Vakantiebestemmingen Zwitserland: Tessin

Dorpen met leistenen huizen in groene rivierdalen en zonovergoten meren in een imposant bergdecor. Of een glas Tessiner Merlot, gedronken aan een stenen tafel in de tuin van een 'grotto', zo'n ouderwetse herberg. Dit zijn karakteristieke beelden van Tessin of Ticino, een Zwitsers kanton met Italiaanse sfeer. Een goedkope vakantiebestemming is het niet, maar de kwaliteit van service en voorzieningen is hoog. Verder heeft Tessin prima openbaar vervoer, maar weinig culturele bezienswaardigheden.

Kenmerken Tessin

Tessin of Ticino in het Italiaans, is het zuidelijkste puntje van Zwitserland en wordt omgeven door Italiaans grondgebied. De invloeden van het buurland zijn duidelijk merkbaar, in de taal, de cultuur en op de menukaart. De belangrijkste troeven van Tessin zijn het subtropische klimaat, de meren en het spectaculaire berglandschap (zie kaart rechts). Bovendien heeft de streek een heel eigen karakter, dat vooral terug te vinden is in de dorpen in de dalen. We beschrijven de leukste uitstapjes op en rond de meren en wandelingen in de bergen en valleien. In Zwitserland gebeurt veel op het gebied van natuur- en milieubescherming. Ook in het toerisme stimuleert men milieusparende activiteiten, zoals wandelen, fietsen en 'agriturismo', vakantie in een landelijke omgeving. Verder probeert men toeristen uit de auto te houden met een goed vervoersnet van treinen, bussen en boten. Autotochten worden in de smalle rivierdalen afgeraden, omdat de wegen en kleine parkeerplaatsen in de dorpen snel verstopt raken. Bovendien kunnen de vaak steile kronkelwegen en het Italiaanse temperament van veel Zwitserse automobilisten het rijplezier flink bederven. Openbaar vervoer is niet goedkoop, maar de diverse passen van het Swiss Travel System bieden flinke kortingen.

Mondaine en mediterrane meren

Zowel het Meer van Lugano als het Lago Maggiore liggen deels in Zwitserland en deels in Italië en worden omringd door dichtbeboste berghellingen, waar pittoreske dorpjes tegenaan kleven. De palmen en exotische bloemenpracht aan de boulevards getuigen van het grote aantal zonuren in dit gebied. Geen wonder dat de meren al van oudsher een geliefde vakantiebestemming zijn. Hieraan herinneren vooral in Lugano en Locarno nog tal van villa's en parken. Omdat stranden aan de steile oevers ontbreken, ben je voor zonnen en zwemmen vooral aangewezen op de strandbaden (lido's) in Lugano, Melide, Caslano en Bissone en aan het Lago Maggiore in Ascona, Locarno en Brissago. Ze hebben een bewaakt strand of ligweide, kleedhokjes en douches, vaak een restaurant en soms zwembaden en een kinderbad. Bij de lido's kan in het meer gezwommen worden. Verder bestaat het vertier vooral uit waterfietsen, varen met een electromotorboot en rondvaarten. Vanaf de kades vertrekken regelmatig rondvaartboten voor korte trips of tochten van een halve of hele dag, waarbij onderweg plaatsen en bezienswaardigheden bezocht worden.

Het meer van Lugano

De volgende plaatsen en bezienswaardigheden aan het meer zijn leuk voor een uitstapje en bereikbaar per boot:

• Lugano is een sfeervolle, tikje mondaine stad die steil tegen de heuvel is aangebouwd. Het oude centrum met
  
  Blik op Lugano en Monte San Salvatore
  trapstraatjes, restaurants en terrassen is aardig om wat rond te wandelen, zeker als er markt is. Ook op de met platanen omzoomde promenade aan de meeroever is het meestal gezellig druk. Vanuit Lugano kun je per kabelbaan naar Monte Brè of de Monte San Salvatore, twee toppen van ruim 900 m hoog met een prachtig uitzicht en goede wandelmogelijkheden.
• Wat verder richting Italië ligt Gandria, een schilderachtig plaatsje met tegen de rotsen gestapelde houten huizen, getooid met kleurige geraniums. Je kunt van het uitzicht genieten op één van de 'hangende' terrassen. Op de tegenoverliggende oever brengt het douanemuseum het smokkelgebeuren en de bestrijding daarvan in beeld met wapens, uniformen, (valse) paspoorten en een demonstratie van het opsporen van verborgen smokkelwaar in auto's.
• Ook Morcote is een sfeervol en mooi gelegen plaatsje aan het meer. Het Parco Scherrer, een park met een verzameling kunstwerken uit de hele wereld temidden van cypressen en eucalyptusbomen, biedt prachtig uitzicht op het meer. De sfeervolle kerk Madonna del Sasso, boven Morcote, is te bereiken via 400 traptreden.
• Aan de zuidoostkant van het meer van Lugano ligt de Monte Generoso, één van de hoogste toppen in Tessin (1704 m) met, bij helder weer, een adembenemend panorama. De top is vanuit het plaatsje Capolago in drie kwartier bereikbaar met de tandradbaan.
• Twee dorpen aan de zuidkant van het meer, Meride en Riva San Vitale hebben elk iets aparts. Meride is een mooi voorbeeld van landelijke bouwkunst met authentieke boerenhuizen, verbonden door sierlijke poortjes en overwelfde trapstraatjes. In Riva is een doopvont uit de 5e eeuw in een kapel met fraaie muurschilderingen de belangrijkste bezienswaardigheid.

Lago Maggiore

Locarno en Ascona zijn de belangrijkste Zwitserse plaatsen aan het Lago Maggiore. Eigenlijk vormen ze één stad, die door de delta van de rivier de Maggia in tweeën gedeeld wordt. Ook hier proef je de glorie van weleer, die eens per jaar in augustus herleeft tijdens het filmfestival van Locarno. Dan is de Piazza Grande één grote openluchtbioscoop en stroomt de internationale filmwereld toe. De charmes van Locarno zijn het oude centrum en de bloemrijke promenade aan het meer, waar altijd een levendige drukte heerst. Op de Piazza Grande in het hart van de stad lokken gezellige terrassen na een wandeling onder de arcaden en langs statige patriciërshuizen, die achter de gevels vaak mooie patio's verbergen. Twee ervan, de Casa Rusca en de Casa del Negromante zijn van binnen te bezichtigen, evenals het Castello Visconti, de resten van een middeleeuws kasteel waar vooral fresco's en archeologische vondsten de aandacht verdienen. In de bovenstad is het kloostercomplex Madonna del Sasso een bezoek waard. Het is zowel lopend (een flinke klim) als met de kabelbaan bereikbaar en biedt een weidse blik over de stad en het meer. Nog mooier wordt het als je de gondel en de stoeltjeslift neemt naar de top van de Cimetta (1671 m).

Ascona is kleiner dan Locarno en ook een aantrekkelijke verblijfplaats. Watersporters vinden er naast het lido een surf- en zeilschool waar ook boten verhuurd worden en er zijn tennisbanen en een golfcourt. De Piazza, de promenade, is ook hier het domein van flanerende voetgangers en aangenaam rustig omdat er geen weg langs loopt. Aan de kade liggen dure hotels met restaurants en terrassen. Hier vertrekt ook de rondvaartboot naar de Brissago-eilanden, waar een exotische bomen- en bloemenpracht in het milde klimaat gewoon buiten groeit (zie afbeelding inleiding). Knus is ook de 'borgo', het oude dorp van Ascona met schilderachtige steegjes en osteria's (restaurants) met aantrekkelijke binnentuinen in fraai gerestaureerde panden.

De dalen van Tessin

Ten noorden van de meren ligt, grofweg tussen de autosnelweg van Airolo naar Bellinzona en de Italiaanse grens, een waaier van rivierdalen. Eeuwenlang waren deze valleien vrijwel geïsoleerd en daarom zijn er nu nog tal van gaaf bewaarde dorpen met karakteristieke Tessiner huizen, met daken van los gestapelde leistenen. Samen met de imposante granietbrokken in de rivierbeddingen vormen deze gehuchten de charme van de valleien, die je het best wandelend kunt verkennen. De meeste dorpen in de dalen zijn bereikbaar per postbus, maar je moet er wel rekening mee houden dat de bussen vooral 's morgens (het dal in) en 's middags (terug) rijden. Hier volgt een overzicht van de mooiste dalen:

• Valle Verzasca: een nauw en woest dal met indrukwekkende brokken graniet in de rivierbedding. In Lavertezzo is
  
  een fraaie, stenen boogbrug waarvan de middenpijler op een enorm brok graniet rust (zie afbeelding rechts). Corippo is een schilderachtig dorp met stenen huizen waar de tijd heeft stilgestaan en in Sonogno aan het eind van het dal verzamelen de dagjesmensen zich op de terrassen van de souvenirwinkels waar handgeweven wolprodukten worden verkocht.
• Valle Bavona: eveneens een ruig dal met steile, begroeide rotswanden en een snelstromend riviertje, dat qua natuurschoon nauwelijks onderdoet voor het Verzascadal. De mooiste dorpen zijn Fontana en Foroglio, met een waterval en een terras aan de rivier. Aan het einde van het dal bij San Carlo gaat een gondellift naar Robiei, het beginpunt van talrijke (berg)wandelingen. Het Bavonadal is een zijtak van het Maggiadal, een brede vallei waarin de autoweg en de kerncentrales liggen. De andere zijtak is het Valle Lavizzara waar vooral het steil tegen de bergwand gebouwde plaatsje Fusio aan het eind van het dal aardig is om even rond te wandelen.
• Val di Bosco en Val di Campo: een spectaculaire tocht per postbus over de steile bergwegen in het Boscodal leidt naar het plaatsje Bosco Gurin, het enige dorp in Tessin waar Duits de voertaal is, omdat inwoners van Wallis zich hier lang geleden vestigden. In het museum in het Walserhaus ontdek je meer over dit verleden.
• Centovalli: dit dichtbeboste dal laat zich het best ontdekken op een wandeling of vanuit de trein. Vanuit Locarno rijdt de Centovallibaan over kunstig aangelegde spoorbruggen en door tunnels en biedt soms spectaculaire panorama's.

Burchten in Bellinzona

Iets buiten het merengebied ligt Bellinzona, de hoofdstad van Tessin. Het is niet zo'n bekende, maar wel een heel charmante stad, met drie stoere middeleeuwse burchten: het Castelgrande, Castello di Montebello en het Castello di Sasso Corbaro, die onderling door vestingmuren zijn verbonden. De kastelen zijn te bezoeken, je kunt er wandelen over de muren, die een weids uitzicht bieden. Ook de oude stad zelf is aantrekkelijk, met statige pleinen, fraaie arcaden en smalle kronkelstraatjes. Bellinzona is een gezellige verblijfplaats en een goed uitgangspunt om bijvoorbeeld de dalen te verkennen.

Dit artikel is onderdeel van de special Vakantiebestemmingen Zwitserland.