Vakantiebestemmingen Italie: Ontdekkingstocht door Umbrië

Umbrië heeft altijd enigszins in de schaduw gestaan van Toscane. En het is waar, de kunststeden en de bekende bezienswaardigheden in het groene hart van Italië zijn minder talrijk. Het landschap in Umbrië is echter zeker zo mooi, en er is nog volop rust en ruimte. In deze heuvelachtige streek zijn fotogenieke autoritten te maken naar prachtig, voornamelijk hooggelegen en historische stadjes als Perugia (de hoofdstad), Gubbio, Assisi en Orvieto met unieke doorkijkjes en fraaie uitzichten.

Landschap Umbrië

Umbrië ligt in het midden van de Italiaanse laars, tussen Toscane en Rome. Het landschap is overwegend heuvelachtig, behalve in het oosten waar de heuvels overgaan in de bergen van de Apennijnen. De brede valleien van de rivieren de Tiber en de Nera worden afgewisseld door langgerekte heuvelruggen. Umbrië heeft een uitgesproken landelijk karakter, verstedelijkte gebieden en industrie ontbreken grotendeels. Hoewel de kleur groen, weliswaar in alle tinten, overheerst, is het landschap vrijwel nergens saai. Dat komt niet alleen door de niveauverschillen, die garant staan voor prachtige uitzichten, maar ook door de grote variatie van bos, akkers, weilanden, wijn- en olijfgaarden, tabaksplantages en cipressen. De parels aan de kroon zijn de okerkleurige middeleeuwse stadjes, die door hun ligging op of tegen de heuvel een harmonieus geheel vormen met de natuur.

Boerderij, landhuis of klooster

Hoewel Umbrië zo klein is dat je het vanuit één of twee verblijfplaatsen zou kunnen verkennen, is het leuker om zowel in de steden als op het platteland te verblijven. Om veel te zien kun je niet zonder auto. Perugia, Spoleto en Orvieto zijn sfeervolle steden en geschikte uitvalsbases voor (wandel)tochten in de omgeving. Je kunt kiezen voor een stadshotel, vaak gehuisvest in een stijlvol 'palazzo', of voor een kamer in een gerestaureerde boerderij ('agriturismo'), landhuis of klooster, temidden van de wijn- of olijfgaarden. Deze vorm van onderdak is karakteristiek voor Umbrië en de keus is groot, variërend van stoere boerenhuizen tot chique villa's en kleine kastelen. Ze zijn zonder uitzondering mooi gelegen; de luxere onderkomens hebben een eigen zwembad.

Modern en klassiek Perugia

Studenten en stadsgezichten
Perugia, de hoofdstad van Umbrië, ligt halverwege tussen Florence en Rome en heeft ruim 160.000 inwoners. De stad is tegen een heuvel gebouwd, met de oude stad op de top. Om de niveauverschillen te overbruggen en het verkeer te weren, is een creatieve oplossing gevonden in de vorm van roltrappen, die vanaf lager gelegen parkeerplaatsen naar boven gaan. In een paar minuten maak je een reis door de eeuwen, want de trappen gaan langs overblijfselen van Etruskische muren en door de resten van een middeleeuwse pauselijke burcht. Het is niet alleen een mooie, maar ook levendige stad door de aanwezigheid van veel (buitenlandse) studenten. Je vindt er behalve dure restaurants en exclusieve boetieks dan ook veel betaalbare eethuisjes en boekwinkels.

Cultuur en sfeer
De Corso Vannucci, de promenade tussen de Piazza IV Novembre en de Piazza Italia, is het kloppend hart van de stad. Hier liggen luxe hotels, exclusieve winkels en gezellige terrassen. Achter de Piazza Italia is een klein plantsoen met uitzicht over het Umbrische land. Waar de Corso grenst aan de Piazza IV Novembre staat het monumentale Palazzo dei Priori. De mooiste gotische gevel en de waaiervormige trap trekken van buiten de aandacht, binnen mag je de Galleria Nazionale dell' Umbria niet overslaan. Hier vind je topstukken uit de Umbrische religieuze schilderkunst, maar het fraai gerestaureerde gebouw is op zich al een bezoek waard; net als de met fresco's beschilderde zalen van het handelsgilde en de geldwisselaars.

Voor de Duomo staat de Fontana Maggiore, een ronde fontein met een prachtig marmeren beeldhouwwerk van Nicola en Giovanni. Vanaf dit plein lopen smalle straatjes met eethuisjes en winkels naar lager gelegen stadsdelen, bijvoorbeeld de via dei Priori, die uitkomt bij het fraai gedecoreerde Oratorio di San Bernardino.

De terrasvormen van Gubbio

Een mooie rit leidt naar Gubbio, een drukbezocht middeleeuws stadje ten noordoosten van Perugia. Het is in terrasvorm tegen de heuvel gebouwd, waardoor de drie hoofdstraten er als het ware boven elkaar liggen. Vooral vanaf beneden vormen de gelige, natuurstenen gebouwen een mooi plaatje. Dat keramiek het handelsmerk is van Gubbio, tonen de talrijke winkeltjes en ateliers, waar kunst en kitsch te koop zijn. Wat hoger ligt een groot plein, de Piazza della Signora, met prachtig uitzicht over de stad en het groene heuvelland. Aan het plein ligt het monumentale Palazzo dei Consoli, met daarin het Museo Civico dat zeker een bezoek waard is, alleen al vanwege het paleis met de mooie fresco's. Verder proef je de sfeer het beste in de smalle straatjes met mooie doorkijkjes. Een langere wandeling voert naar de hoog gelegen kerk van San Ubaldo. Je kunt ook de kabelbaan omhoog nemen en terug lopen.

Meer van Trasimeno

Het meer van Trasimeno is geliefd bij Italianen en toeristen. Op de oevers liggen dan ook de meeste campings van Umbrië, met veel voorzieningen en zwembaden. Rond het meer zijn enkele kleine (gras)strandjes en er gaan boottochten naar het grootste van de drie eilanden, Isola Maggiore. Voor een langer verblijf is het niet zo geschikt. Wel liggen er aan het meer een paar leuke plaatsjes, zoals Castiglione del Lago en Passignano. In de omgeving vind je verrassend mooie kunst en kerken in de middeleeuwse dorpen Panicale, Magione en Paciano.

In de voetsporen van Franciscus van Assisi

In Assisi is de heilige Franciscus, die hier leefde en predikte, na al die eeuwen nog bijna tastbaar aanwezig. Niet alleen in de Basilica di San Francesco, al ver verre het 'boegbeeld' van de stad, maar ook op alle relikwieën en souvenirs in de winkeltjes aan de Via San Francesco. Assisi leed veel schade door de aardbeving in 1997, waarbij de bovenkerk instortte, maar na twee jaar intensieve herstelwerkzaamheden weer open was voor het publiek. De benedenkerk is gespaard gebleven. Ook hier zijn fraaie muur- en plafondschilderingen te bewonderen, alsmede de crypte met de beenderen van Franciscus.

Hoewel Assisi volop bezienswaarsige kerken telt, is het zeker zo leuk om rond te dwalen door de sfeervolle middeleeuwse straatjes en langs monumentale panden, of neer te strijken op één van de terrassen op de intieme Piazza del Comune. Een onovertroffen uitzicht op de 25.000 inwoners tellende stad biedt de 14e eeuwse burcht, de Rocca Maggiore (zie foto inleiding), vooral bij zonsondergang, als de natuurstenen gebouwen in een gelig, bijna mystiek licht baden.

Meer historische stadjes

Spello
Een prachtige, maar pittige wandeling van 17 km. voert over de mooie Monte Subasio langs het klooster van Eremo delle Carceri naar Spello. De muur rond dit middeleeuwse stadje is nog grotendeels intact en heeft twee fraaie poorten uit de Romeinse tijd. Een wandeling door de keienstraatjes biedt fraaie doorkijkjes op de omringende heuvels.

Montefalco
Door de ligging hoog boven de Valle Umbra wordt Montefalco wel het balkon van Umbrië genoemd. De uitzichten over de groene lappendeken mogen er dan ook zijn.

Bevagna
Dit stadje ligt nu eens niet op een heuvel, maar is er niet minder charmant om. Door de Via Matteotti wandel je naar de Piazza Silvestri, een asymetrisch plein van een serene schoonheid. Tijdens de 'Mercato delle Gaite' eind juni, herleven hier de middeleeuwen met kostuums en oude ambachten.

Spoleto
Van de lange historie van Spoleto getuigen monumenten en kerken uit verschillende periodes, zoals de Arco di Druso (Romeinse tijd). Op het hoogste punt van de stad troont de 14e eeuwse Rocca, waar rondleidingen gegeven worden. Voor fraaie panorama's op de beboste heuvels moet je buiten de burcht om lopen en de Ponte delle Torri opgaan. Niet ver van de Rocca ligt het domplein met daaraan de 12e eeuwse kerk, waarvan vooral de façade een juweel van Italiaanse bouwkunst is, met prachtige roosvensters en een kleurrijk Byzantijns mozaïek. Steile trappen leiden naar de Piazza Garibaldi in de benedenstad, met restaurants en terrassen en de Romaanse San Gregoriokerk. Door de Via Garibaldi, de belangrijkste winkelstraat van de benedenstad, loop je weer terug naar boven. In de bosrijke heuvels rondom Spoleto zijn mooie wandelingen te maken. Een populaire maar pittige tocht voert naar het kluizenaarsoord vlak onder de top van de Monteluco.

Nationaal park Monte Sibillini

Een autorit of wandeling door het nationale park Monte Sibillini is beslist de moeite waard. Vanuit Spoleto kun je via Norcia naar Castelluccio rijden, maar je kunt de rit ook in omgekeerde richting maken en het park ingaan bij Visso. Visso is de toegangspoort tot het nationale park en het startpunt van bergtochten en andere sportieve activiteiten. Van hier is het ongeveer een half uur omhoog rijden via haarspeldbochten langs de beboste bergwanden, tot de Piano Grande in zicht komt. De aanblik van deze uitgestrekte, met gras bedekte hoogvlakte tegen het decor van de kale toppen van de Monte Sibillini is fascinerend. Vanaf Castelluccio, een bergdorp met natuurstenen huizen, steek je in één rechte streep de Piano over om vervolgens door de prachtige bossen naar Norcia te zigzaggen. Een (meerdaagse) voettocht door het park spreekt nog meer tot de verbeelding.

Erfenis der Etrusken

Orvieto, stadje op de rotsen
Hoewel veel stadjes en dorpen in Umbrië dingen naar het predikaat 'mooist gelegen', valt deze eer toe aan Orvieto. Als je de stad nadert vanuit zuidelijke richting, is het uitzicht op de gebouwen die als het ware uit de rots zijn gehouwen, onvergetelijk. De oude stad is met de auto te bereiken, maar het is praktischer om de kabelbaan naar boven te nemen. Vanaf de Piazzale Cahen wandel je in tien minuten naar de Duomo, de kerk met de mooiste gevel van Italië. Om de kleurrijke mozaïeken en alle details van dit dramatische drieluik te bewonderen, kun je het beste op het terras tegenover de dom gaan zitten. Vergeleken met de uitbundige gevel is het interieur vrij sober. Een uitzondering zijn de sprekende muurschilderingen van Luca Signorelli.

Etruskische vondsten
Maar Orvieto heeft meer te bieden, zoals prachtige Etruskische vondsten in het archeologisch museum. Bijzonder zijn de reconstructies van Etruskische grafkamers waarin de wanden zijn versierd met originele muurschilderingen. Wie alleen kunst kijkt doet Orvieto tekort. De sfeer proef je toch het beste wandelend door de middeleeuwse straatjes, langs monumentale gebouwen zoals het Palazzo Soliano en het Palazzo del Popole, beide opgetrokken uit goudbruine tufsteen. Vergeet niet de Orvieto Classico te proeven, de aparte smaak is te danken aan de vulkanische grond waarop de druivenranken groeien. Ook ondergronds is er in Orvieto wat te beleven. Zo kun je afdalen in de Pozzo di San Patrizio, een waterput uit de Romeinse tijd, of een begeleide wandeling maken langs de grotten onder de stad.

Ongenaakbaar Todi
Net als Orvieto ligt Todi op de top van een heuvel en gaat de geschiedenis terug tot de Etrusken, die tot de eerste eeuw v. Chr. deze streken bewoonden. Hiervan getuigen onder meer de resten van de binnenste ring van de drie stadswallen; de twee andere dateren uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. De muren verbergen een verrassend leuke stad. De grote charme van dit stadje aan de linkeroever van de Tiber vormt de hooggelegen Piazza del Popolo, waaraan enkele middeleeuwse paleizen en de 12e eeuwse dom liggen. Voor de wat buiten sober ogende kerk ligt een hoge, brede trap. In de gevel vallen het fraaie portaal en het roosvenster op. Binnen siert een groot fresco van het 'Laatste Oordeel' de gevel. Toch wordt het gezicht van het plein vooral bepaald door drie stoere, maar tegelijkertijd elegante paleizen. Onder de arcaden van deze gotische gebouwen vind je winkels, restaurants en terrassen, net als in de sfeervolle middeleeuwse straatjes rondom het plein. Net buiten de stadsmuren staat de opvallende Renaissancekerk Santa Maria della Consolazione, een buitenbeentje tussen de vele romaanse en gotische kerken.