Vakantiebestemmingen Polen: De Oostzeekust

Stranden, kliffen en de zee bepalen het karakter van het uiterste noorden van Polen. De meer dan 500 km lange kust vertoont een grote diversiteit die varieert van steile rotsen tot brede zandstranden. In de vallei van de Wisla liggen historische steden als Malbork met zijn imposante kruisriddervesting Mariënburg en Gdansk, dat vanwege zijn architectuur aan Amsterdam doet denken. Verscholen in de beboste delen van het binnenland liggen talloze meren, die uitnodigen voor een kano- of zeiltocht.

De kust van Pommeren

Deze streek strekt zich uit van de monding van de Odra (Oder) bij Szczecin in het westen tot de vallei van de Wisla bij Gdansk in het oosten. De Poolse naam Pomorze betekent letterlijk 'langs de zee'. Het bestaat uit een gordel van laagvlakten langs de Oostzee en het Pojezierze Pomorskie (merengebied van Pommeren). Over 524 km strekt zich een fijn wit zandstrand uit, dat vlak in het water afloopt en af en toe wordt onderbroken door steile rotsen, die 100 m boven de zeespiegel uitrijzen. Tussen Szczecin en Gdansk zijn geen grote, mondaine badplaatsen. Kolobrzeg met zijn lange, brede zandstrand en sanatoria is tegenwoordig de belangrijkste kuur- en badplaats aan de Pommerse kust. De kuststrook kent twee opmerkelijke nationale parken. Op het schiereiland Wolin, boven Szczecin, ligt een indrukwekkend natuurreservaat. Hier kunnen in het Wolinski Park Narodowy zeldzame dieren als de zeearend en het vliegend hert worden geobserveerd en heb je vanaf de 95 m hoge kust een prachtig uitzicht op de Oostzee. Ook groeien er zeldzame planten. Het eiland wordt beschouwd als één van de mooiste delen van de Oostzeekust en is begroeid met beukenbossen en dichte naaldbossen die doorlopen tot vlak aan de klippen van de kust.

Bij Leba (spreek uit:'Weba') bevindt zich het Slowinski Park Narodowy. De achter de kust liggende meren zijn door de wandelende duinen van de zee gescheiden. In 11 streng bewaakte delen wordt de natuur aan haar lot overgelaten. De wandelende duinen verschuiven met een snelheid van soms meer dan 10 m per jaar met de noordwestelijke winden naar het zuidoosten. Ze bedekken alles wat ze op hun weg tegenkomen: weiden , bossen en in het verleden zelfs hele dorpen als het vroegere Leba. In de zandvlakten van de 'Poolse Sahara' zijn door de wind de fraaiste vormen ontstaan. Het huidige Leba is een geschikte uitvalsbasis voor het maken van wandel- en fietstochten naar dit natuurverschijnsel. Of je kunt je er met een elektrisch busje heen laten brengen en met de boot over het Lebskomeer terugvaren. De 34 km lange, smalle landtong Hel is vanwege zijn schitterende zandstranden en dennenbossen een geliefd vakantieoord. De breedte van het schiereiland is soms maar 200 m. Langs de weg en de spoorlijn liggen enkele vissersdorpjes.

Szczecin

Szczecin is de grootste haven van Polen. Deze voormalige hanzestad, in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd, geniet sinds de grens met het westen in 1989 weer openging steeds meer internationale belangstelling. De oude stad is vanaf de fundamenten weer opgebouwd. Met zijn gezellige biertuinen, fraaie boetieks en interessante historische bouwwerken is de 'Parijse wijk' (gelegen tussen Plac Lotników en Plac Przymierzonych) tegenwoordig het gezelligste deel van de stad. Andere bezienswaardigheden zijn de Waly Chrobrego: het terras met schitterende gebouwen en een prachtig uitzicht op de Oder en de haven; de Jakobi-kathedraal uit de 14e en 15e eeuw is pas in de jaren '70 herbouwd. Slot Szczecin, het symbool van de stad is na de oorlog in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht. Het dient nu als regionaal cultuurcentrum. In de zomer is de toren open (200 treden met een schitterend uitzicht).

De baai van Gdansk

De dichtbevolkte agglomeratie die wordt gevormd door Gdansk, Gdynia en Sopot, strekt zich uit over een lengte van 30 km langs de Golf van Gdansk. Dit industriële gebied met 700.000 inwoners trekt een groot aantal toeristen, waarvan veruit de meeste vooral Gdansk bezoeken. In Gdynia is de haven interessant met o.a. een vaste ligplaats voor het zeilschip Dar Pomorza (Geschenk van Pommeren) dat vaak meedoet met internationale evenementen voor grote zeilschepen (b.v. Sail Amsterdam). Dankzij de gunstige ligging tussen beboste heuvels en de zee, het brede strand en de vele ontspanningsmogelijkheden is Sopot de populairste badplaats, vooral voor de meer gefortuneerde toeristen. De mondaine badplaats trok vroeger alle groten der aarde. Het water in de baai is niet altijd even schoon om te zwemmen. De 512 m lange houten pier in het verlengde van de promenade Monte Cassino is de langste van Europa en zeker een bezoek waard. De architectuur rond de boulevard verraadt hier en daar de vergane glorie.

Gdansk in oude glorie hersteld

Geschiedenis
Gdansk kent een roerige geschiedenis. De oude hanzestad (500.000 inwoners) kwam eind 18e eeuw onder Duits gezag in Oost-Pruisen en heette Danzig. Daarna werd het na de Eerste Wereldoorlog tot vrije stad verklaard. Met de schoten op de Westerplatte begon op 1 september 1939 de Tweede Wereldoorlog, waarna Gdansk in 1945 aan de Poolse staat viel. Aan het eind van de oorlog was de binnenstad voor 90% verwoest, maar de restaurateurs hebben, net als in Warschau, wonderen verricht en 650 huizen en gebouwen volledig hersteld. In 1980 dwongen stakende arbeiders op de Leninwerf de oprichting van de onafhankelijke vakbond Solidarnošc (Solidariteit) af. Daarmee begon een proces dat uiteindelijk leidde tot de val van het communisme, niet alleen in Polen maar in heel Oost-Europa. De architectuur van historische panden doet aan Amsterdam denken dankzij vele scheppingen van Nederlandse en Vlaamse bouwmeesters, die in de hanzeperiode (een samenwerkingsverband tussen havensteden langs de Noord- en Oostzee uit de 14e en 15e eeuw) werden uitgenodigd de stad te verfraaien.

Bezienswaardigheden in het centrum
De zogenaamde 'koningsweg' loopt van de Brama Wyzynna (Hoge Poort) in het westen via de Ulica Dluga (Langestraat) en de Dlugi Targ (Lange Markt) tot aan de oever van de Motlawa. De 82 m hoge toren van het raadhuis, een gotisch bouwwerk uit de 14e eeuw biedt een prachtig uitzicht over de stad en de baai. De Lange Markt, met de barokke Neptunusfontein, is één van de mooiste pleinen van de stad. Ten noorden van het raadhuis staat de monumentale Mariakerk, die met een lengte van 105 m één van de grootste godshuizen van Europa is. Als gevolg van de verwoestingen van de oorlog is het interieur relatief kaal. In de Ulica Mariacka staan de voor Gdansk zo typerende huizen met terrasvormige uitbouw, waar een stenen trap naar toe leidt. Uit angst voor hoog water werden de deuren 1 tot 3 meter boven straatniveau geplaatst. Vanaf de Brama Zielona (Groene Poort) bereik je de vroegere Danziger rivierhaven, de Brama Mariacka (Vrouwenpoort) en de Brama Zuraw, de Kraanpoort: een houten bouwwerk uit de 15e eeuw, één van de karakteristieke gebouwen van de stad (zie foto links). Het Baszta Labedz (Zwanenbastion) vormt de noordoostelijke hoek van de vestingwerken van de 'Rechtstad', zoals het stadscentrum ter onderscheiding van de ten noordwesten daarvan gelegen oude stad wordt genoemd.

Uitstapjes in de omgeving van Gdansk

• In Frombork, dat direct aan de Zalew Wislani (Wislahaf) ligt, de lagune achter de Oostzee, woonde en werkte de astronoom Copernicus (1512-1543). De kathedraal behoort tot de belangrijkste gotische bouwwerken die in baksteen zijn uitgevoerd. Hier bevindt zich ook de toren waarin Copernicus zijn hoofdwerk schreef, waarin hij aantoonde dat de sterren niet om de aarde, maar om de zon draaien. Het uitzichtplatform biedt een schitterend gezicht op op de waterrijke omgeving.
• De kruisriddervesting Marienburg bij Malbork uit de 13e eeuw is zeer fraai. Het mooiste gezicht op de burcht heb je van de overzijde van de rivier de Nogat (zie afbeelding inleiding): een houten brug leid je van de parkeerplaats naar de westelijke oever, waar je een prachtig overzicht hebt over één van Europa's machtigste burchten. Het herbergt een interessante collectie barnsteen, dat vanouds veel aan dit deel van de Oostzeekust werd gevonden.
• Ten zuiden van Gdansk, landinwaarts, ligt het Bory Tucholskie Nationaal Park. Het Tucholskiewoud, dat na Bialowieza het grootste aaneengesloten boscomplex van Polen is, heeft naast naald- en loofbomen als bijzonderheid de grote groepen taxussen. Kenmerkend zijn verder de smalle en diepe meren en veengebieden met zeldzame moerasplanten. Behalve de 144 soorten vogels kun je hier otters, bevers, herten, elanden, reeën en wilde zwijnen tegenkomen.