Vakantiebestemmingen Polen: Kraków en omgeving

Waar Warschau veel te lijden heeft gehad in de Tweede Wereldoorlog, bleef Kraków (Krakau) buiten schot. Polens derde stad (na Warschau en Lodz) en voormalige hoofdstad is dan ook rijk aan historische gebouwen. Er zijn zoveel bezienswaardigheden in het 'Florence van Polen' dat je die nooit allemaal kunt zien tijdens een bezoek van enkele dagen. Kraków is een goede uitvalsbasis voor een bezoek aan de bergketens op de grens met Slowakije en aan het nazi-vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau.

Religieus centrum

Voor Warschau was Kraków tot 1609 de hoofdstad van Polen: alle Poolse koningen werden er gekroond en begraven. Het is de plaats waar de eerste Poolse paus, Johannes Paulus ll (1978-2005), is opgegroeid en als Karol Wojtyla aartsbisschop was. Misschien dat de stad daarom een zeer godsdienstige indruk maakt. Er is een tiental mooie kerken die ook nog eens bij elke mis, zowel doordeweeks als op zondag, vol zitten. Behalve een religieus centrum is het van oudsher ook bekend vanwege de universiteit. Copernicus was er in de 15e eeuw professor aan het Collegium Maius. Nu zorgen de duizenden studenten voor een levendige sfeer. De faculteiten liggen allemaal in het oude centrum. In de oude stad waan je je eerder in een provinciestad dan in een stad met driekwart miljoen inwoners. Alles is te belopen: de oude stad met z'n musea, kerken, restaurants, cafés en hotels, de kasteelheuvel Wawel en de Joodse wijk Kazimierz. Kraków wordt wel vergeleken met Praag.

De oude stad

De grotendeels autovrije oude stad lijkt wel gemaakt om te slenteren, er is veel te zien en er zijn volop leuke adressen voor een pauze. De ontmoetingsplaats bij uitstek is de Rynek Główny (Grote Markt), de grootste van Europa. Middelpunt is de fotogenieke Lakenhal. Elke dag is er een bloemenmarkt en strijken er honderden duiven neer. Gezichtsbepalend is de Mariakerk met de twee verschillende torenspitsen (zie afbeelding inleiding). Neem de tijd om het onwaarschijnlijk rijk versierde interieur te bekijken met wand- en plafondschilderingen, altaren en koorstoelen. Dat valt overigens niet mee, want vaak volgt de ene mis de andere op. Hoogtepunt is een altaar met schilderingen en houtsneden over Jezus en Maria. Tijdens de mis staat het meestal open. Een ander populaire kerk is, net buiten de Grote Markt, de Franciscaner kerk, met een stemmig, donker interieur en opvallende gebrandschilderde ramen. De grootste en rijkste kunstcollectie vind je in het Czartoryskimuseum. Absolute toppers zijn de schilderijen 'Vrouw met hermelijn' van Leonardo da Vinci en Rembrandts 'Barmhartige Samaritaan'. Ook de rest van de schilderijenverzameling mag er zijn, met Hollandse, Italiaanse en Poolse meesters, opmerkelijke vondsten van Etrusken uit Egypte, oude wapens en meubilair.

De Wawelheuvel

Aangrenzend aan de oude stad verrijst de Wawelheuvel met het koninklijk kasteel en de kathedraal. Rond deze heuvel is de Kraków ontstaan. Je kunt er gerust een halve dag voor uittrekken, want er is veel te zien. In het kasteel moet je voor elke expositie een apart kaartje kopen. Voor de rondleiding door de koninklijke appartementen kun je er maar beter vroeg bij zijn, want er worden per dag maar een beperkt aantal kaartjes verkocht. Ben je te laat, dan zijn de staatskamers een goed alternatief. De enorme wandtapijten uit Vlaanderen komen in de hoge zalen prachtig tot hun recht, evenals de grote schilderijen en het meubilair. Nog sfeervoller zijn de wat donkere ruimtes met beschilderd leren behang en plafondschilderingen. In de schat- en wapenkamer word je verblind door tafelzilver, kronen en een grote verzameling zwaarden, schilden en harnassen. De kathedraal is een nationaal bedevaartsoord: hier werden alle Poolse koningen gekroond en begraven in de crypte. In de kerk zelf worden ze geëerd met een grafmonument of altaar, waarbij niet zuinig is omgesprongen met marmer en bladgoud.

Joods verleden

Kazimierz, de oude joodse wijk, is populair. Dat zie je aan de trendy restaurants, galerieën en winkels. Het is ook nog duidelijk herkenbaar joods met een handvol synagogen en kosjere restaurants. Een goed uitgangspunt is het gezellige Szerokaplein met de intieme Remuhsynagoge bij het joods kerkhof en gezellige café-restaurants. In café Alef, waar Steven Spielberg vaak kwam tijdens de opnamen van 'Schindlers List', vind je informatie over het joodse verleden. Nog meer kom je te weten in de Hoge Synagoge, museum van het joodse leven en de Isaac-synagoge met een expositie over de deportaties naar het getto. Aansluitend kun je het voormalige getto bezoeken met bekende plaatsen uit de film 'Schindlers List'.

Auschwitz-Birkenau

Op ruim een uur rijden van Kraków ligt de grootste van alle nazi-concentratiekampen: Auschwitz-Birkenau, bij Oswiecim. Als je het op eigen houtje bezoekt is het aan te raden een gids te nemen. Afgezien van de wachttorens, de prikkeldraadversperring en de poort met de beruchte tekst 'Arbeit macht frei' oogt het eigenlijke Auschwitz niet anders dan een 'gewone' kazerne uit die tijd. Het museum overrompelt je vanaf het begin en maakt de gruwelijke werkelijkheid op even sobere als onontkoombare exposities duidelijk. Op griezelig efficiënte wijze werden hier een miljoen mensen vermoord, overwegend joden, maar ook zigeuners, homoseksuelen, jehova's getuigen, Russen en Polen. Concreet wordt het in de ruimte met een berg van 2000 kilo haar, soms nog in vlechten. Vrouwen werden kaal geschoren en het haar verkocht aan de textielindustrie. Daarna bergen koffers, schoenen, kookgerei en een gang vol met foto's, die erop wijzen dat bij elk paar schoenen, bij elke bril een mens hoort. De verbrandingsovens van Birkenau, 3 kilometer verderop, zijn vernietigd. De rails, de toegangspoort en de onafzienbare rij schoorstenen van de mensonwaardige barakken zijn er nog.

Bedevaartsoord Czestochowa

Het beeld van Czestochowa, 160 km noordelijk van Kraków, wordt beheerst door fabrieken, die een schril contrast vormen met het omringende landschap. Dit is de plaats van Maria, zowel de Moeder van God als de Moeder van Polen, en de belangrijkste bedevaartsplaats van het land. De icoon op de berg Jasna Góra (Lichte Berg) verricht naar verluidt wonderen en zou door de apostel Lucas in Nazareth geschilderd zijn. Waarschijnlijk is de icoon 1400 jaar jonger en afkomstig uit Italië. Zonder Maria zouden de monniken in 1655 het klooster en de kerk op de berg niet tegen de oprukkende Zweden hebben kunnen verdedigen, daarvan zijn de Polen overtuigd. Van 1 tot 15 augustus trekken honderdduizenden gelovigen naar de icoon van de Zwarte Madonna in de kapel van de Moeder Gods, naast de basiliek (zie afbeelding links). Jaarlijks komen meer dan 6 miljoen pelgrims af op de afbeelding van de heilige Madonna. Na Mekka, Medina, Fatima, Lourdes en Santiago de Compostela, is Czestochowa de meest bezochte bedevaartsplaats ter wereld.

Wieliczka

Slechts 13 km ten zuidoosten van Kraków ligt één van de oudste zoutmijnen van Europa. In 700 jaar is hier bijna 20 miljoen ton zout gewonnen. In de middeleeuwen was Wieliczka hét centrum van de Europese zoutroutes. Op 200 m diepte is dankzij het gezonde microklimaat een sanatorium gevestigd. Daarboven liggen gangen en kamers vol griezelige kristalformaties en de 50 m lange kapel van de heilige Kinga, waarin van de kaarsenstandaards tot het altaar alles van zout is gemaakt.