InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Bezienswaardigheden > Joods Amsterdam: Jonas Daniël Meyerplein en omgeving

Joods Amsterdam: Jonas Daniël Meyerplein en omgeving

Joods Amsterdam: Jonas Daniël Meyerplein en omgeving Vóór de Tweede Wereldoorlog vanaf 1662 lag de kern van de Jodenbuurt rondom het Jonas Daniël Meyerplein. Hier bevonden zich de belangrijkste synagogen en andere Joodse instellingen. Vanwege de Tweede Wereldoorlog, het verval van de huizen en de saneringen in de jaren 1950 en 1960 verdween de Joodse buurt. De belangrijkste monumenten staan er echter nog.
Informatie voor dit artikel is afkomstig uit het boek 'Wandelingen door Joods Amsterdam' van Jan Stoutenbeek en Paul Vigeveno.

Mr. L.E. Visserplein

Dit plein is vernoemd naar de Joodse Nederlander L.E. Visser die sinds 1915 lid was van de Hoge Raad der Nederlanden en in 1939 president ervan. Hij heeft zich tijdens de oorlog verzet tegen de Duitsers. Hij keerde zich ook tegen de Joodse Raad, verzette zich tegen afzonderlijk Joods onderwijs en weigerde de Jodenster te dragen. Hij leefde van 1871-1942 en stierf een natuurlijke dood.

Portugees-Israëlietische synagoge

Dit is één van de belangrijkste monumenten in Amsterdam. Het werd gebouwd in de periode 1671-1675. Het kenmerkt de plaatselijke bouwstijl met symbolische details. De synagoge was hoger dan de omliggende huizen. Het was de eerste herkenbare synagoge van West-Europa. De synagoge lijkt van binnen erg ruim vanwege het vele daglicht dat binnenkomt. De inrichting wordt bepaald door de Heilige Ark in het midden van de synagoge met daar tegenover de bima vanwaar de Tora wordt gelezen.

Ets Haim en de wintersynagoge

Ets Haim is de wereldberoemde bibliotheek in de bijgebouwen van de Portugese synagoge. Ets Haim was een broederschap die toelagen verstrekte aan de bekwaamste leerlingen. Ets Haim werd echter vooral beroemd als bibliotheek met vele manuscripten, gravures en boeken. Sinds 1955 is de gehoorzaal ingericht als synagoge die in de koude wintermaanden wordt gebruikt.

Jonas Daniël Meyerplein

Jonas Daniël Meyer (1780-1834) was een jurist. Hij werd als eerste Jood toegelaten tot de advocatuur. Hij zette zich in voor de emancipatie van de Joden onder Lodewijk Napoleon en Koning Willem I. Hij werd ook directeur van de Koninklijke Courant.

De dokwerker

De dokwerker is een monument onthuld door Koningin Juliana ter herinnering aan de Februaristaking van 1941. De stakers (dokwerkers), vooral communisten, eisten de vrijlating van gearresteerde Joden. Elk jaar op 25 februari wordt de staking herdacht.

Het synagogecomplex van de Hoogduitse gemeente

Dit complex bestaat uit twee grote (Grote Sjoel en Neie Sjoel) en twee kleine (Dritt Sjoel en Obbene Sjoel) synagogen. Tegenwoordig huisvest het Joods Historisch Museum er.

Nieuwe Amstelstraat

De Nieuwe Amstelstraat heeft een sterk Joods karakter vanwege de Grote Sjoel en de Dritt Sjoel.

Gevelsteen Jozua

Behalve de synagogen bevindt zich in de Nieuwe Amstelstraat nog een Gevelsteen van Jozua. Hier staat de tekst op: 'Die Gode gehoorsaemt, gehoorsaemen d'elementen.' Jozua liet de zon stil staan (Jozua 10:12).

Walter Süsskindbrug

Dit is de oude kiepbrug over de Nieuwe Herengracht. Het is vernoemd naar Walter Süsskind, een Jood uit Duitsland afkomstig. Hij heeft samen met Felix Halverstad en Bert de Vries Robles weten te voorkomen dat veel kinderen werden gedeporteerd. Hij werd door de Duitsers opgepakt en gedood.

Nieuwe Herengracht

Hier woonden vooral de rijkere Joden. Dit werd de dure wijk in de Jodenbuurt.

Voormalig Portugees-Israëlietisch Oudemannenhuis

In 1796 vestigde de Misjenet Zekeniem (Steun der Ouden) aan de Nieuwe Herengracht 33. Er werden 10 oude mannen verzorgd. Ze vormden een minjan en konden zo een dienst houden in de huissynagoge.

Voormalig huis Suasso

Op nummer 43 van de Nieuwe Herengracht woonde de kunstverzamelaar jhr. Augustus Pieter Lopez Suasso. Zijn collectie is nagelaten aan de gemeente Amsterdam. Hieruit is de Suasso Stichtingen en later het Stedelijk Museum ontstaan.

Apotheek De Castro

In de Muiderstraat vestigde in 1832 de Joodse apotheek De Castro. Hij zette zich in tegen cholera. Bekend is zijn kunstverzameling en gegraveerde glazen.

De Populier

Hier woonde De Castro vlak naast zijn apotheek. Thans zit er cultureel centrum De Populier.

Nieuwe Herengracht 103

In 1787 werd dit fraaie pand gekocht door tabakshandelaar Benjamin Cohen. Later kocht de rijke diamanthandelaar Elkan Jacob Levie de Vries het pand op. Het pand heeft een statige gevel en monumentale stoep. Tegenwoordig is het bezit van de Evangelische Gemeente Gods Amsterdam.

Nieuwe Herengracht 111

Hier was vroeger de bank Lippman, Rosenthal en Co gevestigd. Rosenthal woonde bij het kantoor. Hij schonk de bibliotheek van zijn vader, de Biblioteca Rosenthalianca, aan de Universiteitsbibliotheek.

Voormalig Nederlands Israëlietisch Ziekenhuis

In het huis op Rapenburgerplein 9 was het eerste Joodse ziekenhuis gevestigd. Hier werden zowel lichamelijk als geestelijke zieke patiënten verpleegd.

Anne Frankstraat

Een straat vernoemd naar Anne Frank. Er herinnert weinig aan vroeger. Er staat veel nieuwbouw.

Waterlooppleinmarkt

Hier was plek voor de Joodse straathandelaar. Hier kwam de armoede het meest tot uiting. Na de Tweede Wereldoorlog verloor de markt zijn Joodse karakter.

Beth Hamidrasj Ets Chaim

Een leerhuis dat in 1740 werd gesticht om Tora te bestuderen. Studeren gebeurde door kleine groepen Joden die zo het Jodendom in stand hielden. Na de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw eerst als fabriek gebruikt maar later gerestaureerd in 1973. Tegenwoordig zit de Joodse uitgeverij Amphora er.

Bussenschuthofje

Hier bevond zich sinds 1597 een wapenfabriekje. Het poortje gaf toegang tot tien kleine huizen met zeer slechte woonomstandigheden.

Voormalig meisjes weeshuis

Gevestigd op de Rapenburgerstraat 169-171 een meisjes weeshuis van de Hoogduitse gemeente. Deze vormde één van de vele liefdadigheidsinstellingen binnen de Joodse gemeenschap. De weesmeisjes kregen een Joods-orthodoxe opvoeding en moesten werken in de brei- of naaikamer. De meeste meisjes werden vermoord in concentratiekampen.

Voormalige sjoel Rapenburgerstraat 173

Hier vestigden zich vooruitstrevende Joden in de Adatah Jeschurin. Later verenigde de Hoogduitse gemeente zich met de liberale Joden. Nog weer later vestigde het Opperrabinaat zich er. Na de oorlog huisvest een deel van de lerarenopleiding.

Nederlands Israëlietisch Seminarium

Een 19de eeuwse afsplitsing van Beth Midrasj. Het Nederlands Israëlietisch Seminarium werd officieel erkend wat betreft de opleiding tot rabbijn. Bij het Beth Midrasj was dit niet het geval. Vooral dr. J.H. Dünner, de rector, zorgde er voor dat er goed opgeleide rabbijnen kwamen. Het Jodendom werd wel intellectualistisch met ook een klassieke opleiding. Zo werd de kloof tussen Rabbinaat en massa vergroot. Het gebouw is na de oorlog in gebruik als kantoor. Als instelling bestaat het Nederlands Israëlietisch Seminarium nog wel.

Lees verder

© 2010 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wandelingen door Joods Amsterdam – Stoutenbeek/VigevenoWandelingen door Joods Amsterdam – Stoutenbeek/VigevenoAmsterdam wordt ook wel Mokum genoemd. Het woord mokum is Jiddisch en is afgeleid van makom dat het Hebreeuwse woord is…
Joods Nederland: Joods godsdienstige organisatiesJoods Nederland: Joods godsdienstige organisatiesOndanks de verschrikkingen van de Holocaust wist Joods Nederland zich langzaam weer te herstellen. Een klein aantal voor…
Joods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisJoods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisHet Joods Historisch Museum is gevestigd in vier synagogen, die tegen elkaar ‘aangeplakt’ staan in het centrum van Amste…
Dagjes uit met een bijbelse betekenisDagjes uit met een bijbelse betekenisNatuurlijk zijn dagjes uit leuk om te doen, maar zijn ze dan ook leerzaam? Misschien wil je je kinderen ook wel iets bij…
Joden in Nederland: 1516-1621 – christelijke visies op JodenJoden in Nederland: 1516-1621 – christelijke visies op JodenBegin van de zeventiende eeuw bestaan vier verschillende houdingen tegenover Joden in Nederland: de Gereformeerde Kerk,…
Bronnen en referenties
  • 'Wandelingen door Joods Amsterdam' van Jan Stoutenbeek en Paul Vigeveno

Reageer op het artikel "Joods Amsterdam: Jonas Daniël Meyerplein en omgeving"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Louwerier, 01-11-2012 14:42 #1
Ik ben opzoek naar een plattegrond van het gebied rond de Mozes en Aron kerk. Ben op gegroeid in die buurt en in mijn geheugen is in een van de straatje die toendertijd lang de kerk liepen een politiebureau gevestigd, ik wil hiervan graag een foto, want vlg mij zaten daarin half ronde ramen in op straat niveau, kunt u me laten weten of er documentatie is over zo'n bureau. In mijn nachtmerries zit ik als kind, van ongeveer 5 jr, opgesloten in het bureau en kom ik er alleen nog uit om op transport gezet te worden. Reactie infoteur, 01-11-2012
Shalom,

Ga voor een plattegrond van het gebied naar: (http://goo.gl/y83ZA).

Voor informatie over een politiebureau in de buurt kunt u gaan naar:
Politiebureau - buurtregie: Waterloo-Uilenburg, ga naar (http://goo.gl/ygYKE)
Politiebureau - IJ-tunnel, ga naar (http://goo.gl/bt5y7)

Voor meer informatie over het door u genoemde gebied, kunt u contact opnemen met het Joods Historisch Museum: (http://www.jhm.nl/contact).

Groet,

Etsel

Infoteur: Etsel
Laatste update: 07-10-2014
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Bezienswaardigheden
Special: Joods Nederland
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Schrijf mee!