InfoNu.nl > Reizen en Recreatie > Bezienswaardigheden > Joods Amsterdam: de oude Jodenbuurt

Joods Amsterdam: de oude Jodenbuurt

Joods Amsterdam: de oude Jodenbuurt De oude Jodenbuurt bestaat uit de Vlooyenburg, Jodenbreestraat, Uilenburg en Marken. Er is in deze buurt veel gesaneerd. Hierdoor is het Joodse karakter verdwenen. Toch zijn er nog aardig wat resten terug te vinden. Het Joodse proletariaat was een kleurrijke bevolkingsgroep die zich bezighield met de straathandel: zondagmarkten en rommelmarkt.
Informatie voor dit artikel is afkomstig uit het boek 'Wandelingen door Joods Amsterdam' van Jan Stoutenbeek en Paul Vigeveno.

Nieuwmarkt

De Nieuwmarkt was een dagmarkt waar niet-Joden stoffen verkochten. Aan de rand van de markt lag de Jodenbuurt en zodoende had de markt een sterk Joods karakter. Stoffenverkoop was een typisch Joodse nijverheid. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een prikkeldraad gespannen waarachter de Joden moesten verblijven in afwachting van hun deportatie.

Joods Historisch Museum in Waaggebouw

Oorspronkelijk was het Joods Historisch Museum (JHM) in het Waaggebouw gehuisvest. Later is het verhuist naar het synagogecomplex.

Sint Antoniebreestraat

Hier had vrijwel elk pand een Joods verleden. Maar door nieuwbouw herinnert niets meer aan het Joodse karakter van de straat.

Huis De Pinto

Isaac de Pinto was een van oorsprong Portugese Jood. In 1651 kocht hij een huis aan de Sint Antoniebreestraat. Het was een statige façade dat hij zich kon veroorloven omdat hij erg rijk was. De arme Joden gebruikten het spreekwoord: 'zo rijk als Pinto.'

Sint Antoniesluis

De niet-Joodse bewoners van de Sint Antoniebreestraat verzetten zich tegen de komst van de Joden. Ze verzochten de burgemeesters van Amsterdam voor de Joden een vaste woonplek te zoeken. Maar dit verzoek werd afgewezen. Rond de sluis ontstond een levendige straathandel.

Jodenbreestraat

Dit was de handelsbuurt van de Joden: straathandel en groothandel. Er was altijd een vrolijke handelssfeer.

De Vries van Buren en Co.

Op de Jodenbreestraat 8-12 stond het voormalige pand van de textielgroothandel De Vries van Buren. Ze begon in het klein met een winkel in garen, band, kant en mutsen. Later werd het een groothandel dat in goed aanzien stond bij marktkooplui.

Rembrandthuis

Deze kwam in de 19de eeuw in het bezit van Jochem Izak Aron Spitz. Hij was koopman en rabbijn, In het werk van Rembrandt zijn veel Joodse invloeden terug te vinden zowel direct (portretten) als indirect.

Zwanenburgwal 38-40

In 1657 liet Isaäc Mocata hier een suikerwerkfabriek bouwen. Raffineren van suiker was één van de weinige gilden die toegankelijk was voor Joden. Toch gingen Joodse bedrijven ten onder omdat ze wel suiker mochten produceren maar niet mochten verkopen. In de 19de eeuw vestigde in de suikerfabriek de vereniging Halichot Olam Hachadasja (Wegen van de Nieuwe Wereld).

Waterlooplein (Vlooyenburg)

Hier heeft vanaf het begin het grootste deel van de Joden gewoond. De meesten leefden er in armoede. In de Tweede Wereldoorlog werden de meeste Joodse marktlui vermoord.

Waterlooplein 33-39

Hier bevond zich de synagoge Talmud Tora. De Portugese Joden hielden hier hun diensten tot 1675. Hier werd ook Spinoza in de ban gedaan. In 1931 werd het gebouw gesloopt.

Waterlooplein 55-57, Mozeshuis

Het Mozeshuis, waar vroeger de synagoge de Newe Sjalom in 1612 in gebruik werd genomen.

Valkenburgerstraat 186: matsefabriek De Haan

De matsefabriek De Haan was hier gevestigd vanaf 1830 tot in de Tweede Wereldoorlog.

Uilenburg

Hier bevond zich het Joodse gettoleven. Er vond straathandel plaats en er was veel armoede. In de Uilenburgschool werd 's winters kosjere erwtensoep uitgedeeld. Vanaf 1911 werd de buurt gesaneerd en kreeg het o.a. een gemeentelijk badhuis.

Fabriek van Boas

Deze fabriek werd in 1878 gebouwd. Er kwam de grootste diamantslijperij in. Boas was met Van Moppes de eerste juwelier die een eigen fabriek liet opzetten. De diamantindustrie leidde tot verminderde armoede onder Joden.

Uilenburgstraat synagoge

In 1766 is deze synagoge door de Hoogduitse gemeente in gebruik genomen. Aanvankelijk werd het gebruikt als bruiloftszaal, maar tevens ook als hulpsynagoge. Armen kregen hier brood uitgedeeld. Het gebouw werd tot 1943 gebruikt en daarna geplunderd. In 1954 is het gerestaureerd als restauratie atelier.

Sophie Rosenthal – bewaarschool

Hier zaten kinderen op uit arme Joodse gezinnen. Later werd het onderdeel van een fabriek.

West-Indisch Huis

In 1642 gebouwd. Joden waren betrokken bij de handel op de West, vooral de suikercultuur.

Oude Schans 74 (nu 92)

Hier zat tijdens de oorlog de Joodse Raad, die zeer omstreden is vanwege haar rol bij de deportatie van Joden en de moord daarop. Er was een kampafdeling, hulp aan vertrekkenden, verzorging reisproviand, etc.

Trenshuis

Hier bevond zich op Keizerstraat 23 een Joodse fröbelschool.

Lees verder

© 2010 - 2017 Etsel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wandelingen door Joods Amsterdam – Stoutenbeek/VigevenoWandelingen door Joods Amsterdam – Stoutenbeek/VigevenoAmsterdam wordt ook wel Mokum genoemd. Het woord mokum is Jiddisch en is afgeleid van makom dat het Hebreeuwse woord is…
Hoe werkt het metrosysteem in Amsterdam?Hoe werkt het metrosysteem in Amsterdam?Wil je een dagje naar bijvoorbeeld de RAI, de Arena, of een andere locatie in Amsterdam? Pak de metro. De metro is snel,…
Joods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisJoods Historisch Museum: rituelen en geschiedenisHet Joods Historisch Museum is gevestigd in vier synagogen, die tegen elkaar ‘aangeplakt’ staan in het centrum van Amste…
Pinto: interculturele communicatiePinto, hoogleraar interculturele communicatie, heeft de piramide van Pinto bedacht, de tegenhanger van de piramide van M…
Unieke wandeling in mooi Amsterdam, alleen voor NederlandersUnieke wandeling in mooi Amsterdam, alleen voor NederlandersJe bent niet zo bekend in Amsterdam en wil een leuk uitstapje in de hoofdstad maken. Dat lukt vaak niet met die voorspel…
Bronnen en referenties
  • 'Wandelingen door Joods Amsterdam' van Jan Stoutenbeek en Paul Vigeveno.

Reageer op het artikel "Joods Amsterdam: de oude Jodenbuurt"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Etsel
Laatste update: 07-10-2014
Rubriek: Reizen en Recreatie
Subrubriek: Bezienswaardigheden
Special: Joods Nederland
Bronnen en referenties: 1
Schrijf mee!