Baarle-Nassau-Hertog: Uniek in de wereld!

Baarle-Nassau-Hertog is een dorpje dat bestaat uit 30 enclaves. Hierdoor loopt de grens tussen Nederland en België kriskras door het dorp. Een unieke situatie die nergens anders ter wereld voorkomt!

Baarle-Nassau-Hertog: Uniek in de wereld!

Op de grens van Nederland en België ligt het dorpje Baarle. Dit dorpje bestaat uit 30 stukjes (enclaves) Nederland én België. De Nederlands stukjes vallen onder de provincie Noord-Brabant en heten samen Baarle-Nassau. De Belgische stukjes vallen onder de provincie Antwerpen en heten samen Baarle-Hertog.

Enclavesituatie

In Baarle-Nassau-Hertog is sprake van een enclavesituatie. Een enclave is een stuk grondgebied van een bepaalde staat dat volledig omringd is door grondgebied van een andere staat. Omdat in Baarle maar liefst 30 enclaves zijn loopt de grens kriskras door het dorp heen. Deze grens is zichtbaar gemaakt door zilverkleurige doppen in het wegdek en speciale stoeptegels. Ook kun je aan de huisnummerplaatjes zien of een huis in Nederland of in België staat, in een hoekje van het huisnummerplaatje staat namelijk de Nederlandse of Belgische vlag. Of een huis onder België of Nederland valt wordt bepaald door de ligging van de voordeur. Het kan dus zomaar voorkomen dat de voordeur in Nederland staat en de tuin in België ligt! Bij één huis loopt de grens dwars door de voordeur. Dit huis heeft daarom ook twee huisnummers, een Belgisch en een Nederlands.

Baarle-Hertog bestaat uit 22 enclaves. Die 22 stukken België zijn dus volledig omringd door Nederlands grondgebied. Onder Baarle-Hertog valt ook het kleine kerkdorpje Zondereigen. Baarle-Hertog heeft ongeveer 2500 inwoners.

Baarle-Nassau bestaat uit 8 enclaves. 7 hiervan liggen als sub-enclave in twee van de grotere Belgische enclaves. De laatste ligt vlakbij Zondereigen. Ook het Nederlandse kerkdorpen Ulicoten en Castelré vallen onder Baarle-Nassau. De gemeente Baarle-Nassau heeft ongeveer 6500 inwoners.

Geschiedenis van de enclaves

In 1198 legt Godfried II van Schoten, Heer van Breda, de basis voor de enclavesituatie. Zijn grond, waar ook Baarle onder valt, lag tussen het Graafschap Holland en Hertogdom Brabant in. Toen Dirk VII in 1190 aansprak maakte op de grond rond Breda sloot Godfried II van Schoten zich aan bij het Hertogdom Brabant. Hierdoor werd hij leenman van Breda. Om zijn macht niet te verliezen kreeg Godfried II van Schoten enkele stukken land rond Baarle van de hertog van Brabant. De hertog van Brabant besloot echter wel enkele stukken vruchtbare grond zelf te behouden. Hierdoor ontstond dus de situatie dat enkele stukken Baarle onder de hertog van Brabant vielen en enkele stukken onder de leenman van Breda.

De grondgebieden van de hertog van Baarle werden later Baarle-Hertog genoemd. De grondgebieden van de leenman van Breda kwamen door vererving in handen van het geslacht Nassau en werden daardoor Baarle-Nassau genoemd. Al lange tijd terug zijn de enclaves dus ontstaan!

Vrede van Münster

In 1648 werd na de 80-jarige oorlog de Vrede van Münster getekend. Hierbij werd de grens tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden vastgesteld. Deze grens liep echter dwars door het Hertogdom Brabant! Hierdoor kwam Baarle-Hertog, dat in de loop der jaren onder de Baronie van Turnhout was komen te vallen, onder de Zuidelijke Nederlanden terecht en Baarle-Nassau, dat deel uitmaakte van de Baronie van Breda kwam bij de Noordelijke Nederlanden. In deze tijd werd het internationale karakter van de enclaves duidelijk.

Traktaat van Maastricht

In 1843 werd in het Traktaat van Maastricht de grens tussen België en Nederland vastgesteld. Dit gaf geen problemen, totdat de grens tussen Meerle en Poppel vastgesteld moest gaan worden. Men kwam erachter dat het niet mogelijk was de grens ononderbroken vast te stellen. Om het Traktaat geen vertraging op te laten lopen besloot men dan maar in een aanhangsel op het Traktaat op alle percelen de juiste nationaliteit aan te duiden.

Dit is lange tijd zo gebleven tot dat in 1974 uiteindelijk twee internationale commissies het voor elkaar kregen het gat in de grens te dichten en precies aan te geven wat Nederlands en wat Belgisch grondgebied was. Op basis van landmetingen door nog eens een derde commissie werden in 1995 de enclavegrenzen officieel erkend als rijksgrens.

Wonen in Baarle-Nassau-Hertog

De geschiedenis geeft aan dat het lastig is geweest de grenzen vast te stellen en erkend te krijgen. Het leven in de twee dorpen door elkaar gaat echter prima. Beide dorpen hebben een eigen gemeentehuis, brandweer, politie, huisartsenpraktijk en scholen. In geval van nood werken de hulpdiensten prima samen. Bewoners merken niet meer dat ze meerdere keren per dag de grens oversteken en kunnen winkelen in zowel Nederlandse als Belgische winkels. De Nederlanders kunnen televisie ontvangen via een Belgische kabelmaatschappij en de Belgen kunnen boodschappen doen in een Nederlandse supermarkt.

De situatie in Baarle is uniek in de wereld en daarom een bezoekje waard. Verder is het een gezellig dorp met genoeg eet- en drinkgelegenheden en winkeltjes. Uiteraard kun je ook de grenspaal bewonderen, het huis met twee huisnummers, de beide kerken en het Baarle's museum. Genoeg te zien en doen op een leuk dagje uit!