Vakantiebestemmingen in Duitsland: De Harz

In het beboste middelgebergte van de Harz staat vrijwel alles in het teken van het toerisme. In de inmiddels gesloten ertsmijnen worden rondleidingen gegeven, de stuwmeren worden bevolkt door watersporters, het uitgestrekte padennet door wandelaars en in de sfeervolle vakwerkstadjes vormen de toeristen een bonte stoet. Zelfs de Unesco heeft enkele bezienswaardigheden op haar beschermde lijst gezet. Toch zijn er nog rustige plekjes, zeker in de Unterharz.

Unter- of Oberharz

Zo'n vijftig jaar zijn de Unter- en Oberharz grotendeels gescheiden geweest door de grens tussen Oost- en West-Duitsland. Van de grens is niets meer te zien, maar aan de inrichting van het landschap zie je direct waar eens west eindigde en oost begon. En om eerlijk te zijn, het oostelijk deel, Unterharz genaamd, is het mooiste deel van de Harz.

In tegenstelling tot de geasfalteerde, goed bewegwijzerde wegen in het westen, leiden veel doorgaande wegen in het oosten over eeuwenoude lanen; het is alleen niet altijd duidelijk waarheen. De meeste plaatsen in de Unterharz hebben hun oorspronkelijkheid bewaard en zijn niet bedorven door de ongebreidelde bouw van hotels, pensions en horecagelegenheden, zoals in de Oberharz. Kortom de Unterharz heeft meer sfeer, de Oberharz biedt daarentegen meer vertier en uitgaansmogelijkheden.

Goslar: middeleeuws middelpunt

Het duizend jaar oude Goslar is de mooiste stad in de Oberharz. Je kunt de horden internationale bezoekers niet ontlopen. Echt storend is het niet en het geeft het oude centrum de eer die het verdient. In een ver verleden was Goslar een keizerlijke residentie, maar het oude centrum met smalle straten, pleinen en goed onderhouden vakwerkhuizen ademt veeleer de knusse sfeer van een middeleeuwse stad, dan die van een residentie. Een stadswandeling is de moeite waard, waarbij je onderweg op de details moet letten, zoals de teksten op de gevels en de beelden in verborgen hoekjes. Goslar bezit ook enkele van de mooiste musea van de Harz. Er zijn talrijke terrassen om de wandeling te onderbreken, maar alleen op het prachtige Marktplein (zie foto links) klinkt het carillon; de poppen van dit klokkenspel zijn bovendien het bekijken waard. De prijs voor deze voorstelling betaal je aan de horeca; het is goedkoper om elders iets te nuttigen.

Quedlinburg: Goslars evenbeeld

Eigenlijk ligt het fotogenieke Quedlinburg net buiten de Harz, maar niettemin een goede uitvalsbasis om de streek te verkennen. De stad doet niet onder voor Goslar, de sfeer is er zelfs aangenamer. Grote delen van de oude stadsmuren zijn intact, het centrum staat vol met deels scheefgezakte vakwerkhuizen, afgewisseld met panden in Jugendstil. Hoog daarboven waakt het oude slot met de St. Servatius. De oudste vakwerkhuizen stammen uit de 14e eeuw en liggen in de steegjes Hölle en Stieg die, net als vele andere straten, naar het langwerpige marktplein leiden. Zo'n 1300 vakwerkhuizen staan op de Unesco-werelderfgoedlijst. De Markt, met terrassen, een fontein en het raadhuis, is het hart van de oude stad. Hier beginnen de meeste toeristen hun stadswandeling. Wandelen en neerstrijken zijn de belangrijkste activiteiten in Quedlinburg. De drie stadsmusea zijn interessant, maar geen toppers. Van de kerken is de hooggelegen kasteelkerk St. Servatius een bezoek waard, vanwege de mooie schatkamer.

Wernigerode en Stolberg

Ook in het autovrije centrum van Wernigerode zijn de meeste winkels, restaurants, hotels en pensions ondergebracht in vakwerkhuizen en vormt het mooie marktplein met het raadhuis en enkele terrassen het sfeervolle middelpunt. De traditionele vakwerkbouw wordt afgewisseld met panden in pasteltinten. Het stadje wordt minder druk bezocht dan Quedlinburg en Goslar en vooral 's avonds is er weinig te doen. Wel heeft Wernigerode een topattractie met het hooggelegen kasteel, dat uitbundig is ingericht en gedecoreerd met mozaïekvloeren en bewerkte plafonds. Je kunt de vertrekken, waarvan vooral de feestzaal en de kapel de aandacht verdienen, op eigen gelegenheid bezichtigen.

Nog kleiner, eigenlijk niet meer dan een dorp, is Stolberg, waar ook weer louter vakwerkhuizen zijn gegroepeerd rondom een piepklein, gezellig plein. De kerk en het kasteel liggen pal boven het centrum en rondom beginnen direct de bossen. Stolberg is een geliefd doel voor dagtoeristen en in de zomer zijn de parkeerplaatsen net buiten het dorp dan ook druk bezet.

Wildemann en Ilsenburg: idyllische alternatieven

Wie zich tijdens de vakantie liever terugtrekt in een mooi gelegen en rustig dorp, doet een goede keus met Ilsenburg en Wildemann. De wandelroutes beginnen hier als het ware voor de deur. Het ruim 1000 jaar oude Ilsenburg wordt omgeven door beboste heuvels en heeft een klein centrum, met smalle straten en vakwerkpanden. Nog minder toeristisch oogt Wildemann, met boerderijen en traditionele bebouwing. Het dorp ligt in een komvormig dal en de doorgaande weg gaat dwars door het dorp. In de doodlopende zijstraatjes liggen wat hotels en pensions.

De natuur op haar mooist

Natuurlijk moet je gaan wandelen in dit uitgestrekte natuurgebied. Vooral in de Oberharz zijn legio gemarkeerde paden. Vanuit elke verblijfplaats zijn wel mooie routes te volgen en of je nu in Goslar of in het gehucht Sorge verblijft, de natuur is nooit ver weg.

Brocken
De topper voor onze oosterburen is de klim naar de 1142 m. hoge Brocken, niet omdat die zo spectaculair is of omdat er naast het uitzicht iets bijzonder te zien valt, maar omdat deze winderige Harzberg jaren onbereikbaar is geweest voor de Duitsers. Tussen 1961 en 1989 was het 'militairisches sperrgebiet' en werd het westen vanaf de top door de Russen in de gaten gehouden. Bij helder weer, hetgeen zelden voorkomt, is het uitzicht vanaf de kale top verreikend. Zeker de moeite waard is de combinatie met de stoomtrein - de Brockenbahn - vanuit Wernigerode tot aan de top en vandaar te voet verder door het lieflijke Ilsedal naar Ilsenburg, een wandeling van 13 km. Met een totale lengte van 131 km. is het spoornet van de Harzer Schmalspurbahn het langste smalspoornet van Duitsland.

Wandelroutes
Behalve de afdaling van de Brocken is de korte(7,5 km.), maar afwisselende route door het Okertal ook een aanrader. Hij voert langs graniethellingen en watervallen. Moeras en bos kom je tegen op de rondwandeling vanuit Torfhaus en op die vanaf de Oderbrücke. Beide wandelingen zijn zo'n 10 km. lang en gaan dwars door het Nationale Park. Een 'must' onder de wandelroutes is de tocht door het Bodetal, van Treseburg naar Thale en terug (ca. 20 km.). Onderweg passeer je fotogenieke natuurmonumenten met klinkende namen, zoals de Rosstrappe, de Teufelsbrücke en de Hexentanzplatz. Je kunt smokkelen door een stuk met de bus af te leggen of de gondel van Thale naar de Hexentanzplatz te nemen.