Vuurtorens: bakens van licht

Ze zijn er in tal van kleuren en maten en spreken velen tot de verbeelding: vuurtorens. Sommige dateren uit de 15e eeuw en werden met grote kolenvuren verlicht. Andere bestaan pas zo’n dertig jaar. Hoewel slechts een enkele vuurtoren langs de Nederlandse Noordzeekust te bezoeken is, trekken ze altijd vele toeristen. Ze zijn meer dan alleen een lichtbaken voor schepen. Sinds de Middeleeuwen stookte men langs de kust grote kolenvuren op kerktorens. Zo ontstond de naam ‘vuurtoren’. De torens van Goedereede op Goeree-Overflakkee en Westkapelle op Walcheren herinneren hier nog aan. Het zijn kerktorens die niet aan zee, maar midden in de bebouwde kom staan. In de 18e eeuw schakelden de vuurtorenwachters over op olielampen. Eerst waren dat grote lampen, na een aantal jaren stapte men over op kleine exemplaren. Door een Franse uitvinding in 1765 kon de vuurtorenwachter het kleine vlammetje via een systeem van ronddraaiende spiegels versterken tot een felle lichtbundel. Schepen konden die tot op grote afstand waarnemen. De toren van Westkapelle had in 1818 de Nederlandse primeur van dit nieuwe systeem, waarvan het principe tot de dag van vandaag overeind is gebleven.

Torens met een verhaal

Tussen Den Helder en Breskens telt de Noordzeekust zo’n vijftien vuurtorens of voormalige vuurtorens. De meeste hebben wel een verhaal of iets bijzonders. De een is de langste van Europa, de ander herbergt een kustverlichtingsmuseum en de derde stond model voor een bankbiljet. Een overzicht van de meest markante vuurtorens.

Den Helder

Vuurtoren ‘Kijkduin’, net buiten Den Helder, heeft als bijnaam ‘De Lange Jaap’. Het is met 69 meter de hoogste vuurtoren van Europa. De toren dateert uit het eind van de 19e eeuw en is met zijn rode uiterlijk van gietijzeren platen een bijzondere verschijning achter de dijk. De bouwers kozen voor gietijzer in plaats van het gangbare steen omdat dit goedkoper was en sneller tot resultaat leidde. Tot voor kort kon je ‘De Lange Jaap’ beklimmen, maar dat is helaas stopgezet. Onderweg van Den Helder naar voormalig walvisvaardersdorp Huisduinen passeer je de vuurtoren. Hij staat in een weiland met een hek eromheen.

Egmond aan Zee

Een merkwaardig bouwwerk is de vuurtoren van Egmond. De voet van de ronde witte toren staat in een sarcofaag. Daarop een gietijzeren leeuw, lauwerkransen en het kruis van de militaire Willemsorde. De toren is vernoemd naar luitenant Jan van Speyk, die zichzelf en zijn schip in 1831 in Antwerpen (tijdens de Belgische opstand die leidde tot de onafhankelijkheid van België) opblies onder het uitspreken van de famous last words “dan liever de lucht in”. Je kunt de vuurtoren van Egmond beklimmen, beslist de moeite waard.

IJmuiden

IJmuiden smaakt het genoegen twee vuurtorens te bezitten: de grote en de kleine. Beide staan in het havengebied aan de kop van het Noordzeekanaal en zijn volledig rood van kleur. IJmuiden is een van de belangrijkste vissershavens van Nederland. Bovendien passeren jaarlijks ruim 45.000 schepen de plaats op weg naar of van Amsterdam. Het scheepvaartverkeer is dus bijzonder druk. Beide torens zijn helaas niet te bezichtigen.

Katwijk en Scheveningen

De vuurtoren van Katwijk, de ‘Vuurbaak’, is gebouwd in 1605 en daarmee de op een na oudste ‘echte’ vuurtoren van Nederland. Alleen de Brandaris op Waddeneiland Terschelling is ouder. Ook de kerktorens die ooit als vuurtoren dienden, zijn doorgaans ouder. De Vuurbaak is als een van de weinige Katwijkse gebouwen blijven staan toen de Duitsers het dorp in de Tweede Wereldoorlog sloopten. In juli en augustus kun je de vuurtoren beklimmen.
Ook de rode vuurtoren van Scheveningen is te bezoeken. Hij staat op een mooi plekje in het oude vissersdorp, in een carré van witte huisjes. De toren telt 162 treden. Adres: Zeekant 12, woensdag en zaterdag om 14.00 uur. Wel even reserveren: 070 - 3500830.

Hoek van Holland en de Maasvlakte

Het Nederlands Kustverlichtingsmuseum is gevestigd in de voormalige vuurtoren van Hoek van Holland. Het bouwwerk dateert uit 1893 en deed dienst als vuurtoren tot 1974. Het is geen hoge vuurtoren, slechts 22 meter. De vuurtoren is geopend tussen begin mei en eind september, elke eerste zaterdag van de maand van 13.00 uur t/m 16.00 uur. Adres: Willem van Houtenstraat 102.
De jongste vuurtoren van Nederland staat op de Maasvlakte. Deze zwart-wit gestreepte toren is vooral functioneel. Hij ziet er van dichtbij wat vies en roestig uit. Duidelijk geen toeristische trekpleister.

Goeree-Overflakkee

De kerktoren van het prachtige stadje Goedereede deed vroeger dienst als scheepsbaken, later vuurtoren, en werd nog gestookt met kolenvuur. Toen de haven van Goedereede dichtslibde, verloor de toren haar vuur-functie. Deze wordt nu op het eiland Goeree vervuld door de vuurtoren van Ouddorp, een vierkant roodbruin bouwwerk ten noorden van het dorp. De toren van Goedereede is nu open als toeristische trekpleister. Hij is veertig meter hoog en telt 217 treden. Het is beslist de moeite waard omhoog te klimmen. Je hebt een prachtig uitzicht op het eiland en de omringende wateren. Onderweg passeer je het carillon (dat elk half uur speelt) en een klein museum over de geschiedenis van Goedereede. Adres: Kerkpad 9. De toren is alleen in het hoogseizoen geopend.

Burgh-Haamstede en Breskens

De bekendste vuurtoren van Nederland is die van Burgh-Haamstede. Het is een prachtig bouwwerk met rood-wit gestreepte spiralen. De vuurtoren was jarenlang afgebeeld op het biljet van 250 gulden. Hij dateert uit 1840, is 58 meter hoog en geeft met een sterkte van 5.200.000 kaarsen een van de sterkste vuurtoren-lichten van Europa.
De zwart-wit gestreepte vuurtoren even buiten Breskens is de zuidelijkste vuurtoren van Nederland. Hij is niet te bezichtigen, maar een bezoekje wel waard. Vanaf de dijk bij de toren is het uitzicht op de Westerschelde en in de verte Vlissingen erg mooi.

Hoogslaper

Weliswaar niet helemaal gelegen aan de Noordzeekust, maar daar laat de echte liefhebber zich niet door afschrikken. De vuurtoren van Harlingen (Friesland) is omgebouwd tot hotel, voor slechts twee personen. Je klimt 64 treden op, passeert een ultramoderne badkamer en komt terecht in de slaapkamer met uitzicht naar vier zijden. In het lichthuis daarboven staan twee heerlijke stoelen. Terwijl je in de verte staart, hoor je door de marifoon de conversatie van de havendienst. ‘s Morgens komt de bakker een uitgelezen ontbijt bezorgen. Wel minstens een jaar van tevoren reserveren als je een speciale datum in een weekend op het oog hebt! Meer informatie via de website: www.vuurtoren-harlingen.nl.

Fans en freaks

Van vuurtorens zijn tal van affiches, boeken en miniatuurversies te koop. De echte fans zijn lid van de NVV, de Nederlandse Vuurtorenvereniging. Wil je regelmatig een tijdschrift over vuurtorens lezen, praten met andere liefhebbers en wellicht samen op excursie, kijk dan op de website van de vereniging: www.vuurtorens.org.