De mooiste Nederlandse kastelen voor het hele gezin

Nederland heeft talloze mooi gerenoveerde middeleeuwse kastelen die open zijn voor het publiek. Kinderen kunnen er middeleeuwse spelletjes spelen, aan speurtochten meedoen, hier en daar griezelen in de kerker en intussen iets leren over onze geschiedenis. Sommige kastelen organiseren kinderfeestjes. Voor volwassenen is er ook genoeg te bezichtigen. Enkele oude kastelen zijn omgetoverd tot luxe restaurants of hotels waar je in stijl kunt dineren en slapen.

Van verdedigingswerk tot landhuis

De echte middeleeuwse kastelen zijn bouwwerken zoals kinderen ze zich voorstellen: robuust, met stevige torens, enge kerkers, kantelen en spannende wenteltrappen. De meeste mensen hebben een romantisch beeld van kastelen, maar aangenaam was het in de middeleeuwen niet om in een kasteel te wonen. Ze waren koud en donker en de bruikbare woonruimte beperkte zich vaak tot enkele vertrekken. De rest was bestemd voor soldaten, want een middeleeuws kasteel had een dubbelfunctie: bewoning en verdediging. De verdedigingsfunctie verdween toen tegen het einde van de middeleeuwen de vuurwapens hun intrede deden. Het was omslachtig en kostbaar om kastelen aan de kanonnen aan te passen en dus kreeg de woonfunctie de overhand. Kastelen werden steeds vaker landhuizen met aangename woonvertrekken en een luxueuze uitstraling. Het merendeel van de kastelen die je kunt bezoeken is van dit type, met hemelbedden, rijkversierde kasten en elegante serviezen.

Kastelen voor het hele gezin

Voor gezinnen zijn kastelen waar ook aandacht is voor de kinderen het leukst. Terwijl de ouders meer het museale deel bekijken, kan de jeugd deelnemen aan een speciale speurtocht, rondleiding of spel. Het Muiderslot bijvoorbeeld, dat al bestaat sinds Floris V het in 1280 liet bouwen, is erg geschikt om met het hele gezin te bekijken (zie afbeelding inleiding). Met twee kinderroutes hoeven kinderen zich hier bepaald niet te vervelen. Ze kunnen verder op een namaakpaard proberen de vijand van zijn paard te stoten en mogen zich verkleden in middeleeuwse gewaden.

Kasteel Radboud, ook wel kasteel Medemblik genoemd, geeft een aardige indruk van de manier waarop middeleeuwers sliepen en aten. Ook dit kasteel heeft Floris V laten bouwen en wel om de opstandige West-Friezen op de knieën te dwingen. In 1578 bestond die noodzaak niet meer en werd de burcht om praktische redenen deels ontmanteld: de stenen waren nodig voor de Zuiderzeedijk. Eind 19e eeuw werden twee woonvleugels gerestaureerd en nu staat het open voor bezichtiging. Voor kinderen is er een leuke speurtocht. Slot Loevestein (zie afbeelding rechts), mooi aan de splitsing van de Waal en de afgedamde Maas gelegen, heeft ook een speurtocht en kinderrondleidingen. Het diende in de middeleeuwen voornamelijk als onderkomen voor het garnizoen. Na de 80-jarige oorlog (1568-1648) werd het een gevangenis met als beroemdste gevangene rechtsgeleerde Hugo de Groot, die in een boekenkist wist te ontsnappen. Nog later werd Slot Loevestein een belangrijk onderdeel van de Hollandse Waterlinie.

Een echt sprookjeskasteel is Kasteel de Haar (zie afbeelding links), maar middeleeuws is het niet. Het werd in de 19e eeuw gebouwd als een reconstructie van een 16e eeuwse versie van De Haar. Maar daat zitten de bezoekers niet mee. Die vergapen zich aan de prachtig ingerichte kamers. Voor kinderen is er een speurtocht, en op woensdagmiddag, in het weekeinde en tijdens schoolvakanties zijn er speciale rondleidingen. Van kasteel IJsselstein rest alleen nog de kasteeltoren. Er zijn rondleidingen voor kinderen en buiten kan de jeugd middeleeuwse spelletjes doen bij een riddertent en een speelfort.

Kastelen met zomerse activiteiten

Helemaal in het zuiden ligt het kloeke Kasteel Hoensbroek. Je kunt er heerlijk griezelen in de donkere kerker en in juli en augustus zijn er middeleeuwse kinderspelen, zoals steltlopen en ringwerpen. Dit kasteel heeft op woensdagen en zondagen een speciaal opa- en oma-arrangement. De stuk voor stuk fraaie kastelen Ammersoyen, Rosendael, Hernen, Doorwerth en Huis Verwolde van de Gelderse Kastelenstichting hebben in de zomer diverse bijzondere activiteiten, ook voor de jeugd. Bij Kasteel Doorwerth wordt bijvoorbeeld een belegering nagespeeld. Op Rosendael kunnen kinderen in juni leren hoe ze een prins of prinses kunnen worden, maar er zijn ook culinaire arrangementen met picknicks en wijnproeverijen.

De imposante kasteelruïne van Valkenburg doet het ook altijd goed als bestemming voor een dagje uit. Temeer daar een bezoek gecombineerd kan worden met de naastgelegen Fluwelengrot, een mergelgrot met geheime vluchtgangen vanuit het kasteel. In de zomer zijn daar diverse kinderactiviteiten Veel van de bovengenoemde kastelen organiseren ook kinderfeestjes. Dat kan ook op 't Huys Dever in Lisse en Kasteel Doornenburg. 't Huys Dever, de ruïne van Teylingen, kasteel Geldrop en Huis Verwolde bieden door het jaar speciale kinderevenementen aan.

Horeca-kastelen

Een andere manier om een kasteel te bezoeken is er een nachtje blijven slapen of er luxueus dineren. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je bij veel kastelen niet in het kasteel zelf slaapt, maar in één van de bijgebouwen. Maar vanwege de sfeer is het wel bijzonder. Bij Slot Loevestein kun je alleen dit jaar nog in de voormalige herberg overnachten. Kasteel Vorden in de Achterhoek is één van de kastelen waar je wel in het kasteel zelf slaapt, in luxueuze kamers op de tweede verdieping. In Noord-Groningen vullen Piloersemaborg en Verhildersum elkaar aan: slapen in de borg, dineren in het schathoes van Verhildersum. Zowel Verhildersum als Grand Kasteel Woerden gebruiken biologische producten.

In het Limburgse Château St. Gerlach liggen de gastenkamers in het kasteel, al is de benaming kasteel wat dubieus. St. Gerlach was oorspronkelijk namelijk een klooster. Pas toen het eind 18e eeuw werd opgeheven en in handen kwam van Mathias Sleypen, kreeg het de benaming kasteel. Je logeert er in elk geval op stand. Dit kasteel maakt deel uit van de Camille Oostwegel Groep. De Limburger Camille Oostwegel had al vroeg zijn zinnen gezet op de restauratie van St. Gerlach, waar hij als kind met zijn vriendjes speelde. Dat lukte niet meteen, maar hij kon wel het nabijgelegen Kasteel Eerenstein kopen. Dat werd omgetoverd tot een restaurant op niveau. Toprestaurant Château Neercanne bij Maastricht met zijn unieke barokke terrastuin op vier niveaus kwam eveneens onder Oostwegels enthousiaste leiding (zie afbeelding links). Pas in 1995 kon hij de hand leggen op St. Gerlach. Het terrein eromheen schonk hij grotendeels aan het Limburgs Landschap, zodat de gasten er midden in de natuur verblijven. Oostwegel heeft ook diverse Limburgse monumenten gerestaureerd die allemaal een horecabestemming hebben gekregen. Kennelijk is er voldoende belangstelling voor eten en slapen in stijl.