Jordanië: Cultuurhistorie en westers comfort

Sinds de film Indiana Jones en de Temple of Doom en recent de lotgevallen van BN-ers in de tv-serie 'Wie is de mol?' kent vrijwel iedereen de mysterieuze rode rotsstad Petra en de legendarische woestijn van Wadi Rum, die voor altijd verbonden is met Lawrence of Arabia. En dan hebben we het nog niet over de Dode Zee en de schoonheid onder water op het rif bij Aqaba. De bevolking is vriendelijk, maar echt goedkoop is Jordanië niet; dat geldt met name voor entrees van bezienswaardigheden en hotels.

Korte karakteristiek

Jordanië (6,5 miljoen inwoners) wordt al lang niet meer uitsluitend bezocht door archeologen en avonturiers. Sinds de onenigheid van de Arabische wereld met Israël niet langer spelbreker is, stromen de buitenlandse bezoekers in groten getale toe. Gek is dat niet, want het land combineert cultuurhistorische bezienswaardigheden met natuurwonderen, oosterse sfeer en goede toeristische voorzieningen. Net als de andere Arabische landen is Jordanië islamitisch, maar dan wel liberaal en sterk georiënteerd op het Westen. Wijlen koning Hoessein († 1999), de vader des vaderlands die op vele portretten vereeuwigd is, heeft hiervoor geijverd en zijn opvolger, zoon Abdullah II zet deze lijn voort. En dat is goed zichtbaar aan de wegen, hotels en reclameborden voor westerse producten. Gesluierde vrouwen zijn er ook veel minder dan elders in het Midden-Oosten. Het land bestaat voor het grootste deel uit woestijn. Die heeft echter overal een ander gezicht. Wat overal hetzelfde is, zijn de kleine, trechtervormige stofstormpjes die het zand doen opstuiven en de tenten van de Bedoeïenen met wat schapen, een kameel of een auto ernaast. Alleen het noordwesten, met inbegrip van de Jordaanvallei, is groen en vruchtbaar.

Amman: goede uitvalsbasis

Als een olievlek heeft Amman zich de afgelopen drie decennia met kleine, witte appartementenblokken uitgebreid over de omringende heuvels. Het staat in de Arabische wereld bekend als het Amsterdam van het Midden-Oosten. De stad telt inmiddels 2,5 miljoen inwoners en blijft onstuimig groeien. In het weekend komen Koeweiti's en Saoedi's er genieten van zaken als alcohol die in het eigen streng Islamitische land verboden zijn. Amman heeft slechts een paar interessante bezienswaardigheden en mist oosterse sfeer. Het is wel een goede uitvalsbasis voor een verkenning van de woestijnkastelen en het noordwesten. Bezoek in ieder geval het gave Romeinse theater aan de, met zuilen omzoomde, Romeinse straat. In het aangrenzende stadsdeel vind je bij de Koning Hoesseinmoskee een levendige buurt met een mix van winkeltjes, waar je zowel terecht kunt voor een Turks brood als voor de Jordaanse rode hoofddoek. Vanaf de tribune van het theater zie je de zuilen van de Herculestempel op de citadel. Ogenschijnlijk stelt het Nationaal Archeologisch Museum weinig voor, maar het herbergt mooie vondsten, zoals de Dodezeerollen en beelden met twee hoofden van meer dan 6000 jaar voor Christus.

De woestijnkastelen

Niet het hoogtepunt, maar wel aardig als dagtocht vanuit Amman, is de route langs de woestijnkastelen:

• Qasr Azraq is een ruïne, waar weinig te zien is. Desondanks wordt ze druk bezocht, omdat de haast mythische Lawrence of Arabia en zijn manschappen er verbleven. Lawrence was een Brits officier, die zich inzette voor de Arabische zaak. Door het drukke grensplaatsje denderen veel tankwagens met olie uit Saoedi-Arabië. In de woestijn buiten Azraq worden in het Shaumari natuurreservaat dieren als onagers (ezels), oryxen (soort antilopen) en struisvogels weer voorbereid op een bestaan in de woestijn. Het probleem is dat Bedoeïenen meteen op de uitgezette dieren jagen. Zeker zo verrassend is het Azraq Wildlife reservaat, een oase waar je op een wandeling door het metershoge riet trekvogels kunt bespieden.
• Qasr Amra was een lustoord voor de kaliefen, daarvan getuigen de fresco's van naakte baders, dansers en jachttaferelen; zeer ongebruikelijk voor de islam, want afbeeldingen van mensen en dieren zijn verboden. Neem ook een kijkje in het bezoekerscentrum.
• Het hoekige Qasr Kharana lijkt nog het meest op een kasteel, maar eigenlijk is het een karavaanserail, een herberg voor handelskaravanen. Je wandelt er door de kamelenstallen, keukens en verblijfruimtes. De entree van de woestijnkastelen is gratis, maar de beheerder rekent wel op een fooi.

Het noordwesten

Ten noorden van Amman ligt het vruchtbaarste gebied van Jordanië. Langs de weg naar Jarash staan stalletjes met groente, fruit, kruiden en planten. Jarash is één van de meest uitgestrekte en gave Romeinse opgravingen. De 'stad' ('het Pompeï van het Midden-Oosten') heeft nog steeds allure met het ovale plein, de theaters en de poorten aan weerszijden van de hoofdstraat, de Carlo Maximus. Hoogtepunt is de tempel van Artemis met tientallen zuilen. Tussen Jarash en Ajlun waan je je, vanwege de groene heuvels met olijfbomen, op Kreta. Ajlun is een kasteel van de Saracenen, die de Kruisridders een halt toe wilden roepen. Het is meer een ruïne, maar de kruip-door-sluip-door-gangetjes zijn leuk en het uitzicht is magnifiek. Bij Irbid kom je in de graanschuur van het land. De vlakte wordt gedomineerd door silo's. Doel van deze uitstap is Umm Qais, ook een Romeinse stad. Deze is echter kleiner dan Jarash. Het mooist is de ligging, met uitzicht op de zee van Tiberias en de Golanhoogte, de twistappel tussen Israël en Syrië. De terugweg door de Jordaanvallei heeft de bezoeker weinig te bieden. Wel mooi is de klim naar Salt, met panorama's over de Jordaanvallei. Salt heeft met z'n goed bewaarde Ottomaanse huizen de sfeer die Amman mist.

De Koningsweg: mozaïeken en bizarre natuur

De Desert Highway is de snelste weg naar het zuiden, maar het omringende landschap is vlak en droog. De Koningsweg die dateert uit Bijbelse tijden, is veel interessanter. Je krijgt er een beeld van zowel het idyllische platteland, waar geiten en schapen grazen, als van het onherbergzame berglandschap met z'n bizarre vormen in de omgeving van Karak. Je voelt je heel klein en je moet er niet aan denken hier autopech te krijgen. En dan hebben we het nog niet over de bezienswaardigheden. Madaba, een christelijke stad op een heuvel, staat bekend om de Byzantijnse mozaïeken. De St. Georgiuskerk, met een mozaïek van de kaart van Kanaän, wordt het drukst bezocht. De mozaïeken in het archeologisch park, met onder andere een voorstelling van Eros, Adonis en Aphrodite zijn zeker zo mooi, evenals een voorstelling van de godin van de zee in de Apostelkerk. Op tien minuten van Madaba ligt de druk bezochte Mount Nebo, waar Mozes het beloofde land aanschouwde. Behalve een kapel met mozaïeken vind je er een kruis, maar het uitzicht over het kale gebergte en de Dode Zee spreekt het meest tot de verbeelding. Voor een duik in de Dode Zee, waar je trouwens het best het hoofd boven water kan houden, verlaat je de Koningsweg. Een zwempartij is een bijzondere ervaring: door de opwaartse druk blijf je drijven, ook met handen en voeten boven water. Het hoge zoutgehalte is ook de reden dat je na een bad moet douchen, anders verbrand je heel snel. Het immense Kruisvaarderskasteel van Karak ligt prachtig boven een ravijn. Het uitzicht is fantastisch en je kunt er eindeloos dwalen door de ondergrondse gangen.

Petra: de verborgen stad

Bij een internetverkiezing in 2007 werd Petra tot één van de zeven wereldwonderen gekozen, en dat is niet zo gek. De rotsstad van de Nabateeërs met de monumentale rotsgraven in tinten rood, bruin en geel maakt een overweldigende indruk. Alleen al de entree door de Siq is onvergetelijk. Deze kloof, waar vroeger de karavanen door liepen, leidt naar de in het zonlicht badende gevel van El Khazneh Firaum (de schat van farao). Deze uit de rotsen uitgehakte graftempel werd gebouwd vlak voor onze jaartelling. De voorgevel is 40 meter hoog en 25 meter breed. Het gebouw dankt zijn naam aan de legende dat een Egyptische Farao hier zijn schatten verborgen zou hebben (die nooit gevonden zijn). Veel versieringen zijn door moslims en christenen in de loop der eeuwen beschadigd. Het meest aangetaste, onderste deel van de gevel is gerestaureerd. De Romeinse overblijfselen in Petra, zoals een zuilenstraat, een tempel en een theater, vallen erbij in het niet. Alleen als je een goede conditie hebt en flink doorstapt, kun je de voornaamste bezienswaardigheden in één dag zien. Petra is het mooist (en nog niet zo druk bezocht) 's morgens rond negen uur of 's middags na vieren. De fraaiste wandelingen voeren via de hoge offerplaats naar Qasr el Bint, een kasteelruïne en naar Qattar ed Deir, een rotsgraf met de façade van een klooster. Vervolgens loop je terug door het hoofddal met Romeinse bouwwerken en koningsgraven. Houd er rekening mee dat je flinke hoogteverschillen moet overbruggen. Stevig schoeisel is een voorwaarde, net als een flinke voorraad water. Als je de weg kwijtraakt, zetten vriendelijke Bedoeïenen je weer op het goede spoor. Minder bekend en minder toeristisch, maar ook indrukwekkend is de kloof van het nabijgelegen Siq al Barid of 'Kleine Petra'. De smalle kloof met grotten en een ingenieus uitgehakt irrigatiesysteem is nog steeds in gebruik bij de plaatselijke Bedoeïenen en eindigt bij een metershoge stenen trap die bovenaan een magnifiek uitzicht op de omgeving biedt.

Wadi Rum: de woestijn op z'n mooist

Tijdens een rondrit zie je de woestijn in veel gedaanten. Naast eindeloze dorre vlakten rijd je door stenig, licht hellend terrein met droge wadi's (valleien) en bergmassieven in vele tinten bruin, geel en rood. Nergens is de woestijn echter meer woestijn dan in Wadi Rum ('Vallei van de Hoogten') ook al ontleent de plaats een deel van zijn magie aan de legende van Lawrence of Arabia. Maak een tocht met een jeep of als je veel tijd en een sterk zitvlak hebt, met een kameel. Je bezoekt onder andere een diepe kloof en een zandduin, maar het mooist is het woestijnlandschap zelf. De afmetingen van zowel de bergmassieven als de vlakten met steen en zand zijn gigantisch. Trek oude kleren aan, want het fijne, rode woestijnzand kan onuitwisbare vlekken veroorzaken. Bescherm je goed tegen de zon en neem water mee. Zelfs in voor- en najaar komt de temperatuur gemakkelijk ver boven de 30°C. Alleen 's winters kan het 's nachts sterk afkoelen. Er zijn rond het dorpje Rum diverse zogenaamde 'desert camps' waar je in bedoeïenententen kunt overnachten.

Aqaba: schoonheid onder water

In ruil voor een flink stuk woestijn kreeg Jordanië enkele kilometers kust van Saoedi-Arabië, waar Aqaba uitgroeide tot een havenstad (zie foto inleiding). De oude kern is nog authentiek, en als badplaats is de stad gezelliger en overzichtelijker dan het hectische en rommelig ogende Amman. Het strand van de stad zelf is (vooral in de weekenden) tot 's avonds laat nog druk bezet door de plaatselijke bevolking. Voor meer rust en zwemplezier bieden de zuidelijk van de stad gelegen resorts uitkomst. De schoonheid van Aqaba schuilt onder water bij het koraalrif. Wie niet gaat duiken of snorkelen krijgt een goede indruk van de onderwaterwereld bij het aquarium van het Marine Science Center. Ook een tochtje met een 'glasboot' (met een glazen bodem) is de moeite waard om de kleurenpracht van het koraal en de vissoorten vanaf het wateroppervlak in de Rode Zee te bewonderen. Op steenworp afstand van Aqaba ligt de Israëlische equivalent Eilat, dat per bus of taxi makkelijk en zonder problemen te bezoeken is.

Zelf rondreizen geen probleem

De meeste rondreizen door Jordanië zijn georganiseerde busreizen. Het is echter ook goed te doen om zelf op pad te gaan met een huurauto. De wegen zijn goed en dankzij de bewegwijzering in het Engels vind je zonder probleem de weg. Reserveer in het hoogseizoen wel hotels. Benzine is niet meer zo goedkoop sinds het afschaffen van de subsidies. Het verdient aanbeveling, zeker op het platteland, niet in het donker te rijden vanwege de vele onverlichte weggebruikers.