De grandioze natuur van Argentijns Patagonië en Vuurland

Patagonië is de zuidelijke streek van Argentinië en Chili. In Argentinië omvat het gebied de provincies Neuquén, Rio Negro, Chubut en Santa Cruz. Oostelijk van de Andes is het voornamelijk een leeg en schraal steppegebied. Hoogtepunten zijn zonder twijfel de imposante Andesgletsjer Perito Moreno, de fascinerende dierenwereld van dolfijnen en zeeleeuwen op het Valdés schiereiland, de versteende Patagonische bossen en voor vogelaars een excursie op Vuurland.

Het gevarieerde landschap van Patagonië

Patagonië begint in Argentinië ten zuiden van de Río Colorado en strekt zich dan bijna 2000 km uit tot aan Straat Magallanes, die het van Vuurland scheidt (zie kaart rechts). Het gebied is groter dan Frankrijk, maar heeft een bevolkingsdichtheid van slechts 1 inwoner per km². De steden liggen vaak uren vliegen of dagenlange busreizen van elkaar verwijderd. Het Argentijnse spoorwegnet eindigt in Esquel; wie verder naar het zuiden wil moet een langeafstandsbus nemen. Een fascinerende dierenwereld bevolkt de stoffige kusten van Patagonië. Steppebewoners als guanaco's (wilde lama's), gordeldieren, mara's (pampahazen) en vossen stuiten op waterdieren als enorme zeeolifanten en kolonies pinguïns. De planktonrijke Falklandstroom spoelt om de stranden. Dit constante aanbod van voedsel trekt grote scholen vissen, die op hun beurt weer prooi zijn voor grotere jagers. Honderden dolfijnen tuimelen in de golf van San José (Península Valdés), majestueuze zeeleeuwmannetjes bewaken hun harem in Punta Delgada op hetzelfde schiereiland. Van juni tot oktober kun je op kleine boten onder deskundige leiding uitvaren om kolossale baleinwalvissen bij hun hofmakerij te observeren.

De Andes is in het zuidelijke Patagonië wezenlijk anders dan alle andere gebergten op aarde. De bergen komen uit op de onmetelijke steppen of op de continentale gletsjer. Als overblijfselen uit de ijstijd liggen in dit deel van de Andes twee enorme ijsvlakten, zoals ook op Groenland en Antarctica, met een totale oppervlakte van 17.900 km². In het oosten rijzen een paar huizenhoge gletsjertongen op uit de grote meren van Argentinië. De afkalvende gletsjers zorgen voor kleine ijsbergen op de meren tot aan de steppe. Wandelingen in de schaduw van de overweldigende pieken van het Fitz Roymassief (zie afbeelding inleiding) beginnen in het dorpje El Chaltén.

Steenwoestijn, savanne en droogstaande rivierbeddingen bepalen het beeld van het Patagonische hoogland in het midden van de provincies Chubut en Santa Cruz. In de zomer kan het overdag soms ondraaglijk heet zijn en 's nachts koelt het sterk af. De extreme temperatuurwisselingen en de snijdende wind hebben tot nu toe voorkomen dat dit maanlandschap ontsloten werd voor het toerisme. Toch houdt het hoogland een uniek natuurverschijnsel in petto: versteende bossen. In het Bosque Petrificado bij Comodoro Rivadavia zijn 150 miljoen jaar geleden enorme araucaria's (een coniferensoort) verkiezeld. Zo vertellen bizarre zuilen van basalt over de vulkanische activiteit uit de oertijd.

Parque Nacional Los Glaciares

De enorme, tot voor kort nog aangroeiende, imposante continentale glacier Perito Moreno is 250 km lang en aan het uiteinde in het Lago Argentino 4 km breed en 60 m hoog (zie afbeelding links). Regelmatig vallen enorme brokken ijs in het meer. De gletsjer is het gemakkelijkst te bezichtigen vanuit El Calafate, een stadje dat met een modern vliegveld en vele hotels en restaurants is uitgerust. Hier worden rondritten per bus, wandelingen op de gletsjer en boottochtjes voor de Perito Moreno langs en naar andere van de meer dan 100 gletsjers in het Nationaal Park Los Glaciares aangeboden. Het gletsjerlandschap ontstaat uit een enorm ijsveld van 22.500 km². Het westelijk verval van de Andes duwt het ijs voort tot deze versmelt in de grote meren Viedma, Argentino en San Martin. Je kunt in het nationale park overnachten met een onvergetelijk uitzicht op de Perito Moreno in Hotel Hostería Los Notros. Overal in Patagonië hebben archeologen rotsschilderingen gevonden met jachttaferelen, afbeeldingen van mensen en afdrukken van handen. De vermoedelijk rituele schilderingen in de 'behekste' grot Punta Gualicho bij El Calafate, die ca. 4000 v. Chr. zouden zijn gemaakt, zijn bijzonder fraai.

Península Valdés

De bedrijvige havenstad Puerto Madryn aan de ruige Patagonische kust vormt de toegangspoort tot het schiereiland Valdés. Een 35 km lange strook land, de Istmo Ameghino, verbindt Península Valdés met de kust en scheidt de Golfo San José van de Golfo Nuevo. Vanuit Puerto Pirámides varen van mei tot november boten de walvisbaai op om de walvissen te spotten die hier in de winter in het realatief warme water, beschermd tegen de wind, komen uitrusten voor de hoge kust. Ze paren hier en zogen de kalveren tot die klaar zijn voor de verre oceaanreis naar Antarctica. In Caleta Valdés in het oosten van het natuurreservaat hebben zeeolifanten, zeeleeuwen en pinguïns een toevlucht gevonden. Bij Punta Norte jagen 's zomers orka's op zeeleeuwenjongen.

Overige bezienswaardigheden

• Zo'n 110 km ten zuiden van Trelew steekt de 3,5 km brede landtong Punta Tombo de Atlantische Oceaan in. De vlakke zandstranden vormen een ideale broedplaats voor magelhaenpinguïns. Met miljoenen dieren is dit de grootste pinguïnkolonie buiten Antarctica.
• Een bezoek aan Bariloche brengt je naar het 'Zwitserland van Argentinië'. De stad ligt ruim 700 m boven de zeespiegel en wordt omringd door de bergen van de Andes en meren. Het 550 km² grote meer Nahuel Huapi biedt talrijke mogelijkheden om te vissen, zeilen, waterskiën of te kajakken.
• In het Dinosauriërsdal (Valle de los Dinosaurios) in de provincie Neuquén, één van de rijkste paleontologisiche vindplaatsen ter wereld, kom je door versteende bossen, langs voetafdrukken van prehistorische dieren en langs lokale musea. Daar zie je onder andere het skelet van de 13 m grote vleesetende Gigantosaurus en de fossiele beenderen van de Argentinosaurus. In Plaza Huincul ligt het Dinosauriërsmuseum Carmen Funes.

Vuurland

Ten zuiden van Straat Magallanes eindigt Zuid-Amerika in het eilandenrijk van Vuurland (Tierra del Fuego). De naam is bedacht door de Portugese ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan (1480-1521). Hij was de eerste Europeaan die door de naar hem genoemde zeestraat voer en vuren van de oorspronkelijke bewoners op deze eilanden zag branden. Sterke winden teisteren de granietrotsen van Kaap Hoorn, in 1616 genoemd naar de uit het Noord-Hollandse Hoorn afkomstige Nederlandse ontdekkingsreiziger Willem Corneliszoon Schouten. Met ijs bedekte bergen rijzen direct op uit zee. Dwars door Vuurland loopt een grens van noord naar zuid. Het westelijk deel hoort bij Chili, het oostelijk deel bij Argentinië. Er is geen enkel probleem tussen beide landen heen en weer te reizen. Het Parque Nacional de Tierra del Fuego (zie afbeelding rechts) biedt behalve bergketens, hoogveengebieden, rivieren, diepe dalen en dichte bossen met schijnbeuken ook rotsige zeekusten. Vuurland is bijzonder interessant voor vogelaars; booteenden leven naast wilde ganzen, scholeksters, albatrossen en bosvogels, zoals de zwarte magelhaenspecht. Ook de andescondor, die met zijn spanwijdte van drie meter één van de grootste vliegende vogels ter wereld is, komt hier voor. Geweldige beverdammen doorsnijden het gebied, waardoor het steeds moerassiger wordt. Excursies beginnen in de hoofdstad Ushuaia.

Dit artikel is onderdeel van de special Argentinië, land van grote contrasten.