Zuid-Schotland: De Hooglanden in het klein

Behalve voor een handjevol Britten lijkt het zuiden van Schotland een vergeten streek. Het is bekend als het bloedige strijdtoneel van de Engelsen en de Schotten, maar als vakantiebestemming krijgt het amper aandacht. Buitenlandse toeristen blijven steken in het noorden van Engeland of gaan door naar de Hooglanden. Onterecht, want de Tweed Valley, met haar abdijruïnes en oude landhuizen is prachtig en het Galloway Forest Park met z'n ruige, uitgestrekte natuur is Schotland in een notedop.

Korte impressie Zuid-Schotland

Om het glooiende land van East Lothian en het (zuid)westen van The Borders (grens met Engeland) te kunnen waarderen, moet je inderdaad positief ingesteld zijn. De uitgestrekte akkers en de fantasieloze nieuwbouwdorpen bekoren niet. Alleen de verlaten heuvels van de Lammermuir en de klifkust van St. Abbs zijn aardig. De Tweed Valley, het nationale park Galloway Forest Park en daartussen gelegen ruige heuvels van Tweedmuir overtreffen alle verwachtingen. De streek is als het ware één grote wolfabriek, waar je naast schapen ook nog eens prachtige kastelen, landhuizen en abdijruïnes ziet. Wandelaars, maar ook cultuurliefhebbers kunnen hier alle kanten op. Met de auto is de charme van het rondtoeren over de smalle wegen groot. Er zijn weinig sfeervolle en centraal gelegen verblijfplaatsen, met uitzondering van Melrose, Peebles, Moffat en Newton Stewart.

De Tweed Valley

De Tweed Valley is van oudsher dé leverancier van lamswollen truien, cashmier kleding en prachtige plaids, geweven in de traditionele ruitpatronen. Je kunt de familieleden van elke clan herkennen aan de kleuren en de ruitpatronen van hun kleding, de zogenaamde tartans. Tegenwoordig draagt men de kleding echter hoofdzakelijk bij feestelijke gelegenheden. In het dagelijks leven zie je de patronen vooral terug in de bekleding van stoelen, trappen en vloeren in pubs en hotels. De florerende wolindustrie lijkt verleden tijd. De speciaal voor de kolenaanvoer aangelegde spoorlijn vanuit Glasgow wordt deels benut als wandelpad en de wol- en weeffabrieken in Selkirk en Galashiels zien er wat vervallen uit. De wolwinkels doen echter goede zaken met de toeristen, die er steevast worden afgezet op hun rondreis. Schapen grazen volop in dit gebied en niet zelden kun je de schaapshonden en hun bazen in actie zien. De lichte schaapsvachten tegen de verdere kale hellingen zijn soms de enige levenstekens in de heuvels van Tweedmuir. Geïnteresseerden kunnen het beste de Leather Mill in Galashiels bezoeken, waar de industriële vorm van wolproduktie wordt toegelicht op een rondleiding door de fabriek, of het Borders Wool Centre, waar de vachten worden gekleurd, gesponnen en geweven. In het bezoekerscentrum van Hawick krijg je te zien hoe de patronen per computer worden ontworpen en in de Woollen Mill in Moffat kun je terecht voor de aankoop van hoeden, stropdassen, truien en andere kledij. Het assortiment is overweldigend, de prijzen zijn dat ook.

Het mooiste deel van de Tweed Valley ligt tussen Melrose en Peebles, twee aan te bevelen verblijfplaatsen. Melrose is klein, authentiek en wordt omgeven door lage heuvels. De oude kloosterruïne domineert het dorp. Ook in Peebles is de natuur niet ver weg, maar het is groter en levendiger dan Melrose. Beide plaatsen liggen op een strategisch punt aan de zalmrijke rivier Tweed, omgeven door weilanden en bossen. Hier vind je ook enkele bezienswaardige landhuizen en abdijruïnes. Er zijn legio gevarieerde wandelingen te maken. Het directe achterland van de Tweed oogt woest en verlaten. De heuvels zijn kaal of louter begroeid met gras, varens en heide. Bezienswaardigheden in de omgeving zijn de landhuizen Abbotsford House, Bowhill en Traquair House en de abdijruïne van Melrose en Dryburgh Abbey.

Galloway Forest Park

Het nationale park is Schotland in het klein: op ruim 75.000 hectare zijn bossen, veenmoerassen, diepzwarte meren (loch's) en kale, ronde heuvels. The Merrick, de hoogste berg (840 m.) ligt in het hart van het park. Het park is niet gemakkelijk toegankelijk, alleen lopend kun je tot in het hart doordringen. Aan de rand van het park zijn wandelroutes uitgezet en hier en daar zijn kleine wildparken en bezoekerscentra met een tearoom. Beroemd en mooi is onder meer het pad rond Loch Trool (zie foto links). Na de dood van de Schotse koningin Margareth in 1290 streden de Schotten ook hier voor hun onafhankelijkheid: met zo'n 200 man en een kudde schapen verjoegen ze een leger van ruim 2000 Engelsen. In het park zijn geen dorpen en de beste uitvalsbasis is Newton Stewart. De Cree stroomt dwars door het stadje en vormt de grens tussen de beneden- en de bovenstad; boven staan de riante villa's, beneden is de dorpsstraat met winkels en restaurants.

Galloway Forest Park is grotendeels gesloten voor gemotoriseerd verkeer, maar tussen Newton Stewart en New Galloway doorkruist de A712 de rand van het park, de zogenaamde Queensway. Wie niet wil wandelen proeft hier toch iets van de ruige natuur: een mooi stukje kust bij Sandyhills en het minstens zo mooie platteland tussen het park en Moffat, door smalle dalen, over kale heuvels en door piepkleine gehuchten. Maak vooral tijd voor een bezoek aan de bijzondere, dan wel mooi gelegen bezienswaardigheden, zoals de botanische tuin Threave Garden, de abdijruïne Sweetheart Abbey bij New Abbey en Drumlanrig Castle, de woning van de Duke of Queensberry.

Sfeervolle ruïnes en adellijke landhuizen

Toen Schotland nog banden had met Rome en onafhankelijk was, vormden de vroeg-middeleeuwse kloosters van Jedburgh, Kelso, Dryburgh en Melrose het religieuze bolwerk van de Borders. Ze lagen echter midden in de vuurlinie van de strijd tussen de Schotten en de Engelsen en raakten flink beschadigd. Na de Engelse overwinning en de Kerkhervorming was het definiteif gedaan met de abdijen. Nu zijn de abdijruïnes prachtige bezienswaardigheden. De hoge façades, afgebrokkelde altaren en fundamenten staan verspreid op gladgeschoren gazons en bieden sfeervolle doorkijkjes op de omringende heuvels. Die van Melrose en Dryburgh zijn het grootst en mooist.

In 1800 ontdekte de Britse adel de stilte en de schoonheid van Zuid-Schotland en veel landhuizen verrezen er. Het zijn enorme panden, die veel onderhoud vergen en geldgebrek is bij sommige families nijpend. De eigenaars van Traquair House verkopen hun eigen bier. De meeste landhuizen zijn geopend voor het publiek, maar de entreeprijzen liegen er niet om. Een bezoek waard vanwege de bouwstijl zijn vooral Floor's Castle. Mellerstain, het middeleeuwse Traquair House en Manderston. Abbotsford is vooral interessant vanwege de voormalige eigenaar, Sir Walter Scott, schrijver van onder meer Ivanhoe en Drumlanrig Castle vanwege de waardevolle kunstvoorwerpen.

Wandel- en fietsroutes

In Groot-Brittannië staat bij vrijwel elke boom een bord met 'public footpath', maar in Zuid-Schotland vallen de bewegwijzerde fietsroutes op. Er wordt dan ook heel wat afgefietst. Het zijn veelal pittige tochten, maar langs de Tweed en ook op een groot deel van de abdijroute is het gemakkelijk(er) fietsen. Wandelaars kunnen in de Tweedvallei en in Galloway Forest Park met gemak een paar jaar vooruit. De routes zijn gemarkeerd, maar een gedetailleerde kaart is nodig voor tochten door de heuvels en in het nationale park, waar alle weiden er hetzelfde uitzien en stenen muurtjes vaak de enige oriëntatiepunten zijn. Je kunt ook met een boswachter op pad. Wie van een uitdaging houdt, moet beslist de Southern Upland Way lopen, een lange-afstandsroute van ruim 200 km., van de oost- naar de westkust.