nevelen, op uit zee. In het oosten is de kust laag. De aantrekkingskracht van Lesbos wordt nog versterkt door de vele roemruchte middeleeuwse burchten, de schilderingen van Theophilos, de prachtige herenhuizen van Mytilini en Molyvos (Methymna) en de pastelkleurige dorpen.

De associatie van Lesbos met de vrouwenliefde

Voor veel mensen heeft Lesbos nog een speciale aantrekkingskracht. Hier immers leefde de antieke dichteres Sappho. Plato noemde haar zijn tiende muze (godin der kunsten en wetenschappen) en op mysterieuze wijze lijkt zij nog altijd aanwezig te zijn. Sappho moet een fascinerende vrouw geweest zijn, want aangetrokken door haar persoonlijkheid verzamelde zij een groep enthousiaste jonge vrouwen om zich heen die zich bezighielden met de dichtkunst. Zij werd vroeg weduwe, werd later verliefd op de zeeman Phaon, om wie zij uiteindelijk zelfmoord pleegde door van een rots in de zee bij het eiland Lefkas te springen. In haar persoonlijke lyrische gedichten bezingt zij de natuur, de liefde en de schoonheid van mensen en dingen. Sappho's verzen tonen vaak duidelijk de hartstochtelijke gevoelens die zij ook voor vrouwen kon koesteren. Omdat zij van Lesbos afkomstig is, worden deze gevoelens 'lesbisch' genoemd. Ten tijde van Sappho (7e eeuw v. Chr.) was Lesbos één van de meest geciviliseerde eilanden van de Griekse archipel.

Mytilini

De hoofdstad Mytilini ligt aan een natuurlijke haven aan de oostkust. De stad heeft talrijke hotels en appartementen. Langs de kade bevinden zich veel winkels, cafeetjes en restaurants (zie afbeelding inleiding). Direct achter de haven ligt de markt, een oosters aandoende, levendige bazaar. Op het schiereiland verrijst de imposante burcht van Gattilusi, een rijke en machtige Italiaan die gehuwd was met de zus van de Byzantijnse keizer die Lesbos als bruidsschat meekreeg. Ten noordwesten van de haven ligt een theater uit de 3e eeuw v. Chr. Het Museum van Mytilini is in een oud herenhuis gevestigd. Ten zuiden van de stad ligt midden in een prachtige olijfgaard het Theophilos Museum. Hij was de belangrijkste 'naïeve' schilder van Griekenland en leefde van 1868-1934. In het museum, dat een bezoek zeker waard is, hangen meer dan 60 schilderijen die de schilder op zijn zwerftochten door het land maakte, veelal voor niet meer dan een maaltijd.

Tocht over het eiland

In Thermi, ten noorden van Mytilini, werd de oudste nederzetting van Lesbos opgegraven. Hier bevinden zich geneeskrachtige baden. Je kunt van hier door de noordelijke bergen, die bij Mantamados beginnen, doorrijden naar Molyvos (Mithimna). Dit is een schilderachtig havenplaatsje dat onder de nog goed bewaarde Gattilusi-burcht ligt. Vrijwel alle oude huizen van Molyvos zijn nog intact en in de vaak overwelfde straatjes heerst een haast middeleeuwse sfeer. In de zomer is het er wel druk. Van Molyvos naar Petra rijd je over een mooie, hoge kustweg. Petra ligt onderaan een hoge rots en heeft een mooi strand. Op 15 augustus worden er speciale feesten gehouden. Aan de noordkust ligt het antieke Antissa onder de ruïnes van een fort, waar volgens de mythe het hoofd en de lier van Orpheus zouden zijn aangespoeld. In Gavatha is een mooi strand. Sigri is een aardig badplaatsje met een Turks fort op een laag schiereiland. Ten zuidoosten van Sigri ligt het Versteende Woud (zie afbeelding links) met bomen die tijdens het Pleistoceen door inwerking van vulkanische as en heet water versteenden en zo geconserveerd bleven, een uniek verschijnsel. Skala Eressou zou de geboorteplaats van Sappho zijn. Het dorp ligt onder een acropolis met een middeleeuwse burcht, heeft een mooi strand en je treft er de overblijfselen aan van een 5e eeuwse basilica met boeiende mozaïeken.

Kalloni aan de noordkant van de gelijknamige golf, ligt op een kruispunt van wegen. In de Golf van Kalloni worden veel sardines gevangen en in de delta graast een elders uitgestorven ras witte paardjes. Ten zuidoosten van Kalloni liggen de opvallende zoutpannen waar nog actief zout gewonnen wordt uit zeewater. De buitenste pannen zijn rijk aan exotische vogels als flamingo's, witte reigers en zwarte ooievaars (zie afbeelding rechts). Enkele kilometers ten westen van Kalloni ligt het klooster Limonos, waarvan de bibliotheek één van de belangrijkste van Griekenland is en 450 middeleeuwse manuscripten bevat. Het klooster beschikt verder over enkele musea, een bejaarden- en weeshuis, uniek voor Griekenland. Het binnencomplex van het klooster is volgens een eeuwenoude traditie verboden voor vrouwen. De middeleeuwse kloosterkerk bij Ayiassos, in de richting van de Golf van Iera bij de berg Olympos, trekt veel pelgrims op haar grote feest op 15 augustus. In het plaatsje zijn pottenbakkerijen en weverijen. Vanaf Plomarion heb je vanaf de kustweg langs de Golf van Iera richting Mytilini prachtige uitzichten en mooie strandjes.