Samos: Grieks eiland met een antiek verleden

Het door de natuur rijk bedeelde eiland Samos ligt voor de kust van West-Turkije. Samos-stad en vooral Pythagorio zijn nogal toeristisch, maar er zijn op Samos ook veel mooie, stille strandjes te vinden. Het groene eiland herstelt zich van de grote bosbranden van 2000 en 2010. Met zijn vele vissers- en bergdorpjes leent Samos zich goed voor uitstapjes: per fiets, motor, huurauto of zeilboot. We beschrijven een rondrit om het eiland met de overblijfselen uit de oudheid.

Kenmerken Samos

Samos is na Lesbos en Chios het grootste van de Noord-Egeïsche eilanden. De zeestraat die het scheidt van het Turkse vasteland is op het smalste punt slechts 2 km breed. Het eiland is maximaal 45 km lang en 20 km breed en er wonen ruim 30.000 mensen. Salamis ligt aan de scheepsroutes Piraeus-Samos en Samos-Rhodos. Er zijn ook verbindingen met Chios. Vanuit Kokkaria en Pythagorion varen boten naar Kusadasi, vanwaar je een dagtocht naar Ephese, het belangrijkste archeologische gebied van Turkije, kan maken. Pythagorion is ook de internationale luchthaven voor chartervluchten. Het vliegveld is berucht vanwege valwinden, reden waarom vluchten nogal eens geannuleerd worden. Behalve hotels in Vathy, Kokkari, Karlovasi en vooral in en om Pythagorio zijn er ook legio pensions, zoals bijvoorbeeld in Iraeon, Pyrgos en Marathokampos. Sinds de oudheid is Samos bekend om zijn heerlijke wijnen. De laatste jaren wordt Samos steeds populairder onder vakantiegangers. Het landschap van het eiland is schitterend: hoge, groen beboste bergen die naar een diepblauwe zee aflopen en een kust met veel fjordachtige baaien waar vaak prachtige zandstranden liggen (zie afbeelding inleiding). De dorpen liggen verspreid over het hele eiland, behalve in het onbegaanbare westen, waar de berg Kerkis tot bijna 1500 m oprijst en in het centrum waar de Ambelos, de Wijnberg ligt (1140 m). Er loopt een vrij goede rondweg over Samos. Daarnaast zijn er vele binnenwegen.

Van Samos-stad naar Pythagorio

De eilandbussen vertrekken vanuit de hoofdstad Samos-stad. De stad werd pas in de 19e eeuw rond de haven aangelegd toen de piraterij ten einde liep; het vormt een geheel met het oudere Vathy dat meer tegen de heuvels op ligt. Vathy heeft een mooi plein en pittoreske straatjes. Hoe hoger je naar boven klimt, des te mooier wordt het uitzicht over de blauw-, turquoise- en indigokleurige baai van Samos. In de richting van de haven ligt het Archeologisch Museum, waar je voornamelijk vondsten vindt uit het Hera-heiligdom (Gr. Iráeon) aan de zuidkust, dat haar bloeitijd beleefde in de 6e eeuw v. Chr. Vanuit Vathy kun je een aantrekkelijk uitstapje maken naar het Zoödochos Piyi-klooster in het oosten en Ayia Zoni. De hoofdweg van Vathy naar Pythagorio in het zuiden loopt via Tris Ekklesíes (Drie Kerken). Hier rijden veel bussen en je zou de rit alleen al moeten maken vanwege het prachtige landschap. Na Tris Ekklesíes slingert de weg door een adembenemend mooi bergland naar beneden om uit te komen in het schilderachtige haventje van Pythagorio. Hier zijn op de kade veel eetgelegenheden. Het is genoemd naar zijn illustere burger uit de oudheid, de grote wijsgeer en wiskundige Pythagoras, die hier in 582 v. Chr. werd geboren. In die tijd was Samos een machtig eiland en werd beheerst door de tiran Polykrates die, zoals zoveel grote Griekse heersers, de kunsten en de wetenschappen bevorderde. Uit deze tijd stammen de resten van de oude stadsmuren die 7 km lang waren en over 35 torens beschikten. Men ziet ook nog de fundamenten van de enorme havenpier (zie afbeelding hierboven).

De antieke omgeving van Pythagorio

Op de heuvel aan de zuidoostkant van Pythagorio staat de Metamorphosis-kerk en de burcht van Logothesis. Deze heuvel is bezaaid met neolithische scherven, die afkomstig zijn van een prehistorische stad die daar lag. Wanneer je Pythagorio aan de noordkant verlaat kom je bij het antieke theater. Van hieruit leidt een pad naar de wereldberoemde 'Watertunnel van Eupalinos'. Deze in de 6e eeuw v. Chr. gebouwde aquaduct is ca. 1,75 m hoog en breed en heeft twee ingangen (zaklantaarn meenemen). Iets verder liggen de oude stadsmuren van het antieke Samos. Ten westen van Pythagorio strekt zich een uitgebreid zand- en kiezelstrand uit. Hier vind je het heiligdom van de godin Hera, het Heraion (zie afbeelding links). Deze godin was hier volgens de mythe geboren en bracht hier haar wittebroodsweken van 300 (!) jaar door met Zeus. De tempel werd verwoest en de resten liggen nu verspreid over het terrein. Samos' heerser Polykrates gaf toen opdracht om de grootste tempel van de wereld te bouwen om daarmee de grote Artemis-tempel in Ephese aan de overkant de loef af te steken. Maar het bouwwerk van 112 bij 55 m bleef onvoltooid. Er resten nu alleen nog het fundament en enkele zuilen.

Langs de noord- en zuidkust

Langs de grotendeels steile noordkust met spectaculaire uitzichten kom je vanuit Samos-stad in het havenplaatsje Kokkari. Halverwege ligt rechts van de weg bij het kerkje van Ayia Paraskevi, een vroeg-christelijke doopkapel. Iets verder tref je een mooi strand aan. Voorbij Kokkari kun je helemaal langs de noordkust naar Karlovasi rijden, waar tussen kersen- of notenbomen en platanen soms heerlijke stranden opdoemen, ondermeer bij Tsamadon en Ayios Konstantinos. Voorbij Avlaki volgt links een afslag naar Vourliotes, een centrum van de wijnbouw. Hier liggen twee kloosters. Je kan nu dwars door de wijngaarden naar Marathokambos, waar je een schitterend uitzicht hebt over de hele zuidkust. Dit uitzicht wordt echter overschaduwd door de troosteloze aanblik van de gevolgen van de grote bosbranden begin augustus 2010, waarbij vele hectares bos in vlammen opgingen en honderden vakantiegangers werden geëvacueerd. Pirgos, Koumaradei en Spatherei en het gebied rondom Pagondas hebben in 2000 al te leiden gehad van grote bosbranden.