Vakantiebestemmingen Groot-Brittannie: Schotland

Een rondreis is de beste manier om een totaalbeeld van Schotland te krijgen; ook omdat de meeste plaatsjes geen lang verblijf rechtvaardigen en de afstanden fors zijn. We beperken ons tot het mooie hart van het land met als zuidgrens Glasgow-Edinburgh, de enige steden die zeker een bezoek waard zijn. De oostkust, het uiterste noorden en de eilandengroepen laten we dus buiten beschouwing.

Folklore en traditie

In Schotland worden folklore en tradities nog volop in ere gehouden. Mannen in kilt en doedelzakmuziek zie en hoor je niet alleen op hoogtijdagen en de Schotse ruit siert menige bank en vloer.

Een clan (Gaelic voor geslacht) was oorspronkelijk een groep afstammelingen van één voorvader. Iedere clan had een eigen leger en een tartan (ruitmotief) en kleur. Tegenwoordig proberen veel Schotten te achterhalen wat hun tartanmotief was en laten dit weer maken. Op diverse plaatsen kun je zien hoe de stoffen geweven worden in een 'woolen' of 'tartan weaving mill'.

Dat men trots is op de eigen produkten en gebruiken blijkt ook tijdens de vele Highland Games in de zomer, waarvan die in Braemar (de eerste zaterdag van september) de meest prestigieuze zijn. De mannen doen er fanatiek mee aan verschillende krachtmetingen, zoals hamerslingeren en boomstamwerpen.

Sinds 1707 behoort Schotland tot het Britse Rijk, maar toch neemt het nog altijd een onmiskenbaar eigen plaats in. Op reis door Schotland word je regelmatig geconfronteerd met namen van historische helden en met vele wapenfeiten die herinneren aan de vaak bloedige strijd tegen de Engelsen.

Lochs, Highlands en glens

Wie langs het kilometerslange en onpeilbaar diepe Loch Ness rijdt en de tentoonstelling over het monster en alle wetenschappelijke onderzoeken in Drumnadrochit gezien heeft, zal toch even goed kijken naar een rimpeling in het water... Het monster spreekt nu eenmaal tot de verbeelding en een bezoek aan dit meer en de fraai gelegen ruïne van Urquhart Castle (zie foto inleiding) hoort bij een reis door Schotland. Het grote Loch Lomond biedt, samen met Loch Morlich en Loch Inish bij Aviemore en Loch Earn bij Callander, de meeste watersportmogelijkheden. Voor zwemmen lenen de meren zich niet zo: het water van de lochs is te koud en de oevers zijn vaak moeilijk toegankelijk.

De westkust wordt gekenmerkt door langgerekte zee-inhammen (die ook 'loch' worden genoemd), piepkleine, schilderachtige vissersplaatsjes en vele eilanden. Oban is er de grootste plaats en belangrijkste veerhaven.

De Hooglanden (Highlands) worden gevormd door een oud gebergte met afgeronde toppen, waarvan de Ben Nevis met 1343 m. de hoogste is. De kleuren paars van de uitgestrekte heidevelden en helgroen van de weiden in de glens (dalen) domineren hier. De ontelbare witte stipjes van grazende schapen lijken in het landschap te horen. Maar niets is minder waar, de winstgevende schapenteelt werd in de 18e eeuw ingevoerd en daarvoor moesten veel bewoners het veld ruimen. In Aberfoyle kun je in het Wool Centre meer te weten komen over de schapenteelt. Twee hele fraaie dalen met veel gemarkeerde wandelingen zijn Glen Coe en Glen Nevis bij Fort William. Inverness is de grootste plaats in de Highlands. Het heeft een gezellig centrum met vrij veel winkels, maar nauwelijks bezienswaardigheden. In zuidwestelijke richting strekt de Great Glen zich uit met Loch Ness. Fort William is een levendig plaatsje en een goede uitvalsbasis voor tochten naar Glencoe, een woest gebied met groene bergweiden en rotsachtige hellingen, het begroeide dal Glen Nevis en de Ben Nevis. Het lange-afstandspad West Highland Way (150 km.) loopt ook door dit gebied. In de zomer rijdt er een stoomtrein op het mooie traject tussen Fort William naar Mallaig aan de kust. Van Glencoe naar het zuiden kom je in de havenplaats Oban. Ten noorden hiervan ligt het Sea Life Centre waar je kunt zien wat er in de Schotse wateren leeft. Verder naar het zuiden richting Glasgow verlaat je de Hooglanden en kom je langs het grote Loch Lomond, dat aan de westkant de mooiste natuur heeft, zoals bij Balmaha.

Vriendelijker, bosrijker en gevarieerder en wat dichter bevolkt is het oostelijk deel van Schotland, met uitzondering overigens van de 1245 m. hoge, kale Cairngorms. Vooral de Trossachs, de omgeving van Loch Tummel en het dal van de Dee bij Ballater nodigen uit tot wandelen.

Whiskey: het Schotse levenswater

Whiskey komt van het Keltische uisgebeatha, dat 'levenswater' betekent. In de pub bestellen de Schotten geen whiskey maar een 'dram'. Kenners zullen er nooit ijsblokjes in doen, maar aanlengen met water mag wel. Blended whiskey, een mengsel van malt whiskey, die vele jaren in houten vaten rijpt en de lichtere grain whiskey, wordt het meest gedronken.

De meeste destilleerderijen liggen in het gebied van de Spey, omdat daar het grondwater zacht is en een turfsmaak heeft. De Malt Whiskey Trail is een toeristische route van 110 km. langs 7 destilleerderijen. Het is aan te raden één of twee destilleerderijen te bezoeken, want in grote lijnen bieden ze allemaal hetzelfde, namelijk een video, een rondleiding en natuurlijk proeven. Interessant is ook een bezoek aan de Speyside Cooperage in Craigellachie, waar de eikenhouten vaten worden gemaakt. Ook elders in Schotland zijn destilleerderijen en in Edinburgh biedt het Whiskey Heritage Centre alle mogelijke informatie over de historie en het maken van whiskey.

Mysterieuze ruïnes en sprookjesachtige kastelen

Voor magnifiek aan of in het water gelegen kasteelruïnes moet je in het westelijk deel van Schotland zijn. De mooiste ruïnes zijn zonder twijfel Urquhart Castle aan Loch Ness, Eilean Donan Castle op een eilandje bij Kyle of Lochalsh en Kilchurn Castle aan Loch Awe bij Oban. In het noordoosten zijn de middeleeuwse torenhuizen bijzonder, zoals Craigievar Castle en Crathes Castle. De smalle, hoge gebouwen zijn wat indeling betreft nog in oorspronkelijke staat, met smalle trappen, kleine ramen, dikke muren en fraai beschilderde plafonds. Van de andere kastelen springt Blair Castle bij Pitlochry er uit: het is een wit, sprookjesachtig gebouw met een grotendeels 18e eeuws interieur. Inveraray Castle, Hopetoun House bij Edinburgh en Scone Palace bij Perth zijn ook indrukwekkende en mooi ingerichte kastelen.

Wie geïnteresseerd is in de Britse Royal Family kan, behalve in augustus, een kijkje nemen in een deel van hun buitenverblijf Balmoral, tussen Braemar en Ballater. Ook het koninklijke jacht de Britannia is toegankelijk voor het publiek. Het ligt in Leith, de haven van Edinburgh.

Het groene hart van Schotland

Wie het groene hart van Schotland optimaal wil verkennen, wordt aangeraden om vanuit Edinburgh via Forth Bridge, Culross en Stirling naar de Trossachs te rijden. Het schilderachtige Culross is een harmonieus geheel van authentieke huizen en kleine straatjes. Ook Stirling is leuk voor een stop. Rondom het hooggelegen kasteel staan diverse oude panden en een mooie, lichte kathedraal. The Trossachs zijn een prachtig bosgebied met daarin het mooie Loch Katrine. Noordelijker is Dunkeld een sfeervol dorp en het toeristische Pitlochry een prima overnachtingsplaats. Vanuit Pitlochry is Blair Castle een bezoek waard en kun je een mooie route rijden via Aberfeldy en Loch Tummel, daar even stoppen bij Queens View en genieten van het prachtige uitzicht.

Ten zuiden van Braemar is het landschap verlaten en ruig. Vanuit Ballater liggen veel kastelen binnen handbereik, zoals Craigievar Castle. Een mooie weg voert dwars over de Grampain Mountains naar Grantown on Spey. Deze aangename verblijfplaats ligt middenin de natuur en aan de rand van de whiskey-trail. Zuidelijk van Aviemore is het landschap op haar mooist bij Boat of Garden en Loch Morlich in het Glen More Forest Park. Drie leuke bezienswaardigheden bij Aviemore, met als thema de Highlands, zijn: het Landmark Visitor Centre, het openlucht Highland Folk Museum en het Highland Wildlife Park over de Schotse fauna.

Glasgow

Op het eerste gezicht is het industriële bolwerk Glasgow geen aantrekkelijke stad, al zijn veel gebouwen intussen wel opgeknapt en heeft het een schitterende kathedraal. Het is meer een stad om musea te bezoeken en te winkelen. In Pollak Park, ten zuidwesten van het centrum, is de Burrell Collection een topmuseum. De verzameling varieert van Egyptische tot Chinese kunstobjecten en van Europese schilderkunst tot fraaie stijlkamers. Verder liggen op het universiteitsterrein van Kelvingrove Park nog drie musea: het leuk aangeklede transportmuseum, the Art Gallery and Museum, met onder meer archeologische, volkenkundige en natuurhistorische afdelingen en het historische en een tikje stoffige Hunterian Museum.

Edinburgh

Kenners van stedeschoon beschouwen Schotlands hoofdstad Edinburgh als de gezelligste en mooiste stad van Groot-Brittannië. De Royal Mile, op een hoge rots, is het hart van de oude stad en strekt zich uit van Holyrood Palace tot aan het kasteel (Edinburgh Castle). Historische panden van grijze steen huisvesten winkeltjes met lokale produkten, bars, restaurants en kleine musea. Holyrood Palace is sober ingericht en ook in het kasteel gaat het vooral om de Schotse kroonjuwelen en het Regimental Museum en niet zozeer om het interieur.

Edinburgh staat bekend om de vele pubs, restaurants en het bruisende uitgaansleven; in de havenwijk Leith heeft zich afgelopen jaren een nieuw uitgaansgebied ontwikkeld. Augustus is de festivalmaand in de stad: muziek-, theater-, en filmfestivals trekken veel bezoekers. Van de musea mag je in elk geval het Museum of Scotland niet missen met thema's rond de ontwikkeling van het land. In het ernaast gelegen Royal Museum of Scotland ligt de nadruk op natuurhistorie en techniek. Voor een grote kunstcollectie moet je naar de stijlvolle National Gallery.