Vakantiebestemmingen Italie: Het andere Toscane

Een reis door Toscane voert je langs stijlvolle steden, schitterende landschappen en talrijke cultuurschatten. Nergens in Italië vind je zoveel kunst bij elkaar in één streek. Maar wie alleen maar kunst kijkt, doet zichzelf en de streek tekort. Het echte Toscane 'proef' je al rijdend tussen het wuivende koren en velden vol klaprozen, of wandelend door de wijngaarden. De minder bekende kanten van Toscane geven je een andere kijk op deze veelzijdige streek.

Kenmerken Toscane

De steden van Toscane staan bekend om hun mooie middeleeuwse gebouwen, sfeervolle kerken en musea. De hoofdstad Florence komt apart aan bod in het artikel Vakantiebestemmingen Italie: Kunststad Florence. Maar ook in een verstild dorpje kun je in een kerkje op een prachtige fresco of schilderij van een bekende meester stuiten. De auto is het aangewezen vervoermiddel om afgelegen plekken te bereiken, hoewel tussen de steden regelmatig bussen en treinen rijden. Het aantrekkelijke landschap van bijvoorbeeld de Chianti en de glooiende Crete nodigt echter ook uit tot wandelen. De bergachtige Garfagnana in het noorden, uitlopers van de Apennijnen, stelt hogere eisen aan de conditie.

Gevarieerd Garfagnana

Het ongerepte Garfagnana ligt in het noordoostelijke puntje van Toscane en heeft twee natuurparken, de Alpi delle Apuane en het Parco della Orechiella, die zich beide voor wandelen lenen. Een mooie route naar de Garfagnana is de S66 vanuit Pistoia door groene heuvels. Vanaf La Lima volg je de S12 naar het ingeslapen kuurplaatsje Bagni di Luca. Een paar kilometer verderop is de Ponte della Maddalena -ook wel Duivelsbrug genoemd- over de Serchio een fotostop waard.

Het ommuurde stadje Barga is een goede reden om het Serchio-dal even te verlaten. De dom, op een heuvel boven de stad is in alle opzichten het hoogtepunt van dit bergstadje. Het zachtgele leem zorgt voor een sfeervolle aanblik, terwijl binnen de marmeren kansel alle aandacht opeist. Vanaf het plein voor de dom heb je een mooi zicht op de rode dakpannen en de toppen van de Alpi delle Apuane. Enkele kilometers landinwaarts, nabij Fornovolasco, is de imposante Grotta del Vento een omweg waard.

Castelnuovo di Garfagnana is het toeristische hart van de streek en een geschikte uitvalsbasis voor de Alpi delle Apuane. De twee informatiekantoren zijn goed voorzien van wandelinformatie over dit ruige berggebied; er worden (meerdaagse) tochten voor geoefende bergwandelaars georganiseerd. Ook zijn er vanuit Castelnuovo korte (rond)wandelingen uitgestippeld. Minder geoefende wandelaars kunnen terecht in het Parco della Orchiella, ten noorden van Castelnuovo, dat bekend staat om zijn bijzondere planten- en dierenrijk. Het dorpje Corfino telt enkele hotels. Vanuit het bezoekerscentrum, ca. zeven kilometer verderop, lopen drie gemarkeerde wandelroutes, waaronder één van ongeveer vijf uur om het Pania di Corfino heen.

Chianti, dé wijnstreek van Italië

Grofweg tussen Florence en Siena ligt het bekendste wijngebied van Italië: de Chianti. De druivenranken worden afgewisseld door wuivende korenvelden, olijfgaarden en cipressen. De gemarkeerde paden, die dwars door dit typisch Toscaanse landschap lopen, zijn in trek bij wandelaars èn wijnliefhebbers.

De wijnroute Chiantigiana (S222) doorkruist dit gebied van noord naar zuid en voert langs wijnboerderijen en middeleeuwse dorpen met burchtruïnes. De noordelijke route is dichter bebouwd en drukker; de leukste plaatsjes zijn Greve en Panzano. De mooiste uitzichten biedt de zuidelijke lus, daar is ook minder verkeer. Onderweg kom je om de haverklap gele bordjes met 'vendita diretta' tegen, wijnhuizen waar je wijn kunt proeven en kopen.

Goed te doen in een dag is een rit door het gebied van de Chianti Classico, de driehoek tussen Siena, Castellina en Rada. Deze wijn is herkenbaar aan de zwarte haan, de 'Gallo Nero', ten teken dat deze soort voldoet aan strenge kwaliteitseisen. Tussen Siena en Castellina ontvouwt zich het Toscaanse landschap in volle glorie. Castellina telt diverse wijnlokalen (enoteca). De burchtruïne, de Romaanse kerk en de opvallende toren maken het middeleeuwse plaatsje compleet. Het mooiste dorp in de Chianti is echter Radda, met steile straatjes, natuurstenen huizen en een karakteristiek kerkplein. Tussen de wijn- en olijfgaarden liggen talrijke boerderijen die omgetoverd zijn tot comfortabele hotels.

Zuid-Toscane: Crete en tufsteen

Slechts weinig mensen weten dat Toscane ook een ruige kant heeft. Ten zuiden van Siena maak je kennis met de Crete, kale leemheuvels die zijn aangetast door erosie en een fascinerend (wandel)gebied vormen. Omringd door cipressen is de abdij van Monte Oliveto Maggiore een geliefd excursiedoel. In de buurt van het pittoreske wijndorp Montalcino, dat fraai bovenop een heuvel ligt, tref je temidden van olijfgaarden en cipressen de Romaanse abdij van Sant' Antimo aan, opgetrokken uit zachtgeel marmer dat verkleurt met de sterkte van de zonnestralen.

Dieper in het zuiden liggen de Etruskische stadjes Sovana, Pitigliano en Sorano kunstig tegen de rotsen aangebouwd. Sovana is wel aardig, maar een tikje saai. Pitigliano ligt trots op een rots van tufsteen ( of tuffiet, een zacht vulkanisch gesteente) en is het levendigst van de drie. De vrij toegankelijke synagoge herinnert aan de ooit bloeiende joodse gemeenschap. De aanblik op Sorano is het mooist vanaf de weg naar Sovana of Saturnia: de huizen lijken uit tufsteen gehouwen. Als verblijfplaats komt het nabij gelegen kuurplaatsje Saturnia in aanmerking. Het staat vooral bekend om de warmwaterbronnen. Kuren kan in het nabij gelegen hotel, maar je kunt iets verderop ook gratis bubbelen in de natuurlijke kalkbassins en het stroompje zelf.

De mooiste steden van Toscane

De schelp van Siena
Twee keer per jaar, in juli en augustus, is de Piazza del Campo (zie foto links) het strijdtoneel van de Palio, een paardenrace waarbij de ruiters zonder zadel, in traditionele kostuums strijden om de eer van hun wijk, de contrada. De schelpvormige Piazza del Campo ontpopt zich 's avonds tot een ontmoetingsplaats voor jong en oud. Overnachten is Siena is dan ook een 'must', hoewel goede, betaalbare hotels in het mooie middeleeuwse centrum dun gezaaid zijn. Onder de arcaden vind je talloze leuke winkels -waaronder veel exclusieve zaken- en restaurants. het beste zicht op de stad heb je vanaf de 500 treden tellende Torre del Mangia, aan de Piazza del Campo. Het opvallendste bouwwerk is echter de domkerk, waarvan de gevel rijk versierd is. Binnen vallen de versierde zuilen en vloermozaïeken op, alsmede de preekstoel en de Libreria Piccolomina, een verzameling enorme manuscripten met schitterende miniaturen.

Luca's stoere stadswal
Sinds de 17e eeuw is Luca omringd door een stadswal, die tevens als stadspark dient. Tijdens een rondje te voet of huurfiets (4 km.) zie je hoe gaaf de binnenstad bewaard is gebleven. Het klassieke uitzicht op de rode pannendaken is voorbehouden aan de Guinigi-toren. De autovrije Via Fillungo is Luca's slagader en biedt een keur aan fraaie etalages en locale specialiteiten. Zwervend door de zijstraatjes stuit je op de façade van de San Fredianokerk met het goudkleurig mozaïek. Stap ook even naar binnen om de doopvont te bewonderen. Meer historie vind je in de oude Chiasso Barletti, een middeleeuws straatje dat naar het plein San Michele in Foro loopt. De gelijknamige kerk, met de fraaie wit-groene gevel in Pisaans-Romaanse stijl, trekt hier terecht alle aandacht.

Pisa's scheve toren
In Pisa draait alles nog altijd om de scheve toren van 56 m. hoog. In 1990 werd de toren gesloten uit veiligheidsoverwegingen. Vervolgens werd hij gerestaureerd om de helling te verminderen. Na ruim tien jaar werk werd de toren weer voor het publiek geopend. De fundamenten waren versterkt en de toren iets rechter op getrokken. Er werd besloten de toren niet helemaal recht te zetten - dat zou het toerisme geen goed doen. De toren (oorspronkelijk een losstaande klokkentoren) is onderdeel van de Campo dei Miracoli, waar ook de weelderige domkerk, de doopkapel en het kerkhof toe behoren. De domkerk is één grote kunsttempel met als blikvanger de kansel. Wie de massa wil ontvluchten kan terecht op de Piazza dei Cavalieri en in de verrassend leuke buurt rond de universiteit met tal van gezellige café's en restaurantjes.

San Gimignano: hoog, hoger, hoogst
In de middeleeuwen was San Gimignano het toneel van een machtsstrijd tussen rijke families. Iedere familie zette een eigen toren -woning, statussymbool en verdedigingswapen in één- neer, uiteraard hoger dan die van de buren. Veel van deze hoogmoed kwam voor de val, op 15 torens na. De stadspoorten en oude natuurstenen huizen vervolmaken het middeleeuwse beeld. Van de torens is alleen die van het Palazzo del Popolo open voor het publiek; het uitzicht is de klim meer dan waard. Ook Rocca, een ruïne op een heuvel, biedt een mooi panorama. Verder mag je de Romaanse domkerk niet missen, vanwege de vele muurschilderingen.

Albast in Volterra
Albast heeft Volterra geen windeieren gelegd, getuige het vele kunsthandwerk in de winkeltjes. Deze harde steensoort werd eeuwen geleden al door de Etrusken (volk dat tot eerste eeuw v. Chr. Toscane e.o. bewoonde) gebruikt voor het maken van onder meer urnen. Het boeiende Museo Etrusco Guarnacci bezit een imponerende collectie van 600 urnen uit die periode. Daarnaast heeft Volterra een aantal leuke plekjes, zoals de Piazza dei Priori, het mooie uitzicht vanaf een terras op de Piazza 20 Settembre de Via Gramci en Via Matteotti een de Etruskische boog Porta all'Arco. OOk hier is de domkerk de moeite waard met het ingelegd cassettenplafond. Het stijlvol ingerichte Palazzo Viti herbergt een interessante verzameling goud, Chinees porselein, marmer en albasten kruiken.